Ελληνοτουρκικά: Το «ναι» Φιντάν στο Ανώτατο Συμβούλιο – Σήμα προσέγγισης ή κίνηση τακτικής;

Το «πρέπει να γίνει το Ανώτατο Συμβούλιο Συνεργασίας Ελλάδας–Τουρκίας» που δήλωσε ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν δεν αποτελεί μια απλή θετική τοποθέτηση για την επανεκκίνηση των ελληνοτουρκικών σχέσεων. Αντίθετα, ερμηνεύεται ως ένα πολυεπίπεδο μήνυμα προς την Αθήνα, την Ουάσινγκτον αλλά και τις χώρες της Ανατολικής Μεσογείου, σε μια περίοδο που η περιοχή ετοιμάζεται για κρίσιμες γεωπολιτικές ανακατατάξεις ενόψει του 2026.

Η Άγκυρα, μέσα από αυτή τη φράση, επιχειρεί να βολιδοσκοπήσει την ελληνική πλευρά. Θέλει να διαπιστώσει ποια είναι η πραγματική διάθεση της Αθήνας, ποιο πλαίσιο συζήτησης είναι διατεθειμένη να αποδεχθεί και ποιες είναι οι ελληνικές «κόκκινες γραμμές» πριν βρεθεί μπροστά στην προοπτική μιας πολυμερούς συνάντησης τύπου 5×5 για την Ανατολική Μεσόγειο.

Σε αυτό το πλαίσιο, το Ανώτατο Συμβούλιο Συνεργασίας (ΑΣΣ) λειτουργεί ως ένα εργαλείο για την Τουρκία. Πρόκειται για ένα ελεγχόμενο, διμερές φόρουμ, στο οποίο μπορεί να ρυθμίσει τον ρυθμό της προσέγγισης, να δοκιμάσει τις αντοχές και τις προθέσεις της ελληνικής πλευράς και να διαμορφώσει εικόνα για το τι μπορεί να ακολουθήσει σε ένα πολυμερές σχήμα όπου δεν θα έχει τον ίδιο βαθμό ελέγχου.

Η πιο ευαίσθητη πτυχή αυτής της εξίσωσης είναι, με τα σημερινά δεδομένα, το Κυπριακό. Για την Τουρκία, οποιαδήποτε πολυμερής πλατφόρμα στην Ανατολική Μεσόγειο που λειτουργεί ως σιωπηρή επιβεβαίωση της Κυπριακής Δημοκρατίας, χωρίς τα κατεχόμενα και χωρίς συμμετοχή Τουρκοκυπρίων, θεωρείται απαράδεκτη. Γι’ αυτό και η Άγκυρα έχει ήδη προεξοφλήσει ότι θα θέσει σκληρές ενστάσεις σε ενδεχόμενη συμμετοχή της Κυπριακής Δημοκρατίας στο 5×5 χωρίς αντίστοιχη παρουσία του ψευδοκράτους.

Έτσι, το ΑΣΣ δίνει στην Τουρκία χρόνο. Χρόνο για να καθυστερήσει την εκκίνηση της πολυμερούς διαδικασίας, να διαμορφώσει την επιχειρηματολογία της, να προετοιμάσει το έδαφος για να μεταφέρει μέρος της πίεσης προς Αθήνα και Λευκωσία και να εμφανιστεί διεθνώς ως δύναμη που επιδιώκει τον διάλογο, χωρίς να αποδέχεται αδιαμαρτύρητα μια αρχιτεκτονική που θεωρεί ότι δεν την εξυπηρετεί.

Παράλληλα, το μήνυμα του Φιντάν δεν περιορίζεται στο ελληνοτουρκικό πεδίο. Απευθύνεται ευθέως και στην Ουάσινγκτον, καθώς η τουρκική ηγεσία επιδιώκει εδώ και καιρό να ξεκλειδώσει το δύσκολο πακέτο S-400, CAATSA, F-35 και να αποκαταστήσει σταδιακά τη θέση της στο δυτικό αμυντικό οικοσύστημα. Μέσα από την εικόνα μιας Τουρκίας που «συνεργάζεται», που εμφανίζεται πρόθυμη να στοιχηθεί με μια θετική ατζέντα στην Ανατολική Μεσόγειο και να χαμηλώσει τους τόνους με την Ελλάδα, η Άγκυρα στέλνει το μήνυμα πως δεν είναι ο «ταραχοποιός» της περιοχής, αλλά ένας παίκτης που μπορεί να συμβάλει στην εξομάλυνση.

