Ανάλυση BBC: Το «Συμβούλιο Ειρήνης» του Τραμπ: Μπορεί να παραγκωνίσει τον “προβληματικό” OHE;

«Μαζί είμαστε σε θέση να βάλουμε τέλος σε δεκαετίες οδύνης, να σταματήσουμε γενιές μίσους και αιματοχυσίας και να οικοδομήσουμε μια όμορφη, διαρκή και ένδοξη ειρήνη – για την περιοχή και για ολόκληρο τον κόσμο». Με αυτά τα λόγια, ο εν ενεργεία Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, Ντόναλντ Τραμπ, παρουσίασε αυτή την εβδομάδα στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ του Νταβός το νέο «Συμβούλιο Ειρήνης», ένα θεσμό που –σύμφωνα με τον ίδιο– φιλοδοξεί να αλλάξει την παγκόσμια αρχιτεκτονική ασφάλειας.

Σε έναν κόσμο που ασφυκτιά από πολέμους, κρίσεις και αδιέξοδα, πολλοί θέλουν να τον πιστέψουν. Σύμφωνα με την ανάλυση του BBC, τα διπλωματικά γραφεία και οι κυβερνητικές πρωτεύουσες, η πρωτοβουλία αντιμετωπίζεται με βαθιά καχυποψία. Ακόμη μία ένδειξη ότι ο Τραμπ επιδιώκει να αποδομήσει το μεταπολεμικό διεθνές σύστημα και να το αντικαταστήσει με νέους θεσμούς – υπό τον δικό του έλεγχο.

Αντιδράσεις και διχασμός στην Ευρώπη

«Δεν θα αφήσουμε κανέναν να μας χρησιμοποιήσει», έγραψε κοφτά στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ο πρωθυπουργός της Πολωνίας, Ντόναλντ Τουσκ. Αντίθετα, ο στενότερος ευρωπαίος σύμμαχος του Τραμπ, ο πρωθυπουργός της Ουγγαρίας Βίκτορ Όρμπαν, έσπευσε να τον αποθεώσει:
«Αν είναι ο Τραμπ, τότε υπάρχει ειρήνη». Το ερώτημα όμως παραμένει: τι ακριβώς είναι αυτό το Συμβούλιο και ποιος το ελέγχει; Μήπως πρόκειται για ένα «μίνι ΟΗΕ», κομμένο και ραμμένο στα μέτρα του Αμερικανού προέδρου;

Πρόεδρος εφ’ όρου ζωής και εξουσίες χωρίς προηγούμενο

Η ιδέα του Συμβουλίου γεννήθηκε πέρυσι, στο πλαίσιο αμερικανικών προσπαθειών για τον τερματισμό του πολέμου στη Γάζα, και μάλιστα έτυχε στήριξης με ψήφισμα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Πλέον, όμως, η φιλοδοξία του σχεδίου είναι πολύ ευρύτερη και παγκόσμια.

Σύμφωνα με διαρροές από το προσχέδιο του καταστατικού:

Ο Ντόναλντ Τραμπ ορίζεται πρόεδρος του Συμβουλίου εφ’ όρου ζωής, ακόμη και μετά την αποχώρησή του από την εξουσία.

1. Διατηρεί το αποκλειστικό δικαίωμα να προσκαλεί ή να αποκλείει κράτη-μέλη.
2. Μπορεί να δημιουργεί ή να διαλύει θυγατρικά όργανα κατά βούληση.
3. Ορίζει ο ίδιος τον διάδοχό του, όποτε το κρίνει σκόπιμο ή αν καταστεί ανίκανος.
4. Το κόστος για όποια χώρα επιθυμεί μόνιμη συμμετοχή είναι 1 δισεκατομμύριο δολάρια – ένα ποσό που προκαλεί έντονα ερωτήματα για τον χαρακτήρα του θεσμού.

Ένας μήνας γεμάτος γεωπολιτικά σοκ

Η ανακοίνωση αυτή έρχεται σε έναν ήδη καταιγιστικό μήνα:

1. Η σύλληψη του ηγέτη της Βενεζουέλας από τις ΗΠΑ
2. Απειλές και προετοιμασίες για στρατιωτική δράση κατά του Ιράν

Δηλώσεις Τραμπ περί απόκτησης της Γροιλανδίας, που σόκαραν την Ευρώπη

Στο Νταβός, 19 χώρες από κάθε γωνιά του πλανήτη συμμετείχαν στην τελετή εγκαινίων – από την Αργεντινή έως το Αζερμπαϊτζάν, από πρώην σοβιετικές δημοκρατίες έως βασίλεια του Κόλπου. Πολλές ακόμη φέρονται να έχουν «εκδηλώσει ενδιαφέρον».

«Σε αυτή την ομάδα, μου αρέσει κάθε ένας από αυτούς», είπε χαμογελώντας ο Τραμπ.

Οι επιφυλάξεις των συμμάχων και ο παράγοντας Ρωσία

Αρκετές χώρες, ωστόσο, κράτησαν αποστάσεις.

