Politico: «Πουλώντας» την ειρήνη, αγοράζοντας τον πόλεμο – Η Δύση στον νέο ψυχρό εξοπλιστικό πυρετό

Μία νέα σελίδα γυρίζει η Δύση μπαίνοντας με ταχύτητα σε ένα νέο ψυχρό εξοπλιστικό πυρετό… Το Politico επιχειρεί μία ακτινογραφία αυτής της απόφασης… Στη δεκαετία του 1950, ο Βρετανός πρωθυπουργός Χάρολντ Μακμίλαν παρατηρούσε πως «το να μιλάς είναι καλύτερο από το να πολεμάς». Η συζήτηση, εννοούσε, είναι προτιμότερη από τη σύγκρουση. Ο Μακμίλαν γνώριζε πολύ καλά τις πραγματικότητες της διπλωματίας και του πολέμου: είχε τραυματιστεί σοβαρά ως στρατιώτης στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και ως πρωθυπουργός διαχειρίστηκε τις πυρηνικές απειλές του Ψυχρού Πολέμου -κορυφαία στιγμή η κρίση των πυραύλων της Κούβας.

Ο Αμερικανός πρόεδρος Τζον Φ. Κένεντι, πρωταγωνιστής αυτής της σχεδόν καταστροφικής πυρηνικής αντιπαράθεσης, κατανοούσε επίσης την αξία των διπλωματικών καναλιών και την αγριότητα της σύγκρουσης: είχε τραυματίσει σοβαρά τη σπονδυλική του στήλη υπηρετώντας στο Ναυτικό το 1943. Ο Άντριου Μίτσελ, πρώην υπουργός στη βρετανική κυβέρνηση, φοβάται ότι η σοφία ηγετών όπως ο Κένεντι και ο Μακμίλαν, που κερδήθηκε μέσα από τον πόνο του πολέμου, έχει ξεχαστεί ακριβώς τη στιγμή που είναι πιο απαραίτητη. «Ο κόσμος έχει ξεχάσει τα μαθήματα του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, όταν εκατομμύρια σφαγιάστηκαν και η γενιά των παππούδων μας είπε πως δεν μπορούμε να επιτρέψουμε να συμβεί ξανά», είπε.

Μία σχολή σκέψης υποστηρίζει ότι οι πόλεμοι που καθορίζουν εποχές επαναλαμβάνονται περίπου κάθε 85 χρόνια, καθώς οι γενιές χάνουν την επαφή με την εμπειρία των προγόνων τους. Αυτό θα σήμαινε πως βρισκόμαστε ξανά μπροστά στο ενδεχόμενο. Παράλληλα, όπως βλέπει ο Μίτσελ, ενώ τα σημάδια ότι ο κόσμος κινείται προς λάθος κατεύθυνση πληθαίνουν, οι κυβερνήσεις χάνουν την αξία του «jaw-jaw» -της διπλωματίας. Η διάβρωση του διπλωματικού ενστίκτου εμφανίζεται όχι μόνο στη ρητορική αλλά και στους προϋπολογισμούς. Η βιομηχανοποιημένη Δύση μειώνει ραγδαία τις επενδύσεις στη «ήπια ισχύ» —περικόπτοντας την ξένη βοήθεια και συρρικνώνοντας τα διπλωματικά της δίκτυα— ενώ κατευθύνει ολοένα περισσότερους πόρους στην άμυνα.

Το 2024, οι παγκόσμιες στρατιωτικές δαπάνες αυξήθηκαν κατά 9,4% —η μεγαλύτερη άνοδος μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου— φτάνοντας σε ιστορικό ρεκόρ, σύμφωνα με το Stockholm International Peace Research Institute. Αντίθετα, σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, η επίσημη αναπτυξιακή βοήθεια μειώθηκε την ίδια χρονιά κατά 9% από τις πλουσιότερες χώρες του κόσμου, με επιπλέον περικοπές τουλάχιστον 9% έως και 17% φέτος. Για πρώτη φορά μετά από σχεδόν 30 χρόνια, Γαλλία, Γερμανία, Ηνωμένο Βασίλειο και ΗΠΑ μείωσαν όλες την ODA τους το 2024 -και το 2025 θα είναι η πρώτη φορά στην ιστορία που θα το κάνουν για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά.

