Πολιτική, πραγματικότητα, τεχνολογία: Τρεις τεκτονικές μετατοπίσεις αλλάζουν τον κόσμο — και την Ελλάδα

Ανησυχείτε περισσότερο; Αισθάνεστε πως το έδαφος μετακινείται κάτω από τα πόδια σας; Δεν είναι ιδέα σας. Τρία μεγάλα «μέτωπα» μετασχηματίζονται ταυτόχρονα και με ρυθμό που ξεπερνά τις συνήθεις ιστορικές ταχύτητες: η πολιτική/διακυβέρνηση, ο τρόπος που διαμορφώνουμε την πραγματικότητα (δηλαδή τι θεωρούμε αληθινό και άξιο εμπιστοσύνης) και η τεχνητή νοημοσύνη ως τεχνολογικός επιταχυντής που επηρεάζει τα πάντα — από την εργασία και την οικονομία μέχρι την ασφάλεια και τον πολιτισμό.

Αν κοιτάξει κανείς την τελευταία δεκαετία, οι αλλαγές δεν είναι μόνο ποσοτικές (λίγο λιγότερη τηλεόραση, λίγο περισσότερα social). Είναι ποιοτικές: αλλάζουν οι θεσμικές ισορροπίες, αλλάζουν οι διαδρομές της πληροφορίας, αλλάζει το ίδιο το υπόδειγμα παραγωγής αξίας. Σ’ αυτή την ευρυγώνια εικόνα, η Ελλάδα δεν μπορεί να αρκεστεί στον ρόλο του θεατή: η θέση της στην Ε.Ε., το γεωπολιτικό της περιβάλλον και η ανάγκη για αναβάθμιση του παραγωγικού μοντέλου σημαίνουν ότι τα ρήγματα μάς αφορούν άμεσα.

Ας ξεδιπλώσουμε τα τρία «ρήγματα» και —κυρίως— τι σημαίνουν στην πράξη.

1) Πολιτική & Διακυβέρνηση: Η νέα αρχιτεκτονική ισχύος

Η τελευταία δεκαετία έχει διαβρώσει την παλιά βεβαιότητα ότι οι θεσμοί λειτουργούν σαν αμορτισέρ, απορροφώντας πολιτικούς κραδασμούς. Σε όλο το δημοκρατικό τόξο (ΗΠΑ, Ε.Ε., Λατινική Αμερική) βλέπουμε ενίσχυση της εκτελεστικής εξουσίας, εντονότερη προσωποκεντρική πολιτική, κόμματα που αναδιατάσσουν τις κοινωνικές τους συμμαχίες, και μια δημόσια σφαίρα όπου οι «παλιοί» μεσολαβητές χάνουν επιρροή.

Στην Ευρώπη, ο «υπερ-ενεργός» κανονισμός κινείται ταυτόχρονα σε τρία διαζώματα: ψηφιακές αγορές/πλατφόρμες, ασφάλεια δεδομένων και τεχνητή νοημοσύνη. Η Ε.Ε. επιλέγει να νομοθετεί πρώτη — και να διορθώνει στην πορεία. Η επιλογή αυτή παράγει αβεβαιότητα βραχυπρόθεσμα (κόστος συμμόρφωσης, ανάγκη για ερμηνευτικές πράξεις), αλλά και πλεονέκτημα για όποιον μάθει γρήγορα τους κανόνες. Στον πυρήνα: το AI Act, με υποχρεώσεις που «σταδιακά ανάβουν» από το 2025 έως το 2026–2027 (απαγορευμένες πρακτικές ήδη από 2/2/2025, υποχρεώσεις για General-Purpose AI από 2/8/2025, πλήρη πλαισίωση υψηλού ρίσκου από 2/8/2026). Η Κομισιόν έχει ξεκαθαρίσει ότι δεν θα υπάρξει «πάγωμα» του χρονοδιαγράμματος. 

