Ανάλυση-σοκ: Η Τουρκία επεκτείνεται γεωστρατηγικά μέσω πυρηνικής υποδομής – Η «δεύτερη γεωγραφία» του Ερντογάν στη Σομαλία

Την ώρα που ο δημόσιος λόγος στην Ευρώπη εξαντλείται στους Χούθι, το Ιράν και τα βίντεο με ρουκέτες στην Ερυθρά Θάλασσα, η πραγματική ανατροπή δεν παίζεται στην Υεμένη. Παίζεται πιο νότια, στη Σομαλία, εκεί όπου η Άγκυρα χτίζει μεθοδικά κάτι που κανένα άλλο κράτος του ΝΑΤΟ δεν έχει τολμήσει: μια παράλληλη στρατηγική αρχιτεκτονική, εκτός συμμαχικού ελέγχου, εκτός κλασικής λογοδοσίας, εκτός ραντάρ της Δύσης, όπως αναφέρει ο κορυφαίος Ισραηλινός αναλυτής Σάι Γκαλ.

Η Σομαλία δεν είναι «εταίρος» της Τουρκίας. Είναι φορέας παράλληλης κυριαρχίας. Στο έδαφός της λειτουργεί μια ξένη δύναμη που εκπαιδεύει στρατό, κρατά τα κλειδιά του λιμανιού και του αεροδρομίου, επιβλέπει τη ροή του χρήματος μέσω της πρώτης ξένης τράπεζας εδώ και μισό αιώνα και, τώρα, αποκτά μια μακριά, πολιτικά θωρακισμένη ακτογραμμή όπου μπορεί να δοκιμάζει πυραυλικά συστήματα χωρίς τους περιορισμούς που δεσμεύουν οποιοδήποτε άλλο μέλος της Συμμαχίας.

Όσοι επιμένουν να βλέπουν το τουρκικό αποτύπωμα στη Σομαλία ως «ανάπτυξη» ή «εμπόριο» απλώς αρνούνται να διαβάσουν το προφανές. Η Άγκυρα εδώ και πάνω από μια δεκαετία χτίζει ένα δεύτερο στρατηγικό χώρο: πυρηνική υποδομή στο Ακούγιου με ρωσικό καύσιμο και θολές ρήτρες, πακιστανική τεχνογνωσία σε πυραύλους και πυρηνικές αλυσίδες μέσω στρατιωτικών διαύλων, διακριτικές διαδρομές ουρανίου στην Αφρική, και τώρα μια αφρικανική ακτή-εργαστήριο, στο κρίσιμο πέρασμα του Κόλπου του Άντεν προς την Ερυθρά Θάλασσα.

Ξέφυγε ο Οζντεμίρ: Εξαπέλυσε επίθεση κατά Ελλάδας στη τουρκική Βουλή -«Η υπομονή μας εξαντλείται – Καταστροφικά μέτρα αν πάτε στα 12 μίλια»

Για πρώτη φορά στην ιστορία του ΝΑΤΟ, ένα μέλος χτίζει ένα δεύτερο, offshore στρατηγικό οικοσύστημα, αποσπασμένο από τη θεσμική επιτήρηση που μέχρι σήμερα θεωρούσαμε αυτονόητη. Μια πυρηνικά ικανή Τουρκία δεν θα άλλαζε απλώς ισορροπίες. Θα ανατίναζε τη λογική πάνω στην οποία αυτές οι ισορροπίες στηρίζονται: από το Αιγαίο μέχρι τον Κόλπο, η έννοια της αποτροπής θα μετατρεπόταν σε κενό γράμμα. Τα ίδια πυραυλικά δόγματα που ο Ερντογάν κουνάει πάνω από την Αθήνα στα εσωτερικά του ακροατήρια, αποκτούν ξαφνικά launch corridors που ξεκινούν από τον Ινδικό και διατρέχουν τη ναυτική καρδιά της Ευρώπης.

Καθώς ο αναλυτικός λόγος στην Ελλάδα εγκλωβίζεται συχνά στο κλασικό «F-16 vs Rafale» και στο αιώνιο μέτρημα ναυτικών μιλίων, η Άγκυρα έχει περάσει στο επόμενο επίπεδο: χτίζει δεύτερη γεωγραφία ισχύοςπολύ πέρα από τα σύνορα που συζητάμε εμείς στα πάνελ.

