Η αλήθεια πίσω από την παγκόσμια υπογονιμότητα

Την ώρα που στην Ελλάδα το δημογραφικό μπαίνει ψηλά στην ατζέντα, η έκθεση State of World Population 2025 του ΟΗΕ προσπαθεί να φωτίσει με ρεαλιστικά στοιχεία τις αιτίες που οι νεότεροι άνθρωποι επιλέγουν να μην κάνουν παιδιά.

Ειδικότερα οι δεξιές κυβερνήσεις ανά τον κόσμο επιχειρούν να ερμηνεύσουν τη μείωση των γεννήσεων ως απόρριψη της μητρότητας, στη νέα έκθεση του ΟΗΕ αποκαλύπτεται μια εντελώς διαφορετική πραγματικότητα: οι περισσότεροι άνθρωποι θέλουν να κάνουν παιδιά –απλώς δεν μπορούν.

Και δεν φταίει η «κουλτούρα του εγωισμού» ή η αλλαγή αξιών, αλλά ένας ασφυκτικός συνδυασμός οικονομικών εμποδίων, σεξισμού και κοινωνικής πίεσης.

Η ετήσια έκθεση του Ταμείου Πληθυσμού των Ηνωμένων Εθνών (UNFPA) για το 2025, με τίτλο «Η Κατάσταση του Παγκόσμιου Πληθυσμού», φέρνει στο φως μια σκληρή διαπίστωση: η κρίση γονιμότητας δεν είναι κρίση επιθυμίας, αλλά κρίση επιλογής.

«Το ζήτημα δεν είναι η έλλειψη επιθυμίας, αλλά η έλλειψη επιλογών»

«Το πραγματικό πρόβλημα είναι ότι οι άνθρωποι δεν έχουν τις επιλογές και τα μέσα να κάνουν την οικογένεια που θέλουν», τονίζει η Δρ Ναταλία Κάνεμ, επικεφαλής του UNFPA. «Το να μιλάμε για κρίση υπογεννητικότητας χωρίς να ακούμε τις ανάγκες των ίδιων των ανθρώπων, είναι σαν να κοιτάμε το δέντρο και να χάνουμε το δάσος».

Η έκθεση βασίζεται σε διεθνή έρευνα που πραγματοποιήθηκε από τη YouGov σε 14 χώρες. Τα ευρήματα είναι αποκαλυπτικά:

1 στους 5 δηλώνει ότι δεν έχει καταφέρει να αποκτήσει την οικογένεια που επιθυμεί.
1 στους 9 πιστεύει ότι θα κάνει λιγότερα παιδιά απ’ όσα ήθελε.
Μόλις 7% θεωρεί ότι ίσως τελικά κάνει περισσότερα απ’ όσα είχε σχεδιάσει.

Τα βασικά εμπόδια: χρήματα, ανασφάλεια και πατριαρχία

Ο πιο συχνά αναφερόμενος λόγος είναι οικονομικός. Το 39% των ερωτηθέντων δήλωσε πως τα οικονομικά τους εμπόδισαν ή θα τους εμποδίσουν να αποκτήσουν περισσότερα παιδιά.

Άλλες βασικές αιτίες:

Η αβεβαιότητα στην εργασία και το κόστος ζωής.
Η ακριβή στέγαση.
Η έλλειψη συντρόφου ή κατάλληλων κοινωνικών συνθηκών.
Οι φόβοι για το μέλλον, με αναφορές στην κλιματική αλλαγή και τις γεωπολιτικές συγκρούσεις.

Ιδιαίτερη σημασία έχει το στοιχείο ότι οι γυναίκες ήταν διπλάσιες από τους άνδρες στο να δηλώνουν ότι η ανισότητα στην κατανομή των οικιακών υποχρεώσεων είναι αποτρεπτικός παράγοντας για την τεκνοποίηση.

Το λάθος αφήγημα των κυβερνήσεων

Παρά τις πραγματικές ανησυχίες για τη γήρανση του πληθυσμού και την έλλειψη εργατικού δυναμικού, πολλές κυβερνήσεις επιλέγουν να υιοθετήσουν αναχρονιστικές, ακόμη και καταναγκαστικές πολιτικές, αντί να στηρίξουν τις πραγματικές ανάγκες των πολιτών.

Η έκθεση αναφέρεται χαρακτηριστικά:

Στη χρηματοδότηση καμπανιών που πιέζουν νέους ανθρώπους να παντρευτούν και να τεκνοποιήσουν.
Σε προτάσεις όπως το «baby bonus» των 5.000 δολαρίων στις ΗΠΑ για κάθε νέο παιδί – με αμφίβολη αποτελεσματικότητα.
Σε περιορισμούς στην αντισύλληψη και τις αμβλώσεις, που όχι μόνο δεν αυξάνουν τις γεννήσεις, αλλά οδηγούν σε ανασφαλείς πρακτικές και προβλήματα υγείας, όπως η υπογονιμότητα και η μητρική θνησιμότητα.

Όπως σημειώνει η Κάνεμ, «όταν οι άνθρωποι αισθάνονται πως χειραγωγούνται ή πως περιορίζεται η αυτονομία τους, αντιδρούν αρνητικά – και κάνουν λιγότερα παιδιά».

Η πραγματική απάντηση: ελευθερία και υποστήριξη

Η λύση δεν βρίσκεται σε προπαγάνδα ή επιδοματικές ενέσεις, αλλά σε δομικές αλλαγές. Το UNFPA τονίζει την ανάγκη για:

Πληρωμένη γονεϊκή άδεια.
Προσιτή φροντίδα γονιμότητας και υποβοηθούμενης αναπαραγωγής.
Υποστηρικτικούς συντρόφους και δίκαιη κατανομή ευθυνών στο σπίτι.
Προσβάσιμες υπηρεσίες υγείας, συμπεριλαμβανομένης της αντισύλληψης και της ασφαλούς άμβλωσης.

Στο τέλος, δεν είναι θέμα αριθμών. Είναι θέμα δικαιωμάτων. Όπως συνοψίζει η Κάνεμ: «Η απάντηση δεν είναι να περιορίσουμε τις επιλογές, αλλά να τις επεκτείνουμε – για όλους».

Πηγή: Guardian

• γονείς
• δημογραφικό
• παιδιά