Τι σημαίνει αυτό για την Ελλάδα:

1. Θεσμική ανθεκτικότητα: Η διακυβέρνηση «μέσω κρίσεων» (κλιματική, ενεργειακή, ασφάλεια, κυβερνοασφάλεια) απαιτεί κράτος που μαθαίνει γρήγορα, συντονίζει γρήγορα και επικοινωνεί καθαρά.
2. Ρυθμιστικό πλεονέκτημα: Μπορούμε να γίνουμε early implementer ευρωπαϊκών κανόνων — ένα μικρό οικοσύστημα compliance/δοκιμών με διεθνή προσανατολισμό (ιδίως σε χρηματοοικονομικά, τουρισμό, ενέργεια). Όποιος πουλά «κανονιστική σιγουριά» μαζί με υπηρεσία/προϊόν, θα προηγηθεί.
3. Εξωτερική εικόνα: Στην Ανατολική Μεσόγειο, η αργή διαδικασία παραγωγής πολιτικής μεταφράζεται σε χαμένο χρόνο. Η επιτάχυνση δεν είναι πολυτέλεια νοικοκυρέματος· είναι συνθήκη επιβίωσης.

2) Πραγματικότητα σε θραύσματα: Το κοινό πληροφοριακό πεδίο συρρικνώνεται

Το δεύτερο ρήγμα δεν είναι λιγότερο σημαντικό — απλώς είναι πιο ύπουλο. Η κοινωνία δεν μοιράζεται πια το ίδιο «κοινό κάδρο» πληροφόρησης. Παραδοσιακά μέσα (τηλεόραση, έντυπα, ακόμη και ειδησεογραφικά sites) χάνουν διαρκώς έδαφος ως πρώτη πηγή. Τη θέση τους παίρνουν social, βίντεο-πλατφόρμες, podcasters, youtubers και aggregators, που γίνονται ο βασικός αγωγός ενημέρωσης για όλο και περισσότερες ομάδες πληθυσμού. Ταυτόχρονα, η εμπιστοσύνη στα ΜΜΕ παγκοσμίως «κολλάει» γύρω στο 40% — με την Ελλάδα μόλις στο 22%, από τις χαμηλότερες επιδόσεις διεθνώς, σύμφωνα με το Reuters Institute Digital News Report 2025. 

Αυτή η μετατόπιση δεν είναι απλώς μεταφορά eyeballs. Είναι αναδόμηση της πραγματικότητας: διαφορετικές ομάδες πολιτών ζουν σε διαφορετικά οικοσυστήματα πληροφόρησης, όπου εμπιστεύονται διαφορετικές φωνές, βλέπουν διαφορετικές ατζέντες και υπόκεινται σε διαφορετικές οικονομίες προσοχής. Έτσι, ένα «ενιαίο» δημόσιο επιχείρημα γίνεται σπανιότερο — και μια «κοινή» αλήθεια δυσκολότερη να διατυπωθεί.

Επιπτώσεις για πολιτική, αγορά και ΜΜΕ:

• Μικρο-στόχευση αντί για καθολικό μήνυμα: Οι καμπάνιες (πολιτικές, επικοινωνιακές, εμπορικές) δεν ταξιδεύουν πια στον ίδιο κεντρικό αυτοκινητόδρομο. Θέλουν διαφορετικούς διαύλους, διαφορετικά formats, διαφορετικά πειστήρια — και πολυκαναλική επαλήθευση. Τα σλόγκαν «ξεθωριάζουν» όταν το κοινό απαιτεί στοιχεία και μεθοδολογία. 
• Τοπικά κενά λογοδοσίας: Η υποχώρηση της τοπικής δημοσιογραφίας αφήνει «μαύρες τρύπες» ενημέρωσης, όπου η παραπληροφόρηση βρίσκει χώρο. Ευκαιρία για συνεργατικά μοντέλα (newsroom–πανεπιστήμια–ΜΚΟ), με πρόσβαση σε δεδομένα και κοινόχρηστα εργαλεία. 
• Παρά-δημόσια σφαίρα: Κοινότητες που μιλούν μόνο με τον εαυτό τους παράγουν πολιτική θερμότητα, όχι απαραίτητα λύσεις. Η δημοκρατία χρειάζεται γέφυρες — όχι μόνο «tribes».

Σημείο-κλειδί για τα ελληνικά media: Αν θέλουμε να ανεβάσουμε εμπιστοσύνη, δεν θα το πετύχουμε με branding. Θα το πετύχουμε με συστηματική διερεύνηση, διαφάνεια στη μεθοδολογία, ανοιχτές εξηγήσεις λαθών και διαρκή εξημέρωση του κοινού στους κανόνες επαλήθευσης. Η επαναφορά της διερευνητικής δημοσιογραφίας στην «αιχμή του δόρατος» δεν είναι ρομαντισμός — είναι στρατηγική επιβίωσης. 