Το κλειδί σε αυτή τη δεύτερη γεωγραφία είναι ότι χρειάζεται οικοδεσπότη. Η Σομαλία πούλησε την κυριαρχία της. Με το περιτύλιγμα της «βοήθειας», η Τουρκία λειτούργησε ως υποκατάστατο κράτους: εκπαιδεύει χιλιάδες Σομαλούς στρατιώτες, ελέγχει ζωτικές υποδομές, δίνει το οξυγόνο της προστασίας σε ένα εύθραυστο κράτος και, σε αντάλλαγμα, αποκτά ακτογραμμή, παραχωρήσεις, πολιτική ασπίδα και διάδρομο εκτόξευσης που δεν ξέρουμε καν πώς να τον κατηγοριοποιήσουμε στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ.

Η μέθοδος δεν είναι καινούργια. Στη Λιβύη, μια «παρέμβαση» μετατράπηκε σε ημι-μόνιμη παρουσία: αμφισβητούμενη θαλάσσια συμφωνία, βάσεις σε Αλ-Ουατίγια και Μισράτα, αμυντικά according που αναδιαμορφώνουν τις ισορροπίες, κοινοβουλευτικές εντολές που κρατούν τους Τούρκους στρατιώτες στο πεδίο μέχρι το 2026. Η Σομαλία είναι, απλώς, το σημείο όπου αυτό το μοντέλο μεταφέρεται από τη Μεσόγειο στον διάδρομο της Ερυθράς Θάλασσας, προσαρμοσμένο πλέον σε πυραυλικά βεληνεκή και πυρηνικά διλήμματα.

Την ίδια στιγμή, το διεθνές σύστημα έχει εθιστεί να σκέφτεται τον πόλεμο διά αντιπροσώπων μόνο με όρους Ιράν–Χούθις. Οι Χούθις, ναι, τροφοδοτούνται, εξοπλίζονται και πολιτικά θωρακίζονται από την Τεχεράνη. Αλλά κι αυτοί αναπνέουν σε ένα οικοσύστημα όπου η Τουρκία προσφέρει χρηματοπιστωτικά κανάλια, πολιτική κάλυψη και ρητορική νομιμοποίηση που το Ιράν δεν θα μπορούσε να εξασφαλίσει μόνο του στη Δύση. Αυτό δεν τους κάνει «φιλοτουρκικούς». Τους κάνει λειτουργικούς.

Το σύστημα λειτουργεί καλύτερα όταν οι χορηγοί δεν χρειάζεται να συντονιστούν. Οι Χούθις κλείνουν το στενό με πυραύλους. Η Τουρκία επεκτείνει την παρουσία της στην απέναντι ακτή. Το Ιράν αποκτά μεγαλύτερο βάθος. Η Τουρκία αποκτά μεγαλύτερη ευελιξία. Και η Ευρώπη χάνει την ικανότητα να ξεχωρίσει αίτιο από αποτέλεσμα.

Σε αυτόν τον χάρτη, το Ισραήλ δεν είναι θεατής. Έχει ήδη αποδείξει μέσα στο Ιράν ότι μπορεί να δράσει εκεί όπου άλλοι θεωρούσαν αδιανόητο να φτάσει. Η απόσταση από τις ισραηλινές αεροπορικές βάσεις προς τη Σομαλία είναι σχεδόν ίδια με εκείνη προς την Υεμένη και ελάχιστα μεγαλύτερη από την επιχειρησιακή του εμβέλεια μέσα στο ίδιο το Ιράν. Με απλά λόγια: η Σομαλία δεν βρίσκεται «εκτός ορίζοντα». Βρίσκεται ακριβώς μέσα στο χρονικό παράθυρο στο οποίο το Ισραήλ έχει ήδη αποδείξει ότι μπορεί να κινηθεί. Η σιωπή του δεν είναι άνεση. Είναι ψυχρή καταγραφή δεδομένων.

Κι όμως, η Σομαλία δεν είναι ο μόνος σομαλικός αιγιαλός. Υπάρχει κι ένας άλλος — πολύ πιο άβολος για όσους προτιμούν την ευκολία της διπλωματικής μυθοπλασίας: η Σομαλιλάνδη.

