Λόρενς της Αραβίας: Η προδοσία μιας υπόσχεσης στους Άραβες και ο χάρτης που ξαναγράφεται σήμερα και σε Ευρώπη – Ανατολική Μεσόγειο

Είδα ξανά τον «Λόρενς της Αραβίας». Μια ταινία που, όσο κι αν δείχνει έρημο και εποχή, δεν ανήκει στο παρελθόν. Μοιάζει πιο πολύ με προειδοποίηση για το σήμερα. Για το πώς οι μεγάλες δυνάμεις υπόσχονται, χαράζουν σύνορα, δημιουργούν συμμαχίες και στο τέλος διαμορφώνουν έναν χάρτη που οι λαοί καλούνται να ζήσουν μέσα του, συχνά χωρίς να ερωτηθούν.

Η ιστορία του Λόρενς, της αραβικής εξέγερσης και της μυστικής συμφωνίας Σάικς–Πικό δείχνει με ακρίβεια πώς η Μέση Ανατολή μπήκε στον 20ό αιώνα μέσα από μια διπλή πραγματικότητα: υποσχέσεις ανεξαρτησίας από τη μία, τεμαχισμό και αποικιακή διαχείριση από την άλλη. Σήμερα, έναν αιώνα μετά, ο χάρτης ξαναγράφεται. Όχι με λόρδους και αυτοκρατορίες, αλλά με πολέμους, ενέργεια, αγωγούς και γεωπολιτική σύγκρουση.

Η υπόσχεση στους Άραβες που δεν εκπληρώθηκε ποτέ

Κατά την Αραβική Εξέγερση, η Βρετανία υποσχέθηκε στους Άραβες ένα ενιαίο, ανεξάρτητο κράτος. Μια υπόσχεση που ενέπνευσε τις φυλές να στραφούν ενάντια στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Η αλληλογραφία Hussein–McMahon παρουσιάζει με καθαρό τρόπο αυτή τη συμφωνία: η συμμετοχή στον πόλεμο θα ανταμειβόταν με την αυτοδιάθεση.

Ωστόσο, την ίδια περίοδο, Βρετανοί και Γάλλοι είχαν ήδη υπογράψει τη μυστική συμφωνία Σάικς–Πικό. Η Μέση Ανατολή χωρίστηκε σε ζώνες επιρροής σαν να ήταν επιτραπέζιο στρατηγικής. Η Συρία και ο Λίβανος πέρασαν στη Γαλλία, το Ιράκ, η Παλαιστίνη και η Ιορδανία στη Βρετανία. Τα σύνορα χαράχτηκαν με γνώμονα τα συμφέροντα των νικητών και όχι των λαών.

Η ταινία ως πολιτική αλληγορία

Ο Λόρενς στην ταινία δεν είναι απλώς ένας ιδεαλιστής ήρωας. Είναι το σύμβολο ενός ανθρώπου που συνειδητοποιεί, βήμα-βήμα, ότι συμμετέχει σε ένα παιχνίδι που δεν υπηρετεί την ελευθερία των λαών, αλλά μια νέα μηχανική δύναμης. Η πολιτική ανάγνωση της ταινίας είναι σαφής: τα κράτη γεννιούνται συχνά μέσα από συμφωνίες που οι ίδιοι οι λαοί δεν γνωρίζουν.

Και αυτή η συνθήκη παραμένει παρούσα μέχρι σήμερα.

Ρωσία – Ουκρανία: Ένας πόλεμος που αλλάζει τον γεωπολιτικό χάρτη της Ευρώπης

Ο πόλεμος στην Ουκρανία δεν είναι μια περιφερειακή σύγκρουση. Είναι το κεντρικό πεδίο μιας νέας αναμέτρησης ΗΠΑ–Ρωσίας με την Ευρώπη στη μέση. Η εισβολή του 2022 έφερε την Ευρώπη αντιμέτωπη με ενεργειακή αβεβαιότητα, αυξημένο κόστος καυσίμων, εξάρτηση από το αμερικανικό LNG και ανάγκη ανασχεδιασμού του ενεργειακού μείγματος.

Ο πόλεμος επανακαθορίζει τα σύνορα ασφαλείας της Ευρώπης, επιταχύνει τη στρατιωτική της συνεργασία με τις ΗΠΑ και μετατρέπει την ενέργεια σε στρατηγικό όπλο, όπως άλλοτε το πετρέλαιο της Μέσης Ανατολής. Η πολιτική πραγματικότητα θυμίζει ότι οι κρίσεις δεν μένουν «τοπικές» και ότι τα ενεργειακά συμφέροντα έχουν πάντα γεωπολιτικό βάθος.