3) Τεχνητή Νοημοσύνη: Ο επιταχυντής που αλλάζει τα πάντα

Το τρίτο ρήγμα είναι και το πιο εκθετικό. Η τεχνητή νοημοσύνη περνά από το στάδιο των demos στην πραγματική οικονομία: στα γραφεία, στους εξυπηρετητές πελατών, στη λογιστική και το νομικό, στο μάρκετινγκ, στην ανάλυση δεδομένων, στην ανάπτυξη λογισμικού, στη μετάφραση. Η συζήτηση δεν είναι αν θα επηρεάσει — είναι πόσο γρήγορα και με ποιο κόστος μετάβασης.

Στο ρυθμιστικό μέτωπο, η Ευρώπη επιμένει σε σαφές timeline:

• 2/2/2025: ενεργοποιούνται οι πρώτες απαγορεύσεις και υποχρεώσεις για «βασικές αρχές» ΑΙ (συμπεριλαμβανομένης της AI literacy στους οργανισμούς).
• 2/8/2025: ξεκινούν οι συγκεκριμένες υποχρεώσεις για τα General-Purpose AI (GPAI).
• 2/8/2026: εφαρμόζεται το «βαρύ» compliance πλαίσιο για τα υψηλού ρίσκου συστήματα, με μεταβατικές πρόνοιες έως το 2027. Η Κομισιόν δηλώνει ότι δεν προβλέπεται αναβολή. 

Στο τεχνολογικό μέτωπο, οι προσδοκίες για ικανότητες των μοντέλων είναι απροκάλυπτα επιθετικές. Ο ερευνητής Julian Schrittwieser (Anthropic/DeepMind) εκτιμά ότι μέχρι τα μέσα του 2026 τα μοντέλα θα μπορούν να «δουλεύουν» αυτόνομα για ένα πλήρες οκτάωρο, με ανθρώπινη επίβλεψη, και μέχρι το τέλος του 2027 θα υπερβαίνουν συχνά ειδικούς σε πολλές εργασίες. Αυτές οι εκτιμήσεις (με όλα τα περιθώρια σφάλματος) δίνουν μια τάξη μεγέθους για την παραγωγική «εισβολή» της ΑΙ. 

Παράλληλα, ο CEO της Anthropic, Dario Amodei, έχει τοποθετηθεί δημόσια για μια πιθανότητα ~25% η ΑΙ να οδηγήσει σε «πολύ, πολύ κακές» εκβάσεις (υπαρξιακού τύπου). Στο πιο «γειωμένο» μέτωπο, προειδοποιεί ότι η ΑΙ μπορεί να σαρώσει ένα μεγάλο μέρος «θέσεων λευκών κολλάρων» μέσα στα επόμενα 1–5 χρόνια, ανεβάζοντας την ανεργία σε διψήφια ποσοστά — ιδίως σε entry-level ρόλους (λογιστικά, νομικά, τράπεζες, συμβουλευτική κ.ά.). 

Όλα αυτά δεν συνεπάγονται μοιρολατρία. Συνεπάγονται στρατηγική.

Πέντε πρακτικές κινήσεις για Ελλάδα — δημόσιο και ιδιωτικό τομέα:

1. Χάρτης συμμόρφωσης AI Act μέχρι Q1 2026: risk mapping, data governance, audit trails, φύλαξη datasets, διαδικασίες τεκμηρίωσης. Όχι ad-hoc, αλλά με ιδιοκτησία (legal + IT + business). 
2. Συμβάσεις με ρήτρες ΑΙ: Ο,τιδήποτε προμηθεύεστε — από λογισμικό μέχρι BPO — οφείλει να περιγράφει πώς/πού χρησιμοποιείται ΑΙ, ποιος ευθύνεται, πώς καταγράφονται αποφάσεις.
3. Upskilling στα «επαγγέλματα γραφείου»: η ζήτηση κινείται από «παραγωγή» σε επιμέλεια/επαλήθευση/ορχήστρωση μοντέλων. Ο άνθρωπος ως επιβλέπων πολλαπλών «ψηφιακών βοηθών».
4. Κρατικές προμήθειες ως πιλότος διάχυσης: ξεκάθαρα use-cases (μετάφραση δημοσίων εγγράφων, υποστήριξη πολιτών, νομική ανάλυση), με ανοιχτά κριτήρια μέτρησης (SLA, ακρίβεια, bias).
5. Ασφάλεια & διαφάνεια by design: red-teaming για κρίσιμες εφαρμογές, καταγραφή χρήσης ΑΙ σε αποφάσεις που αφορούν δικαιώματα πολιτών, βασική μηχανιστική ερμηνευσιμότητα όπου είναι τεχνικά εφικτό.