Εκεί όπου η Σομαλία είναι παράδειγμα outsourced κυριαρχίας, η Σομαλιλάνδη αποτελεί το αντίθετο αφήγημα: ένα de facto κράτος, με εκλογές, εναλλαγή εξουσίας, θεσμούς που αντέχουν περισσότερο από τις εκάστοτε κυβερνήσεις. Δεν αναγνωρίζεται νομικά, αλλά αντιμετωπίζεται στην πράξη ως κράτος από όσους προτιμούν την πραγματικότητα από τη γραφειοκρατία. Η Ταϊβάν έχει γραφεία εκπροσώπησης. Η Δανία διατηρεί αναπτυξιακά κανάλια. Η Κένυα διατηρεί liaison office. Τα ΗΑΕ έχουν επενδύσει στο λιμάνι του Μπερμπέρα, μετατρέποντάς το σε κόμβο με πραγματικό στρατηγικό βάρος. Και, ίσως το πιο αποκαλυπτικό, εταίροι έχουν εγκαταστήσει ισραηλινής προέλευσης συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης, που μετακινήθηκαν εκεί μέσω τρίτης χώρας με ρητή έγκριση από το Τελ Αβίβ.

Εδώ η λεπτομέρεια είναι πιο σημαντική από τις τεχνικές προδιαγραφές. Ισραηλινά συστήματα δεν αλλάζουν θέατρο επιχειρήσεων χωρίς πολιτική απόφαση. Όταν το Ισραήλ επιτρέπει τρίτη-χώρα να μεταφέρει και να εγκαταστήσει τέτοιες δυνατότητες σε νέα περιοχή, δεν κάνει εμπόριο. Σχεδιάζει χάρτη.

Ανάμεσα σε έναν ιρανικό proxy στην Υεμένη και έναν τουρκικό proxy στη Σομαλία, η Σομαλιλάνδη είναι η τελευταία συνεκτική ακτογραμμή που δεν έχει ακόμη ενταχθεί στο σχέδιο κάποιου άλλου. Το μοναδικό σημείο του διαδρόμου όπου η σταθερότητα προκύπτει από θεσμούς και όχι από προστάτες.

Από εδώ και πέρα, το δίλημμα δεν είναι θεωρητικό. Είναι ωμά στρατηγικό. Όσο η διεθνής κοινότητα επιβραβεύει το μοντέλο Σομαλίας — λιμάνια σε μακροχρόνιες παραχωρήσεις, αεροδρόμια σε ξένα χέρια, ασφάλεια outsourced — τόσο ενισχύει την αυτοπεποίθηση ενός αναθεωρητικού παίκτη που δεν αρκείται πια στην «μπλε πατρίδα», αλλά χτίζει και μια μαύρη-αφρικανική προέκταση της ισχύος του.

Για την Ελλάδα, μέσα σε όλο αυτό το γεωπολιτικό kitsch όπου εμείς μετράμε ακόμη NAVTEX και ο Ερντογάν μετράει διαδρόμους εκτόξευσης, η εικόνα είναι σκληρή: είτε το τουρκικό «δεύτερο γεωγραφικό σύμπαν» εγκαθίσταται στον διάδρομο της Ερυθράς Θάλασσας χωρίς να ανοίξει μύτη, είτε ενισχύεται από νωρίς η μόνη παραλία της περιοχής που συμπεριφέρεται σαν κράτος και όχι σαν πελάτης.

Η Σομαλιλάνδη δεν είναι «ρομαντικό αίτημα αναγνώρισης». Είναι το μοναδικό σημείο του διαδρόμου όπου η επιλογή είναι καθαρή: ή στηρίζεις το μοντέλο που βασίζεται σε θεσμική ανθεκτικότητα, ή αποδέχεσαι ότι ολόκληρη η ακτογραμμή από τον Κόλπο έως την Ερυθρά θα γίνει εργαστήριο για πυραυλικά και πυρηνικά πειράματα μιας χώρας που ήδη έχει στραφεί εναντίον σου στο Αιγαίο.

Ο διάδρομος δεν περιμένει τους διστακτικούς. Επιβραβεύει όσους καταλαβαίνουν πρώτοι τι παίζεται. Και σήμερα, είτε μας αρέσει είτε όχι, τον χάρτη τον σχεδιάζει η Άγκυρα — από τη Σμύρνη μέχρι το Μπερμπέρα.

• Ερυθρά Θάλασσα
• Κόλπος του Αντέν
• ΝΑΤΟ
• Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν
• σομαλία
• Σομαλιλάνδη
• Του​ρκία
• Χούθι