Το ΠΑΣΟΚ που θυμάμαι εγώ…

Άκουσα και διάβασα χθες αναλύσεις επί αναλύσεων, πολλές εκ των οποίων βαρύγδουπες πολιτικές, για τα 50 χρόνια του ΠΑΣΟΚ… Για τον Ανδρέα, τον Σημίτη, τον Βενιζέλο, τον Άκη… Πέρασε μισός αιώνας. Οι άνθρωποι της γενιάς μου, βέβαια, δεν χρειάζονται ιδιαίτερες αναλύσεις. Έχουν μνήμες. Μνήμες δυνατές που ομορφαίνουν τον κόσμο των αναμνήσεών τους και… στοιχειώνουν το παρόν!

Ήμουν έφηβος το 1981, όταν ο Ανδρέας, λίγο πριν πάρει την εξουσία, στην προεκλογική περίοδο, έκανε μεγάλη συγκέντρωση στη Θεσσαλονίκη, όπου γεννήθηκα και μεγάλωσα. Μιλάμε για συγκέντρωση απίστευτων διαστάσεων. Μίλησε από το μπαλκόνι του Μακεδονία Παλλάς κι ο κόσμος ήταν τόσο πυκνός, από το λιμάνι μέχρι το σημερινό Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης, που τότε δεν υπήρχε. Όλη η πόλη, αν όχι όλη η Μακεδονία, πρακτικά βρέθηκε εκεί. Μαζί κι εγώ. Με νεανική ορμή, χώθηκα, έσπρωξα και βρέθηκα μπροστά στην είσοδο του ξενοδοχείου! Στις φωτογραφίες των εφημερίδων την επόμενη μέρα, ήμουν πρώτη μούρη! Ήμουν και όμορφο παιδάκι, ό,τι πρέπει ντεκόρ της συγκέντρωσης για τους φωτορεπόρτερ. Θυμάμαι τον παλμό, τον ενθουσιασμό του κόσμου, τις χιλιάδες σημαίες με τον ήλιο του ΠΑΣΟΚ και τα… πράσινα, βαμμένα γαρύφαλλα που πουλούσαν πλανόδιοι και όλοι είχαμε αγοράσει για να κρατάμε στα χέρια μας. Ένας λαός που, μόλις 7 χρόνια πριν, είχε ζήσει την πτώση της χούντας, το Πολυτεχνείο, την κυπριακή τραγωδία. Και που, παρά την αποκατάσταση της δημοκρατίας, προκοπή δεν είχε δει. Ένας κόσμος που ήλπιζε σε ένα άλλο αύριο, καλύτερο, με κοινωνική δικαιοσύνη και ευημερία, ένα σοσιαλιστικό αύριο. Ο κόσμος αυτός ονειρεύτηκε, απαίτησε και πήρε!

Εκείνο το ΠΑΣΟΚ, το κόμμα του Ανδρέα, ήταν πραγματικά σοσιαλιστικό. Όπως και οι κυβερνήσεις του, με στοιχεία πολιτικής βγαλμένα κατευθείαν από όσα εφαρμόζονταν στις χώρες του παραπετάσματος, του υπαρκτού σοσιαλισμού. Αλλά και με πολλά στοιχεία από την ανεξάρτητη μεν, κομμουνιστική δε Γιουγκοσλαβία του Τίτο, και την επίσης ανεξάρτητη αλλά δυτικότροπη Σουηδία, που εφάρμοζε το δικό της σοσιαλιστικό πρότυπο, το οποίο ο Ανδρέας γνώριζε καλά…

Γίναμε τελικά Σουηδία; Όχι βέβαια. Όμως ο λαός είδε άσπρη μέρα και χρήματα στην τσέπη του. Μία ευρύτατη κοινωνική ευημερία και δικαιοσύνη! Ήρθαν οι μέρες της αφθονίας, με αυστηρούς όμως όρους, σαφή εκδημοκρατισμό σε πολλά θέματα αλλά και με τις γνωστές παθογένειες του σοσιαλιστικού μοντέλου.

