Αναστάτωση στο Ελ.Βενιζέλος, τα «άκουσαν» Τσίπρας, Μέρκελ – Η εισβολή και το ταξίδι στο χρόνο

Αναστάτωση προκλήθηκε στο αεροδρόμιο «Ελευθέριος Βενιζέλος» την παραμονή των Χριστουγέννων. Συγκεκριμένα στην αίθουσα των αναχωρήσεων δημιουργήθηκε πανικός με την έλευση του Ελληνικού Σωματείου Διάσωσης και Διάδοσης της Πολιτιστικής μας Κληρονομιάς «Οι Μωμόγεροι», το οποίο σε συνεργασία με τον Δήμο Κοζάνης αναβίωσε το δρώμενο των Μωμόγερων, ένα έθιμο με καταβολές απο την αρχαία Ελλάδα, που έχει αναγνωριστεί ως μνημείο άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς από την UNESCO. Το Newpost ήταν εκεί, παρακολούθησε τον παραδοσιακό θίασο και κατέγραψε τις αντιδράσεις των επιβατών, Ελλήνων και ξένων, οι οποίοι δεν δίστασαν να εκφράσουν τον ενθουσιασμό τους.

Λίγο μετά τις 12:00 το μεσημερι, στην αίθουσα των αναχωρήσεων, στην πύλη 3 του αεροδρομίου, εισέβαλλε ένα σχήμα με φουστανελάδες και μασκαραμένους ανθρώπους, οι οποίοι υπό τον ήχο του αγγείου, του κεμεντζέ (ποντιακή λύρα) και του νταουλιού άρχισαν να χορεύουν και να προκαλούν το ενδιαφέρον των επιβατών με τις κινήσεις τους. Όπως καταλαβαίνετε ο χαμός που έγινε ήταν ανεπανάληπτος, με τους ανθρώπους να γίνονται θεατές μίας ιδιαίτερης ψυχαγωγικής εκδήλωσης, πριν αναχωρήσουν για τους προορισμούς τους.

Οι Μωμόγεροι ή Κοτζαμάνια είναι ένα έθιμο που τελείται κάθε χρόνο, το δωδεκαήμερο των Χριστουγέννων. Με αυτόν τον τρόπο καλωσορίζεται η νέα χρονιά που έρχεται. Μώμος ήταν ο θεός του γέλιου και της σάτυρας στην αρχαία Ελλάδα, συνεπώς το έθιμο παραπέμπει στη διονυσιακή λατρεία. Το δρώμενο διασώθηκε τη ρωμαϊκή και τη βυζαντινή περίοδο, με την ανοχή της Εκκλησίας, από τους Πόντιους που κατάφεραν να το διατηρήσουν και επί οθωμανικής κυριαρχίας και να το μεταφέρουν στην Ελλάδα με την ανταλλαγή πληθυσμών το 1923.

 

Οπότε οι επιβάτες του αεροδρομίου είχαν την ευκαιρία, εκτός από το να ψυχαγωγηθούν, να μάθουν ιστορικά στοιχεία που αφορούν το δρώμενο, αλλά και να γευτούν κοζανίτικα προϊόντα, όπως παραδοσιακές στριφτές πίτες, τα γνωστά κιχιά, γιαπράκια (λαχανοντολμάδες), γλυκά, κρασί και τσίπουρο, τα οποία προσέφερε ο Δήμος Κοζάνης, που διοργάνωσε σε συνεργασία με το αεροδρόμιο αυτήν την παραδοσιακή, χριστουγεννιάτικη εορτή, η οποία έκλεψε τις εντυπώσεις.

