Αλλάζει ριζικά το Κληρονομικό Δίκαιο – Τι φέρνει το νέο νομοσχέδιο: Συμβάσεις, τέλος στα “αδελφομοίρια”, νέα δικαιώματα για συντρόφους

Μετά από δεκαετίες, το κληρονομικό δίκαιο στην Ελλάδα αλλάζει εκ βάθρων, καθώς επιχειρείται ο εκσυγχρονισμός του ώστε να ανταποκρίνεται στις σύγχρονες κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες. Στόχος του νέου πλαισίου είναι να περιοριστούν οι περιουσίες που απαξιώνονται λόγω πολύπλοκων διαδικασιών κληρονομιάς και να αποφευχθεί το φαινόμενο των «ανεπιθύμητων» ή «αδύναμων» κληρονόμων που αδυνατούν να διαχειριστούν τα ακίνητα ή τις επιχειρήσεις που αποκτούν.

Η νομοπαρασκευαστική επιτροπή, υπό την προεδρία του καθηγητή και ακαδημαϊκού Απόστολου Γεωργιάδη, ολοκλήρωσε την Παρασκευή την επεξεργασία του νέου νομοσχεδίου, το οποίο θα τεθεί σε δημόσια διαβούλευση μέσα στον Νοέμβριο.

Κληρονομικές συμβάσεις για πρώτη φορά στην Ελλάδα

Η μεγαλύτερη τομή του νέου νομοθετικού πλαισίου είναι η εισαγωγή των κληρονομικών συμβάσεων. Για πρώτη φορά, πολίτες θα μπορούν να συμφωνούν εν ζωή με τα παιδιά τους, τον/την σύζυγο ή άλλα συγγενικά πρόσωπα για το πώς θα μοιραστεί η περιουσία τους.

Μέχρι σήμερα, η μεταβίβαση μπορούσε να γίνει μόνο μέσω γονικής παροχής ή διαθήκης, ενώ ελλείψει αυτών η διανομή γινόταν αυτόματα βάσει της νόμιμης μοίρας. Με τη νέα ρύθμιση, οι συμβαλλόμενοι θα μπορούν να καθορίζουν οι ίδιοι την τύχη της περιουσίας τους, χωρίς να δεσμεύονται από τις υποχρεωτικές ποσοστώσεις του νόμου.

Τέλος στα “αδελφομοίρια” και το “εξ αδιαιρέτου”

Μία από τις πιο σημαντικές αλλαγές αφορά τα γνωστά «εξ αδιαιρέτου» ακίνητα, τα λεγόμενα «αδελφομοίρια». Μέχρι σήμερα, η κοινή συγκυριότητα ανάμεσα σε αδέλφια ή συγγενείς οδηγούσε συχνά σε αδιέξοδα, με χιλιάδες περιουσίες να παραμένουν αναξιοποίητες.

Με το νέο δίκαιο, ένας κληρονόμος θα μπορεί να λαμβάνει το ακίνητο εξ ολοκλήρου, ενώ οι υπόλοιποι θα αποζημιώνονται είτε με χρήματα είτε με άλλα περιουσιακά στοιχεία. Έτσι παύει ο κατακερματισμός των περιουσιών και ενθαρρύνεται η αξιοποίησή τους.

Αλλάζουν τα ποσοστά για συζύγους και παιδιά

Σύμφωνα με τη νέα ρύθμιση:

• Όταν κληρονομούν παιδιά και ο ένας από τους γονείς, το ποσοστό του επιζώντος συζύγου αυξάνεται από 25% σε 33% (όταν υπάρχει μόνο ένα παιδί).

• Αν υπάρχουν δύο ή περισσότερα παιδιά, παραμένει το 25% για τον επιζώντα σύζυγο και το υπόλοιπο 75% μοιράζεται στα παιδιά.

