Μάτι, Τέμπη…: Δικαιοσύνη, δίκαιο και δικαίωση

Η Δικαιοσύνη, το δίκαιο και η δικαίωση αντιπροσωπεύουν έννοιες που απασχολούν την ανθρωπότητα εδώ και αιώνες. Σε μια τραγωδία, όπως μια μαζική απώλεια ζωών, όπως συνέβη στο Μάτι και στα Τέμπη η δικαιοσύνη είναι αυτή που επιδιώκεται ως μια μορφή αποζημίωσης για τα θύματα και τις οικογένειές τους. Αλλά και τιμωρία για τους υπεύθυνους. Το δίκαιο, από την άλλη πλευρά, παίζει το ρόλο του πλαισίου μέσα στο οποίο λειτουργεί η διαδικασία αναζήτησης δικαιοσύνης, καθορίζοντας τους κανόνες και τις διαδικασίες που πρέπει να ακολουθηθούν.

Η δικαίωση είναι η απόδοση δικαιοσύνης σε περιπτώσεις που έχει διαπραχθεί μια αδικία. Αυτό μπορεί να είναι μέσω της ποινικής δικαιοσύνης, όπου οι υπεύθυνοι καταδικάζονται και τιμωρούνται για τα εγκλήματά τους, ή μέσω της αστικής δικαιοσύνης, όπου παρέχεται αποζημίωση σε θύματα ή σε οικογένειές που έχουν υποστεί ζημία.

Όταν προκύπτει μια τραγωδία, όπως μια μαζική απώλεια ζωών, η κοινή επιθυμία για δικαιοσύνη και δικαίωση είναι εξαιρετικά έντονη. Οι ενέργειες που ακολουθούν μπορούν να επικεντρωθούν στην ανάκτηση δικαιοσύνης για τα θύματα και τις οικογένειές τους, καθώς και στην αποφυγή παρόμοιων τραγωδιών στο μέλλον μέσω της καταδίκης των ενόχων.

Τα πολιτικά κόμματα συχνά εκμεταλλεύονται τις τραγωδίες για να προωθήσουν τις πολιτικές τους ατζέντες. Αυτό μπορεί να συμπεριλαμβάνει τη χρήση μιας τραγωδίας ως ευκαιρία για να αναδειχθούν ως η λύση ή η ασφάλεια σε παρόμοιες καταστάσεις στο μέλλον. Επιπλέον, μπορεί να προσπαθήσουν να αποδοθεί ευθύνη σε αντίπαλους πολιτικούς ή να επιδοθούν σε επικοινωνιακές ενέργειες που θα αυξήσουν την επιρροή τους στο κοινό αλλά και να δημιουργήσει προσδοκίες για καταδίκες.

Είναι σημαντικό να διαχωρίζουμε τη γνήσια ανάγκη για δικαιοσύνη και δικαίωση από τις πολιτικές εκμεταλλεύσεις των τραγωδιών για πολιτικό κέρδος. Σε κάθε περίπτωση, η ανάκτηση της δικαιοσύνης και η αντιμετώπιση των αιτιών πίσω από τις τραγωδίες πρέπει να είναι η κύρια προτεραιότητά μας.

Ένα ενδιαφέρον θέμα που αφορά τη δικαιοσύνη και το δίκαιο είναι η σύγκρουση μεταξύ της αντίληψης του δικαίου ως αφηρημένης έννοιας και της εφαρμογής του στην πράξη, καθώς και ο τρόπος που αυτό επηρεάζει την εμπειρία της δικαιοσύνης για τους ανθρώπους.

Η δικαιοσύνη ορίζεται συχνά ως η αρχή της δίκαιης μεταχείρισης όλων των ατόμων, όπου κάθε άτομο λαμβάνει αυτό που του αξίζει ή ότι είναι σωστό και δίκαιο σε ένα δεδομένο πλαίσιο. Ωστόσο, στην πράξη, η εφαρμογή του δικαίου μπορεί να φανεί ανεπαρκής ή αδικαιολόγητη σε ορισμένες περιπτώσεις.