Πόλεμος Ισραήλ – Χαμάς και μια σύγκρουση που απλώνεται σε Λίβανο, Ιράν, Συρία

Ο πόλεμος στη Γάζα, μετά τις επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου, εξελίχθηκε σε πολυμέτωπη περιφερειακή κρίση. Δεν περιορίζεται στο Ισραήλ και τη Χαμάς. Απλώνεται στον Λίβανο με τη Χεζμπολάχ, στη Συρία με φιλοϊρανικές δυνάμεις και στο Ιράν που επιδιώκει να ενισχύσει την περιφερειακή του επιρροή. Η Ανατολική Μεσόγειος γίνεται εκ νέου πεδίο έντασης με συνέπειες για την ευρωπαϊκή ασφάλεια, το εμπόριο και τις ενεργειακές γραμμές. Το Ισραήλ φαίνεται να κατατρόπωσε τους αντίπαλος του; Είναι όμως; Ο χρόνος είναι μεγαλύτερος αντίπαλος όπως και τα ποτάμια αίματος που χύθηκαν! Αν δεν βρεθεί δίκαιη λύση για τους Άραβες θα υπάρξει νέα εκδίκηση και νέο αίμα…

ΗΠΑ: Το Πεντάγωνο σχεδιάζει προσωρινή στρατιωτική βάση 10.000 ατόμων κοντά στη Γάζα – Προς δημιουργία Διεθνούς Δύναμης Σταθεροποίησης

Η σύγκρουση αυτή επιβεβαιώνει πως η Μέση Ανατολή παραμένει ένας χώρος όπου τα σύνορα και οι ισορροπίες σπάνια είναι σταθερές. Και η ταινία, μέσα από την ιστορία ενός αιώνα πριν, το υπενθυμίζει με τρόπο επίκαιρο.

Η Ελλάδα στο σταυροδρόμι ενέργειας και υπερδυνάμεων

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, οι Ηνωμένες Πολιτείες παρουσιάζουν την Ελλάδα ως μελλοντικό ενεργειακό κόμβο της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Αγωγοί, υποθαλάσσια καλώδια, LNG terminals, Αλεξανδρούπολη και Ανατολική Μεσόγειος διαμορφώνουν ένα νέο γεωπολιτικό πλαίσιο όπου η χώρα αναλαμβάνει ρόλο-κλειδί.

Όμως η δυναμική δεν είναι μονοδιάστατη. Η Κίνα εξακολουθεί να έχει ισχυρή παρουσία σε κρίσιμες υποδομές. Η Ρωσία διατηρεί επιρροή στα Βαλκάνια και επιχειρεί να παραμείνει ενεργός παίκτης. Η Τουρκία διεκδικεί πρωταγωνιστική θέση σε οποιονδήποτε ενεργειακό σχεδιασμό στην περιοχή.

Το ερώτημα για την Ελλάδα είναι ποιανού τα συμφέροντα εξυπηρετούνται πραγματικά από την αναβάθμιση του ρόλου της. Θα αποτελέσει στρατηγικό κέντρο με δικά της οφέλη ή διάδρομο διέλευσης υπερδυνάμεων; Οι υποσχέσεις των ισχυρών, είτε το 1916 είτε το 2024, δεν είναι ποτέ ουδέτερες. Ή υα χρησιμοποιηθεί όπως οι Άραβες σε ένα πόλεμο ανταγωνισμών με αβέβαιο τέλος.

Ο «Λόρενς της Αραβίας» δεν είναι απλώς μια μεγάλη ταινία. Είναι ένα σχόλιο πάνω στην πολιτική της ισχύος και στη διαχρονική σύγκρουση ανάμεσα στις υποσχέσεις των μεγάλων δυνάμεων και στις πραγματικές ανάγκες των λαών. Τα γεγονότα της εποχής του Λόρενς μοιάζουν περισσότερο με τα σημερινά απ’ όσο θα ήθελε κανείς να πιστέψει: χάρτες που ξαναγράφονται, συμμαχίες που αλλάζουν, ενέργεια που αποφασίζει την γεωπολιτική, πόλεμοι που επανακαθορίζουν ισορροπίες τους χάρτες αλλά και τις συνθήκες.

Η Ελλάδα εισέρχεται σε αυτή τη νέα περίοδο με έναν ρόλο που μπορεί να αποδειχθεί ιστορικά καθοριστικός. Το ζήτημα, όπως απέδειξε και ο Λόρενς μέσα από τη δική του τραγωδία, είναι πάντα το ίδιο: ποιος αποφασίζει, ποιος ωφελείται και ποιος τελικά πληρώνει το κόστος όταν ξαναγράφονται οι χάρτες του κόσμου.

• Άραβες
• Λόρενς της Αραβίας
• Μέση Ανατολή
• προδοσία
• υπόσχεση