 Προστασία για συντρόφους χωρίς γάμο ή σύμφωνο συμβίωσης

Καινοτόμος είναι και η διάταξη που αφορά τους συντρόφους ζωής χωρίς νομική δέσμευση. Όταν κάποιος πεθαίνει χωρίς παιδιά ή συγγενείς, ο/η σύντροφος που ζούσε μαζί του θα μπορεί να κληρονομεί ολόκληρη την περιουσία, αποτρέποντας έτσι τη μεταβίβασή της στο Δημόσιο.

Επιπλέον, δίνεται δικαίωμα παραμονής στην κοινή κατοικία για τουλάχιστον τρία χρόνια μετά τον θάνατο του συντρόφου, με δυνατότητα παράτασης αν συμφωνήσουν οι κληρονόμοι.

Νέα ρύθμιση για όσους πουλούν ακίνητο αλλά θέλουν να μείνουν μέσα

Η νομοθεσία προβλέπει πλέον τη δυνατότητα ένας πολίτης να πουλήσει το σπίτι ή το εξοχικό του και να συμφωνήσει ότι θα παραμείνει μέσα για όσο ζει, είτε χωρίς ενοίκιο είτε με συμβολικό ποσό. Πρόκειται για μια ευέλικτη λύση που διευκολύνει τους ηλικιωμένους να αξιοποιήσουν την περιουσία τους χωρίς να αλλάξουν τρόπο ζωής.

 Ιδιόχειρες διαθήκες και πλαστογραφίες

Οι ιδιόχειρες διαθήκες παραμένουν έγκυρες, αλλά αλλάζει η διαδικασία αναγνώρισής τους. Στο εξής, όταν εντοπίζονται μετά τον θάνατο, θα πρέπει να κηρύσσονται γνήσιες με έλεγχο από συμβολαιογράφο και όχι από τα δικαστήρια, όπως ίσχυε έως σήμερα.

Ο έλεγχος θα περιλαμβάνει μάρτυρες, γραφολογική πραγματογνωμοσύνη και άλλα αποδεικτικά στοιχεία, ώστε να περιοριστούν οι πλαστές διαθήκες, ιδίως σε περιπτώσεις όπου εμφανίζονται απροσδόκητοι «κληρονόμοι».

Αποποιήσεις κληρονομιάς και χρέη – Τι αλλάζει

Το νέο πλαίσιο στοχεύει να μειώσει το κύμα των αποποιήσεων κληρονομιάς, που τα τελευταία χρόνια έχει λάβει εκρηκτικές διαστάσεις. Πλέον, όποιος αποδέχεται μια κληρονομιά θα ευθύνεται για τα χρέη του θανόντος μόνο μέχρι την αξία της κληρονομιάς και όχι με τη δική του περιουσία.

Έτσι, καταργείται ο φόβος ότι κάποιος θα «κληρονομήσει» και τα χρέη, ενώ η διαδικασία θα διενεργείται μέσω δικαστικής εκκαθάρισης τύπου πλειστηριασμού.

Ενίσχυση για όσους φροντίζουν ηλικιωμένους

Ιδιαίτερη μέριμνα υπάρχει για όσους φροντίζουν ηλικιωμένους ή ανήμπορα άτομα, καθώς θα μπορούν να κληρονομούν τμήμα της περιουσίας τους ως αναγνώριση για την προσφορά τους. Παράλληλα, οι γονείς θα μπορούν να μοιράζουν την περιουσία τους όχι απλώς με τυπική ισότητα, αλλά με βάση την ουσιαστική δικαιοσύνη και τη συμβολή κάθε παιδιού.

Δημόσια διαβούλευση

Το νέο κληρονομικό δίκαιο θα τεθεί σε δημόσια διαβούλευση μέσα στον Νοέμβριο, πριν προχωρήσει στη Βουλή. Το Υπουργείο Δικαιοσύνης επιδιώκει να δημιουργήσει ένα δίκαιο, λειτουργικό και ρεαλιστικό πλαίσιο, που θα εξασφαλίζει τη συνέχεια των περιουσιών, τη διαφάνεια στις διαθήκες και τη δίκαιη μεταβίβαση των περιουσιακών στοιχείων στις επόμενες γενιές.

• διαθήκες
• κληρονομικό δίκαιο