Η σύγκλιση των τριών ρηγμάτων: Πώς «κουμπώνουν» μεταξύ τους

Το ενδιαφέρον δεν είναι ότι συνυπάρχουν τρεις μεγάλες μετατοπίσεις· είναι ότι αλληλοτροφοδοτούνται.

• Πολιτική → Πραγματικότητα: Όταν οι πολιτικές δυνάμεις λειτουργούν με υψηλή ένταση και προσωποκεντρικά, η κατακερματισμένη ενημέρωση γίνεται όπλο και ασπίδα. Πληροφοριακές «φυσαλίδες» ενισχύουν τη βάση κάθε στρατοπέδου, αλλά δυσκολεύουν το κυβερνητικό έργο, που απαιτεί ευρεία κοινωνική νομιμοποίηση.
• Πραγματικότητα → Πολιτική: Όσο το κοινό κάδρο μικραίνει, τόσο η διακυβέρνηση γίνεται δυσκολότερη: η συναίνεση κοστίζει περισσότερο, η παρεξήγηση διαδίδεται γρηγορότερα, η λογοδοσία χάνεται στα σχόλια.
• ΑΙ → Και τα δύο: Η ΑΙ λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής ισχύος: επιταχύνει την παραγωγή περιεχομένου (καλού και κακού), μειώνει το κόστος οργάνωσης πολιτικών/κοινωνικών δράσεων, αλλά παράγει και «αόρατα» ρίσκα (αποφάσεις χωρίς σαφή τεκμηρίωση, νέες επιφάνειες επίθεσης στην κυβερνοασφάλεια).

Η ελληνική πρόκληση είναι διπλή: να προσαρμοστεί γρήγορα και ταυτόχρονα να μην κυνηγάει τη σκιά της. Αυτό σημαίνει: λιγότερη ρητορεία περί «καινοτομίας», περισσότερη δουλειά στις διαδικασίες — εκεί που παίζεται η πραγματική διαφορά.

Τι κάνουμε αύριο το πρωί: Μικρός οδηγός για πολιτεία, επιχειρήσεις, ΜΜΕ

Για την πολιτεία

1. Οριζόντια πολιτική δεδομένων/ΑΙ: κάθε Υπουργείο ορίζει DPO/AI lead, κοινά πρότυπα τεκμηρίωσης, ενιαίο μητρώο έργων με ΑΙ.
2. Επενδύσεις στην κυβερνοανθεκτικότητα: η επιτάχυνση χωρίς άμυνες είναι κερκόπορτα.
3. Διαφάνεια εφαρμογών: δημόσιος κατάλογος χρήσεων ΑΙ (τι, πού, γιατί, ποιος ελέγχει). Η εμπιστοσύνη χτίζεται με ορατότητα.

Για τις επιχειρήσεις

1. AI-first, αλλά ethics-by-design: αν δεν τεκμηριώνεται, δεν κλιμακώνεται. Ό,τι βγαίνει στον πελάτη πρέπει να περνά από πύλες ποιότητας (precision/recall, hallucinations, bias tests).
2. Εκπαίδευση ανθρώπων-«ορχηστρωτών»: οι καλύτεροι υπάλληλοι αύριο δεν θα είναι όσοι «ανταγωνίζονται» ένα μοντέλο, αλλά όσοι ξέρουν να «συντονίζουν» πολλά.
3. Ρήτρες στις συμβάσεις: προμηθευτές και συνεργάτες με ρητή ενημέρωση για χρήση ΑΙ, καταγραφή αποφάσεων και δικαιοδοσία επί διαφορών.