Η χρονική συγκυρία μόνο τυχαία δεν είναι. Στην Άγκυρα υπάρχει η εκτίμηση ότι κατά τη δεύτερη θητεία Τραμπ μπορεί να ανοίξει παράθυρο για μια συνολικότερη διευθέτηση στα ζητήματα κυρώσεων και εξοπλισμών. Σε αυτό το σκηνικό, κάθε κίνηση που βελτιώνει την εικόνα της Τουρκίας, ειδικά απέναντι σε έναν σύμμαχο του ΝΑΤΟ όπως η Ελλάδα, προσμετράται ως επένδυση σε μια μελλοντική επαναπροσέγγιση με τις ΗΠΑ.

Από την άλλη πλευρά, η Ελλάδα επιχειρεί να ενισχύσει τον ρόλο της ως σταθερού, αξιόπιστου συνομιλητήστην Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή. Η πρωτοβουλία για μια Σύνοδο τύπου 5×5 δεν είναι απλώς ένα σχήμα διαλόγου. Είναι μια προσπάθεια να διαμορφωθεί ένα πλαίσιο στο οποίο η Αθήνα αναδεικνύεται σε κόμβο συνεννόησης, φέρνοντας γύρω από το ίδιο τραπέζι χώρες με κρίσιμο ρόλο στην ενέργεια, την ασφάλεια και τη ναυτιλία.

Για την Τουρκία, αυτό σημαίνει ότι η Ελλάδα αποκτά αυξημένο διπλωματικό βάρος σε μια περιοχή όπου τα ενεργειακά projects, οι αγωγοί, τα καλώδια και οι θαλάσσιες ζώνες συνδέονται άμεσα με την ισχύ και την επιρροή. Σε μια τέτοια πολυμερή σκηνή, η Άγκυρα δεν θα έχει τη δυνατότητα να ελέγχει πλήρως την ατζέντα, να ορίζει μόνη της τον τόνο και τον ρυθμό. Γι’ αυτό και το διμερές ΑΣΣ μοιάζει γι’ αυτήν με ένα πιο ασφαλές, «ελεγχόμενο» δωμάτιο: μια πλατφόρμα όπου μπορεί να ανοίγει επιλεκτικά τα χαρτιά της, να διαμορφώνει εντυπώσεις και να μετρά αντιδράσεις, χωρίς ταυτόχρονα να δεσμεύεται από την πολυπλοκότητα μιας πολυμερούς διαδικασίας.

Στο φόντο όλων αυτών, οι εντάσεις στην περιοχή, τα ανοιχτά μέτωπα στη Μέση Ανατολή, η ενεργειακή αβεβαιότητα και η συζήτηση για τον μελλοντικό χάρτη της Ανατολικής Μεσογείου καθιστούν το επόμενο διάστημα ιδιαίτερα κρίσιμο. Το Ανώτατο Συμβούλιο Συνεργασίας, που τοποθετείται χρονικά στο πρώτο τρίμηνο του 2026, δεν είναι απλώς ένα ακόμα διμερές ραντεβού. Για την Άγκυρα αποτελεί μοχλό πίεσης, εργαλείο χρονικής διαχείρισης και κανάλι μέσω του οποίου μπορεί να στέλνει μηνύματα σε όλες τις πλευρές: Αθήνα, Ουάσινγκτον, περιφερειακούς παίκτες.

Το «ναι» Φιντάν, συνεπώς, δεν πρέπει να διαβάζεται μόνο ως άνοιγμα, αλλά ως στρατηγική τοποθέτηση. Η Τουρκία μετρά προθέσεις, προετοιμάζει ενστάσεις για το Κυπριακό, επιδιώκει να κερδίσει χρόνο πριν από το 5×5, καλλιεργεί εικόνα συνεργασίας προς τις ΗΠΑ και, ταυτόχρονα, προσπαθεί να διατηρήσει όσο γίνεται πιο σφιχτό έλεγχο στον ρυθμό και στο βάθος της προσέγγισης με την Ελλάδα.

Το ερώτημα είναι πώς θα επιλέξει να κινηθεί η Αθήνα σε αυτό το τοπίο: ως συνομιλητής που απλώς ανταποκρίνεται στις τουρκικές πρωτοβουλίες ή ως παράγοντας που διαμορφώνει η ίδια τους όρους και τα όρια της επόμενης μέρας στην Ανατολική Μεσόγειο.

• Ανατολική Μεσόγειος
• Ανώτατο Συμβούλιο Συνεργασίας
• Ελλάδα
• Ελληνοτουρκικές σχέσεις
• Του​ρκία
• Χακάν Φιντάν