Η δυσκολία προκύπτει όταν το νομικό σύστημα δεν μπορεί να ανταποκριθεί στις πραγματικές ανάγκες και ευαισθησίες των ανθρώπων. Σε περιπτώσεις όπως η εκατόμβη νεκρών στο ΜΑΤΙ, η δικαιοσύνη μπορεί να φανεί αναίσθητη ή ανεπαρκής στα μάτια των θυμάτων ή των οικείων τους. Η αίσθηση ότι οι υπεύθυνοι δεν τιμωρούνται επαρκώς ή ότι η διαδικασία δεν προσφέρει πραγματική δικαιοσύνη μπορεί να είναι εξαιρετικά επώδυνη.

Η αντίφαση μεταξύ της πραγματικής δικαιοσύνης και της δικαιοσύνης όπως την αντιλαμβάνονται οι άνθρωποι μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια εμπιστοσύνης στο νομικό σύστημα και σε αντιδράσεις όπως η αντίσταση στον νόμο ή η αυτοδικία. Είναι σημαντικό να αντιληφθούμε ότι η δικαιοσύνη δεν είναι πάντα απλή ή αυτονόητη και ότι η διαδικασία βελτίωσης του νομικού συστήματος είναι συνεχής και αναγκαία.

Επίσης το “κοινό περί δικαίου αίσθημα” αναφέρεται στη συλλογική αντίληψη και κατανόηση που έχει μια κοινωνία σχετικά με το δίκαιο και τη δικαιοσύνη. Αποτελείται από τις προσωπικές πεποιθήσεις, τις αξίες και τις προσδοκίες που έχουν οι άνθρωποι σε σχέση με τη λειτουργία του νομικού συστήματος και τη δικαιοσύνη.

Το κοινό περί δικαίου αίσθημα περιλαμβάνει την αντίληψη ότι το δίκαιο είναι δίκαιο και εφαρμόζεται ισότιμα για όλους, ανεξαρτήτως κοινωνικού και οικονομικού ή πολιτικού καθεστώτος. Περιλαμβάνει επίσης την πίστη ότι το δίκαιο πρέπει να είναι αναγνωρίσιμο, κατανοητό και προβλέψιμο για τους πολίτες, καθώς και ότι οι αποφάσεις που λαμβάνονται από τα δικαστήρια είναι αμερόληπτες και βασισμένες στο δίκαιο.

Το κοινό περί δικαίου αίσθημα διαμορφώνεται από πολλούς παράγοντες, συμπεριλαμβανομένων της πολιτισμικής παράδοσης, των εκπαιδευτικών συστημάτων, των μέσων ενημέρωσης και της πολιτικής συγκυρίας. Επηρεάζεται επίσης από τις εμπειρίες και τις αλληλεπιδράσεις των ατόμων με το δικαστικό σύστημα και τη διαδικασία της δικαιοσύνης. Και δυστυχώς στην Ελλάδα ο λαϊκισμός και η αμετροέπεια κυριαρχούν διαμορφώνοντας συνειδήσεις και συμπεριφορές.

Το κοινό περί δικαίου αίσθημα είναι ζωτικής σημασίας για την καλή λειτουργία της δημοκρατίας και την εφαρμογή του κράτους δικαίου. Όταν οι πολίτες έχουν εμπιστοσύνη στο δικαστικό σύστημα και πιστεύουν ότι η δικαιοσύνη είναι προσβάσιμη και αμερόληπτη, τότε το νομικό σύστημα μπορεί να λειτουργήσει αποτελεσματικά για την επίλυση των διαφορών και τη διασφάλιση των δικαιωμάτων των πολιτών. Σε διαφορετική περίπτωση έχουμε την εικόνα της Ελλάδας με τους συγγενείς των θυμάτων να πετάνε καρέκλες και πολιτικούς να κάνουν δηλώσεις εναντίων των αντιπάλων τους…

• Δίκη για Τέμπη
• Δίκη για το Μάτι