Οι διπλωματικές υπηρεσίες επίσης συρρικνώνονται, με τον Ντόναλντ Τραμπ να δίνει τον τόνο μειώνοντας το προσωπικό του Στέιτ Ντιπάρτμεντ. Αναλυτές φοβούνται ότι όσο οι ανεπτυγμένες οικονομίες εγκαταλείπουν τη βοήθεια και τη διπλωματία για να χτίσουν στρατούς, χώρες όπως η Ρωσία, η Κίνα και η Τουρκία θα καλύψουν το κενό, κερδίζοντας επιρροή σε Αφρική και Ασία εις βάρος της Δύσης. Έτσι, ο κόσμος γίνεται πιο επικίνδυνος. Αν η γεωπολιτική λειτουργεί σαν αγορά, η τάση είναι σαφής: οι ηγέτες «πουλάνε ειρήνη και αγοράζουν πόλεμο».

Πουλώντας ειρήνη, αγοράζοντας πόλεμο

Οι στρατιωτικές δαπάνες ανεβαίνουν παγκοσμίως. Η Κίνα αύξησε τον προϋπολογισμό της κατά 7% σε έναν χρόνο. Η Ρωσία τον εκτόξευσε κατά 38%. Οι φόβοι για εγκατάλειψη της Ευρώπης από τον Τραμπ ώθησαν το ΝΑΤΟ να συμφωνήσει σε στόχο δαπανών 5% του ΑΕΠ για άμυνα έως το 2035.
Όμως η κούρσα εξοπλισμών είχε ξεκινήσει πριν ο Τραμπ επιστρέψει στην εξουσία. Ο πόλεμος στην Ουκρανία έκανε την ενίσχυση των στρατών ζωτική προτεραιότητα για τις βόρειες και ανατολικές ευρωπαϊκές χώρες. Το 2024, οι ευρωπαϊκές στρατιωτικές δαπάνες αυξήθηκαν κατά 17%, φτάνοντας τα 693 δισ. δολάρια.

Κάποιοι θεωρούν πως η ενίσχυση της άμυνας είναι ισχυρό αποτρεπτικό. Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν μίλησε για «ειρήνη μέσω ισχύος». Άλλοι απαντούν ότι η κούρσα εξοπλισμών οδηγεί αναπόφευκτα σε σύγκρουση —κάτι που ιστορικά δεν επιβεβαιώνεται, υπογραμμίζει ο καθηγητής Γκρεγκ Κένεντι. «Τα όπλα δεν σκοτώνουν. Οι κυβερνήσεις σκοτώνουν», λέει.

Ιδανικά, η στρατιωτική ισχύς πρέπει να συνοδεύεται από ισχυρή διπλωματία και αναπτυξιακή βοήθεια. Αλλά η Ευρώπη αναγκάζεται να επιλέξει — και επιλέγει την άμυνα πρώτα. Στις ΗΠΑ, ο Τραμπ πάγωσε δισεκατομμύρια σε ξένη βοήθεια και ανακοίνωσε περικοπή 90% στα συμβόλαια USAID. Σύμφωνα με έρευνες, αυτές οι περικοπές θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε 14 εκατομμύρια πρόωρους θανάτους τα επόμενα πέντε χρόνια, το ένα τρίτο παιδιά.