Γιατί η εμπειρία τόσο για τους Έλληνες όσο και για τους ξένους επιβάτες ήταν μοναδική. Ήταν σαν να έκαναν ένα ταξίδι στο χρόνο, πριν επιβιβαστούν στο αεροπλάνο που θα τους μετέφερε στους προορισμούς τους. Η μουσική και η όρχηση των Μωμόγερων δίνουν την εντύπωση διονυσιακών μυστηρίων. Οι χορευτές είναι σε θέση να χορεύουν για ώρες ατελείωτες, εκστασιασμένοι από τον ρυθμό των παραδοσιακών οργάνων και φυσικά από την οινοποσία που επιβάλλεται για τους μύστες, αλλά και όσους παρακολουθούν το δρώμενο. Και δεν ήταν λίγοι οι τουρίστες που γεύτηκαν από τη μακεδονική ρακί και μπήκαν στη συνέχεια στο χορό.

Το δρώμενο

Όπως και στο αρχαίο δράμα έτσι και στο έθιμο των Μωμόγερων, ο θίασος αποτελείται μόνο από άνδρες. Το δρώμενο αναπαριστά έναν παραδοσιακό γάμο, στον οποίο η νύφη πηγαίνει στην εκκλησία, υπό τη συνοδεία ομάδας φουστανελάδων, που αποτελούν τους κύριους χορευτές. Το σχήμα συμπληρώνει ένα σύνολο μασκαρεμένων, ο αρκουδιάρης με την αρκούδα του, ο γέρος, η γριά, ο τσανταρμάς (Τούρκος στρατοχωροφύλακας), ο γιατρός και ο διάβολος, του οποίου ο ρόλος είναι να πειράζει τους περαστικούς. Ο συμβολισμός των προσώπων είναι ορατός. Όπως το κλέψιμο της Περσεφόνης στην αρχαιοελληνική μυθολογία συμβολίζει τον κύκλο της ζωής, που κάνει η φύση, η οποία πεθαίνει τον χειμώνα και αναγεννάται την άνοιξη, έτσι και στα Μωμογέρια η παρουσία του γέρου και της γριάς με τη νύφη αποτυπώνει το παλιό και το νέο. Με περισσότερα κωμικά στοιχεία φυσικά, αφού το δρώμενο παρουσιάζει εκπλήξεις.

Το κλέψιμο της νύφης

Η μεγαλύτερη από αυτές είναι το κλέψιμο της νύφης. Συγκεκριμένα κατά τη διάρκεια του χορού, παρατηρείται, ότι λείπει η νύφη. Τότε ο τσανταρμάς καλείται να τη βρει μαζί με τον δράστη της κλοπής, ο οποίος πληρώνει πρόστιμο ανάλογο με τη… ζημιά που έχει κάνει στη νύφη. Κοινώς αν η γυναίκα έχει διακορευτεί τότε η ποινή είναι βαριά. Στο αεροδρόμιο δεν ήταν λίγοι οι επιβάτες που ενθουσιασμένοι από το έθιμο ζήτησαν να πάρουν μέρος, εμφανιζόμενοι στην κλοπή. Μάλιστα ένας εξ αυτών ήταν αλλοδαπός και έδειξε ιδιαίτερα χαρούμενος που συμμετείχε.

Σάτιρα με Τσίπρα και Μέρκελ

Κατά τη διάρκεια του χορευτικού, ο αρχιμωμόγερος αναφέρει δίστιχα, τα οποία επαναλαμβάνουν τα υπόλοιπα μέλη της ομάδας. Αυτά τα δίστιχα έχουν ιδιαίτερη σημασία γιατί σατιρίζουν την καθημερινότητα των ανθρώπων αλλά και την επικαιρότητα. Στο αεροδρόμιο ακούστηκαν δύο πολύ πετυχημένα, τα οποία αναφέρονταν στην κυβέρνηση. «Ο Τσίπρας πρώτα έλεεν, μνημόνια θα τσερίζω (θα σκίσω) και ατώρα εκλώστεν (γύρισε) και είπεν ατ’ς, τη Μέρκελ θα στηρίζω», έλεγε το ένα και «ο Δημητρώφ και ο Κοτζιάς εποίκαν συμφωνία κι εχάρτσανε (χαρίσανε) σοι Σκοπιανούς ημ’σόν (μισή) Μακεδονίαν», το άλλο.