Για τα ελληνικά ΜΜΕ

1. Μεθοδολογία στην πρώτη γραμμή: πώς επαληθεύουμε, τι λάθη κάναμε, πώς τα διορθώνουμε. Το κοινό χωρίς εμπιστοσύνη δεν «αγοράζει» υποσχέσεις — «αγοράζει» διαδικασίες. 
2. Συμπράξεις και δεδομένα: συνεργασίες με πανεπιστήμια/ΜΚΟ για projects διαρκείας (διαφθορά, περιβάλλον, τοπική αυτοδιοίκηση).
3. Εργαλεία ΑΙ με πειθαρχία: ναι στη χρήση για αναζήτηση/μεταγραφή/οργάνωση, όχι στην άκριτη παραγωγή περιεχομένου. Και πάντα σήμανση όταν η ΑΙ συνέβαλε σε παραγωγή κειμένου/εικόνας.

Η μεγάλη εικόνα

Αυτό που βλέπουμε δεν είναι μια «κακή συγκυρία». Είναι νέο υπόδειγμα. Η πολιτική θα μοιάζει πιο σκληρή και πιο αποσπασματική. Η πραγματικότητα θα μοιάζει πιο ρευστή και πιο προσωποποιημένη. Η τεχνητή νοημοσύνη θα μοιάζει άλλοτε μαγικό ραβδί κι άλλοτε μαύρο κουτί. Και μέσα σ’ αυτό, η Ελλάδα έχει μια σπάνια ευκαιρία: να γίνει γρήγορος μαθητής σε μια Ευρώπη που νομοθετεί πρώτη, να πουλήσει «κανονιστική σιγουριά» μαζί με υπηρεσίες, να ξαναχτίσει εμπιστοσύνη με διαφάνεια και δουλειά.

Κάθε οργανισμός —δημόσιος ή ιδιωτικός— μπορεί να ξεκινήσει σήμερα τρία πράγματα:

• Χάρτη συμμόρφωσης (πού πατάμε, τι μας λείπει, ποιος είναι υπεύθυνος).
• Πρόγραμμα εκπαίδευσης (από τα directorates μέχρι τους νεοπροσληφθέντες).
• Πλάνο επικοινωνίας (τί λέμε στους πολίτες/πελάτες για το πώς χρησιμοποιούμε ΑΙ, τί ρισκάρουμε, πώς μετράμε).

Η δημοκρατία, η οικονομία και η εμπιστοσύνη δεν χάνονται από ένα «κακό εξάμηνο». Χάνονται όταν οι θεσμοί και οι εταιρείες αποτυγχάνουν να προσαρμοστούν. Το αντίθετο επίσης ισχύει: κερδίζονται όταν το κράτος, η αγορά και τα ΜΜΕ επιλέγουν πειθαρχημένη επιτάχυνση.

Bottom line: Σ’ ένα κόσμο που αλλάζει με εκθετική ταχύτητα, το μόνο που δεν συγχωρείται είναι η αδράνεια. Το επόμενο εξάμηνο —όχι η επόμενη πενταετία— θα κρίνει ποιοι θα είναι οι πρώτοι που θα «δουλέψουν» με τους νέους κανόνες αντί να περιμένουν το κύμα να περάσει.

Πηγές/Σημειώσεις

— EU AI Act: Χρονολόγιο και βασικές υποχρεώσεις (πρώτο κύμα από 2/2/2025, GPAI από 2/8/2025, high-risk από 2/8/2026). Η Κομισιόν επιβεβαιώνει ότι δεν θα υπάρξει αναβολή.
— Reuters Institute Digital News Report 2025: Παγκόσμια εμπιστοσύνη ~40%, Ελλάδα 22%, συνεχιζόμενη πτώση εμπλοκής με παραδοσιακά μέσα και άνοδος social/video/aggregators.
— Ελλάδα & εμπιστοσύνη: Επαλήθευση του 22% από ανεξάρτητες αναλύσεις (EFJ, iMEdD).
— Ικανότητες μοντέλων 2026–2027: Εκτιμήσεις Julian Schrittwieser για αυτόνομη εργασία «8 ωρών» (mid-2026) και συχνή υπεροχή έναντι ειδικών (τέλος 2027).
— Κίνδυνοι/Αγορές εργασίας: Δημόσιες παρεμβάσεις Dario Amodei (25% πιθανότητα «πολύ κακών» εκβάσεων· κίνδυνος για μαζική πίεση σε θέσεις «λευκών κολλάρων»). 

• AI Act
• media
• Ελλάδα
• εμπιστοσύνη στα ΜΜΕ
• Ευρώπη
• πολιτική
• Τεχνητή Νοημοσύνη