Στο Ηνωμένο Βασίλειο, ο Κιρ Στάρμερ ανακοίνωσε αύξηση αμυντικών δαπανών χρηματοδοτούμενη εν μέρει μέσω περικοπής της βοήθειας από 0,5% σε 0,3% του ΑΕΕ -ένα βαθύ ιδεολογικό ρήγμα για το Εργατικό Κόμμα. Η διεθνής υπουργός του παραιτήθηκε. Έτσι, σε ολόκληρη την Ευρώπη, κυβερνήσεις αρχίζουν να κόβουν τη βοήθεια για να προστατεύσουν τους αμυντικούς προϋπολογισμούς. Σουηδία, Φινλανδία, Γαλλία -όλες μπαίνουν στην ίδια τροχιά.
Εξαιρέσεις υπάρχουν, όπως η Ιρλανδία και η Δανία, αλλά δεν αρκούν για να κρατήσουν την ευρωπαϊκή «ήπια ισχύ» ζωντανή.

Περικοπές προσωπικού -και επιρροής

Παράλληλα, η Δύση αποσύρεται και από τη διπλωματία: κλείνει πρεσβείες, μειώνει διπλωμάτες, συρρικνώνει αποστολές. Στις ΗΠΑ, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ απέλυσε πάνω από 1.300 εργαζόμενους. 85 από τις 195 πρεσβευτικές θέσεις έμειναν κενές. Σε πολλές περιπτώσεις δεν έχουν καν προταθεί υποψήφιοι.

Το κενό καλύπτεται με πολιτικούς φίλους του Τραμπ, που στέλνονται σε αποστολές υψηλού ρίσκου χωρίς εμπειρία. Οι Ευρωπαίοι διπλωμάτες ανησυχούν ότι η Ουάσιγκτον δεν μπορεί να διαχειριστεί σωστά την επικοινωνία με τη Μόσχα.

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο αμερικανικό:

– Βρετανία: περικοπές διπλωματών 15–25%
– Ολλανδία: -10% στον προϋπολογισμό εξωτερικών αποστολών, κλείσιμο πρεσβειών
– ΕΕ: συρρίκνωση 10 αποστολών, απώλεια 100–150 τοπικών εργαζομένων. Διπλωμάτες προειδοποιούν: «Πρέπει να ανησυχούμε όλοι».

Jaw-jaw ή war-war; Το δίλημμα που επιστρέφει

Ο Άντριου Μίτσελ προειδοποιεί ότι η μετατόπιση από τη βοήθεια στα όπλα μπορεί να οδηγήσει σε καταστροφή. Η ανθρωπιστική βοήθεια είναι φθηνή και συχνά πιο αποτελεσματική από τη στρατιωτική ισχύ. «Η ανάπτυξη είναι η άλλη όψη του νομίσματος της ασφάλειας», λέει.
Πολλοί διπλωμάτες συμφωνούν: σε έναν κόσμο με 300 εκατομμύρια ανθρώπους που εξαρτώνται από ανθρωπιστική βοήθεια, η διάλυση του συστήματος μπορεί να πυροδοτήσει νέες κρίσεις, νέους πολέμους, νέες μεταναστευτικές ροές.

Και υπάρχει κι ένα πολιτικό μάθημα:

«Οι χώρες θυμούνται ποιοι έμειναν και ποιοι έφυγαν», λέει ο ειδικός του ΟΟΣΑ Κυπριέν Φαμπρ.
Καθώς η Ευρώπη αδειάζει το πεδίο, άλλοι το γεμίζουν:

-Η Τουρκία αύξησε τις πρεσβείες της στην Αφρική από 12 σε 44
-Η Κίνα και η Ρωσία ενισχύουν ραγδαία την επιρροή τους

«Η παγκόσμια αφήγηση γίνεται ολοένα πιο πολεμοχαρής. Και όταν χάνεις την “ήπια ισχύ”, τότε καταλαβαίνεις πόσο “μη ήπια” ήταν τελικά».

• αμυντικός εξοπλισμός
• Δύση
• ειρήνη
• πόλεμος