Καθόλη τη διάρκεια του δρώμενου, το οποίο αναπαραστάθηκε για πολλές φορές, από τις 12:00 μέχρι τις 16:00, Έλληνες και ξένοι τουρίστες αποσβολωμένοι από το θέαμα, έβγαζαν βίντεο, φωτογραφίες και δεν δίστασαν να ζητήσουν σέλφι με μέλη του θιάσου, όπως το γέρος, τη γριά και τον αεικίνητο διάβολο που ήταν από τις πιο ξεχωριστές προσωπικότητες του παραδοσιακού συνόλου. Παντού έβλεπε κανείς χαρούμενα και λαμπερά πρόσωπα, κάτι που δείχνει πόσο θετικά μπορεί να επηρεάσει την ψυχολογική διάθεση ένα παραδοσιακό δρώμενο. Τόσο οι εργαζόμενοι του αεροδρομίου όσο και οι επιβάτες ήταν κατενθουσιασμένοι.

Ειδικά οι ξένοι που έβλεπαν για πρώτη φορά στη ζωή τους ένα αρχαίο έθιμο, να τελείται μπροστά τους ολοζώντανο χάρη στην ποντιακή παράδοση. Μάλιστα το Ελευθέριος Βενιζέλος δεν είναι το μοναδικό σημείο στην Ελλάδα που αναβίωσε το δρώμενο. Σε όλη την Ελλάδα, ιδιαίτερα στη Μακεδονία και την Κοζάνη, οι Μωμόγεροι βγαίνουν στους δρόμους και προκαλούν πανικό με τα καμώματά τους.

Μωμογέρια σε κάθε χώρα

Το δρώμενο έχει ιδιαίτερη δυναμική και βαρύτητα. Γι’αυτό και ο στόχος του προέδρου των Μωμόγερων, Κώστα Αλεξανδρίδη, είναι μεγάλος και σημαντικός. Όπως εκμυστηρεύτηκε στο Newpost, προετοιμάζονται οι συνθήκες, ώστε κάθε χώρα να υποδέχεται, κάθε χρόνο, το νέο έτος με μωμογέρια. Σε πόλεις της Γερμανίας, όπου το ελληνικό ποντιακό στοιχείο είναι πολύ δυνατό, έχει εκφραστεί ήδη αυτή η επιθυμία. Συνεπώς η παρουσία του σχήματος στο μεγαλύτερο αεροδρόμιο της Ελλάδας δείχνει, ότι θα υπάρξει λαμπρή συνέχεια.

Εξάλλου, ανέκαθεν οι απόγονοι των προσφύγων που ήρθαν από τη Μαύρη Θάλασσα, προσπαθούσαν να διατηρήσουν ζωντανή την παράδοσή τους, να την ενισχύσουν με νέα στοιχεία, ώστε να εξελίσσεται και να κρατήσουν τους δεσμούς με την πατρίδα των προγόνων τους. Και βλέπει κανείς τους Πόντιους να δημιουργούν και να φιλοτεχνούν, να ανεβάζουν αρχαίες τραγωδίες στη διάλεκτό τους, όπως ο Οιδίποδας Τύραννος που παίχτηκε τον περασμένο Οκτώβριο στο Ηρώδειο και να εκπληρώνουν τάματα, ταξιδεύοντας με τα πόδια ή με ποδήλατο προς την Τραπεζούντα.

Η επόμενη σημαντική «παράσταση» των Μωμόγερων θα καταγραφεί στο μέρος απ’όπου προήλθαν. Στις 12 Ιανουαρίου το σωματείο θα ταξιδέψει στην Τραπεζούντα προκειμένου να αναβιώσει το έθιμο στη γενέτειρά του, παρέα με «αδελφούς», από τα ελληνόφωνα χωριά της πρωτεύουσας των Κομνηνών, τα οποία τηρούν επίσης το ίδιο δρώμενο. Εκεί απαντάται ως Καλαντάρ ή Καρακόντζιλα.

* Φωτογραφίες και βίντεο: e-pontos.gr,