Οι μισθοί ανέβηκαν. Ο συνδικαλισμός άνθισε. Τα δικαιώματα της εργατικής τάξης και των μισθωτών μπήκαν μπροστά. Η δημόσια υγεία απέκτησε το εθνικό της σύστημα. Οι συγκοινωνίες ήταν κατά κύριο λόγο δημόσιες και θυμάμαι μέτρα όπως δωρεάν μετακίνηση με τα μέσα μαζικής μεταφοράς κάποιες ώρες το πρωί και κάποιες αργά το μεσημέρι, τις ώρες δηλαδή που ο εργαζόμενος πήγαινε και γυρνούσε από τη δουλειά.

Στα πανεπιστήμια, έντονη πολιτικοποίηση. Στον δημόσιο τομέα έγινε επιτέλους επαρκής στελέχωση. Δόθηκε μεγάλο βάρος στον πολιτισμό με μία Μελίνα που έλαμπε! Αυτή έθεσε τότε διεθνώς το θέμα της επιστροφής των Μαρμάρων του Παρθενώνα.

Θυμάμαι τις σχέσεις που ανέπτυξε ο Ανδρέας με τους Άραβες, για τους οποίους υπήρχε καχυποψία από τη Δύση. Φίλοι του ο Γιασέρ Αραφάτ της PLO, ηγέτης τότε των Παλαιστινίων, αλλά και ο Μουαμάρ Καντάφι της Λιβύης! Κινήσεις που έκαναν την Ελλάδα συνδετικό κρίκο Ευρώπης και αραβικού κόσμου.

Θυμάμαι μια περήφανη εξωτερική πολιτική από τον Ανδρέα. Αποφασιστικός, ανθρώπινος, αν κρίνω από το mea culpa, τη δημόσια δηλαδή παραδοχή του λάθους του, αλλά και τσαμπουκάς όταν έπρεπε. Ποιος θα ξεχάσει το “βυθίσατε το Χώρα” αλλά και την επιστράτευση που αποφάσισε όταν οι Τούρκοι διεκδικούσαν τότε ό,τι διεκδικούν σήμερα με το δόγμα της “Γαλάζιας Πατρίδας”;

Θυμάμαι ακόμα την πολιτική για τα τρόφιμα, την αγορά, τις τιμές. Το δόγμα του ήταν “Πρώτα η ελληνική παραγωγή” και απαγόρευε την εισαγωγή ξένων φρούτων και άλλων προϊόντων, για να καταναλωθούν πρώτα τα δικά μας. Μπανάνες δεν υπήρχαν στην αγορά. Πηγαίναμε στα Σκόπια να πάρουμε και τις βλέπαμε σαν θησαυρό! Ιδρύθηκαν γεωργικοί συνεταιρισμοί παντού. Η παραγωγή ήταν τόσο μεγάλη που φτάσαμε να θάβουμε τα ροδάκινα στις χωματερές! Ο Ανδρέας αποφάσισε ότι αυτό ήταν απαράδεκτο και άρχισε να μοιράζει στα σχολεία δωρεάν χυμό ροδάκινο σε τεράστιες κονσέρβες! Και φυσικά υπήρχε διατίμηση στα προϊόντα. Όχι ό,τι θέλει ο καθένας ζητάει. Σταθερές τιμές στην αγορά και ελάχιστοι ως εκ τούτου μεσάζοντες.

Η δημόσια ασφάλεια ήταν σημαντική για τον Ανδρέα. Ακολουθώντας το παράδειγμα των σοσιαλιστικών δημοκρατιών της Ανατολικής Ευρώπης, εφάρμοσε γενική και αυστηρή αστυνόμευση. Ίσως και υπερβολική, αν κρίνω από τις “επιχειρήσεις αρετή” που βίωσα ο ίδιος στην παραλία της Θεσσαλονίκης. Η εγκληματικότητα κρατήθηκε χαμηλά. Οι έλεγχοι στα σύνορα ήταν αυστηρότατοι και, σε συνδυασμό με την πολιτική προστασίας της οικονομίας, δεν μπορούσες να βγάλεις στο εξωτερικό συνάλλαγμα περισσότερο από κάποιο πολύ μικρό ποσό για να ταξιδέψεις!
Αντίθετα, υπήρχε μεγάλη προσπάθεια ανάπτυξης ελληνικής βιομηχανίας σε πολλούς τομείς. Και άνθισε η ελληνική βιοτεχνία, με σοβαρά κέρδη και δουλειά για όλους. Στη Θεσσαλονίκη τότε, οι βιοτεχνίες ενδυμάτων γέμισαν την πόλη. Ήταν δύσκολο να είσαι άνεργος. Έπρεπε να το θέλεις.
Α, και να μην ξεχάσω την αλλαγή του οικογενειακού δικαίου με την κατάργηση του ποινικού χαρακτήρα της μοιχείας. Πριν τον Ανδρέα, όποιος απατούσε τον σύζυγο και πιανόταν στα πράσα, μεταφερόταν στο τμήμα με σεντόνια για τα περαιτέρω.

Τι να πρωτοθυμηθώ! Αυτά βέβαια ήταν τα πρώτα, αθώα σοσιαλιστικά χρόνια. Τα χρόνια που στο ΠΑΣΟΚ ακουγόταν το “σύντροφε ” από ανθρώπους που το εννοούσαν. Δυστυχώς μετά ήρθαν οι παθογένειες. Με μεγαλύτερη την ανάπτυξη πελατειακών σχέσεων με τους ψηφοφόρους! Και δεύτερη την δημιουργία του στρατού των “πρασινοφρουρών” που βουτήχτηκαν στη διαφθορά και τη διασπάθιση δημόσιου χρήματος.  Διαφθορά που έφτασε στα ανώτατα κλιμάκια του ΠΑΣΟΚ αν δεν ξεκίνησε από εκεί… Κι άρχισε το γαϊτανάκι…

Διορισμοί όλων των δικών μας παιδιών στο δημόσιο που μετατράπηκε σε πολυτελή αδηφάγο μηχανή κατασπατάλησης χρήματος και μηδενικής παραγωγής έργου. Επιδόματα επί επιδομάτων στο δημόσιο και απίστευτοι μισθοί! Μαϊμού ανάπηροι,  συνταξιούχοι με 12 χρόνια ασφάλισης,  εύθυμες χήρες από την αλλοδαπή που χάρισαν ελάχιστα χαρούμενα χρόνια σε υπερήλικες πριν το δεύτε τελευταίον ασπασμόν… Φορολογία ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΆ για μισθωτούς και συνταξιούχους… Μαύρη οικονομία,  ατελείωτη διασκέδαση…ασυδοσία… Διάλυση της παιδείας που ενώ σωστά στην αρχή υιοθέτησε την δημοτική γλώσσα,  στη συνέχεια ξέφυγε με κατάργηση της διδασκαλίας των αρχαίων ελληνικών και σταδιακή κατάργηση όλων των εξετάσεων πλην των πανελλαδικών….

Μίζες και αγορές από το εξωτερικό.  Υπερτιμολογήσεις, ψέματα στην Ευρώπη για τις επιδοτήσεις … Ένα πάρτι δισεκατομμυρίων στο οποίο συμμετείχαν εναλλάξ ΠΑΣΟΚ και ΝΔ μέχρι να μας ρίξουν στα βράχια! Υπερχρεωμένα τα δύο κόμματα,  Υπερχρεωμένη και η χώρα! Και χρεώθηκε η γενιά μας και οι επόμενες γενιές…

Το όνειρο της σοσιαλιστικής μεταρρύθμισης του Ανδρέα έσβησε και  μετατράπηκε σε μία εφιαλτική πραγματικότητα. Όμως και η εποχή της απαξίωσης του σοσιαλισμού τελειώνει.  Ο νεοφιλελευθερισμός στην Ευρώπη έφερε άλλα δεινά στις μάζες.  Φτώχεια,  ακρίβεια,  πολέμους.  Οι δυτικές κοινωνίες ρέπουν προς την ακροδεξιά διότι δεν υπάρχουν προσωπικότητες όπως ο Ανδρέας να τις πάρουν από το χέρι και να τους δείξουν πώς λύνονται τα προβλήματα με αγνή σοσιαλιστική πολιτική.  Όταν αναδυθούν στο πολιτικό προσκήνιο τέτοιες προσωπικότητες,  ο κόσμος θα πάρει πάλι τον δρόμο της δίκαιης ανάπτυξης και της κοινωνικής προκοπής.  Στο χέρι μας είναι να βρούμε και να αναδείξουμε νέους πολιτικούς, όχι νέους απαραίτητα στην ηλικία αλλά στην πολιτική,  ειλικρινείς και τίμιους.  Για να ξαναζήσουμε εποχές αφθονίας και ανεμελιάς…

 

 

• Ανδρέας Παπανδρεόυ
• ΠΑΣΟK