Η Βρετανίδα Υπουργός Εξωτερικών, Ιβέτ Κούπερ, ξεκαθάρισε: «Πρόκειται για μια συνθήκη με πολύ ευρύτερες προεκτάσεις. Μας ανησυχεί το ενδεχόμενο συμμετοχής του προέδρου Πούτιν σε ένα όργανο που μιλά για ειρήνη».

Η Σουηδία δήλωσε ευθέως ότι «δεν θα συμμετάσχει με το παρόν κείμενο», ενώ η Νορβηγία έκανε λόγο για «ανοιχτά ερωτήματα που απαιτούν περαιτέρω διάλογο».

Μια ομάδα επτά μουσουλμανικών χωρών –μεταξύ τους έξι αραβικά κράτη, η Τουρκία και η Ινδονησία– τόνισε ότι συμμετέχει μόνο με στόχο μια δίκαιη και διαρκή ειρήνη στη Γάζα. Ωστόσο, στο διαρρεύσαν καταστατικό δεν υπάρχει καμία ρητή αναφορά στη Γάζα.

Ο φόβος των αντιποίνων και ο «πόλεμος των δασμών»

Πολλοί ηγέτες γνωρίζουν ότι η άρνηση συμμετοχής μπορεί να έχει κόστος.

«Θα του βάλω δασμούς 200% στα κρασιά και τις σαμπάνιες του και θα μπει. Δεν χρειάζεται, αλλά θα μπει», είπε ο Τραμπ, απευθυνόμενος στον Γάλλο πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν. Ο πρωθυπουργός της Σλοβενίας, Ρόμπερτ Γκόλομπ, ήταν ο μόνος που το είπε ανοιχτά: «Πρόκειται για επικίνδυνη παρέμβαση στη διεθνή τάξη».

Ανταγωνιστής ή υποκατάστατο του ΟΗΕ;

Ο ίδιος ο Τραμπ δεν απέκλεισε τίποτα. «Όταν ολοκληρωθεί το Συμβούλιο, μπορούμε να κάνουμε σχεδόν ό,τι θέλουμε – σε συνεργασία με τον ΟΗΕ», είπε.
Μία ημέρα νωρίτερα, όμως, είχε δηλώσει στο Fox News: «Ίσως τον αντικαταστήσει. Ο ΟΗΕ δεν ήταν ιδιαίτερα χρήσιμος».

Ο ΟΗΕ, με 193 μέλη, έχει εδώ και χρόνια χάσει τον ρόλο του ως κεντρικός ειρηνοποιός. Το Συμβούλιο Ασφαλείας παραμένει παραλυμένο, οι συγκρούσεις πληθαίνουν και η διεθνής νομιμοποίηση φθίνει.

«Πρέπει να καλωσορίσουμε την κινητικότητα του Τραμπ», δηλώνει ο πρώην αναπληρωτής γενικός γραμματέας του ΟΗΕ, Μάρτιν Γκρίφιθς, αλλά προειδοποιεί:
«Η ειρήνη απαιτεί εκπροσώπηση, όχι μόνο τους φίλους του Τραμπ».

Ο Αντόνιο Γκουτέρες έχει ήδη προειδοποιήσει: «Υπάρχουν εκείνοι που πιστεύουν ότι ο νόμος της ισχύος μπορεί να αντικαταστήσει την ισχύ του νόμου».

Γάζα, Ουκρανία και οι πρώτες δοκιμασίες

Το νέο Συμβούλιο περιλαμβάνει ήδη τον πρωθυπουργό του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου, ο οποίος απορρίπτει την παλαιστινιακή κρατική υπόσταση, αλλά και Άραβες ηγέτες που τη θεωρούν προϋπόθεση ειρήνης. Στην Ουκρανία, ο πρόεδρος Ζελένσκι αρνείται να καθίσει στο ίδιο τραπέζι με τη Μόσχα.

Κάτω από το Συμβούλιο λειτουργούν τρία επίπεδα δομών, κυρίως για τη Γάζα, με τη συμμετοχή Αμερικανών αξιωματούχων, δισεκατομμυριούχων, πρώην απεσταλμένων του ΟΗΕ, Αράβων υπουργών και Παλαιστίνιων τεχνοκρατών.

Μια πρόκληση για το παγκόσμιο σύστημα

Ακόμη και επικριτές του Τραμπ αναγνωρίζουν ότι έφερε ξανά στο προσκήνιο την ανάγκη μεταρρύθμισης της μεταπολεμικής διεθνούς αρχιτεκτονικής. «Ίσως άθελά του, έσπρωξε αυτά τα ζητήματα ξανά στην κορυφή της ατζέντας», σημειώνει ο πρώην αναπληρωτής γενικός γραμματέας του ΟΗΕ, Μαρκ Μάλοχ Μπράουν. Και ενώ πλησιάζει η αντικατάσταση του Γκουτέρες στο τέλος της χρονιάς, ο Τραμπ εμφανίζεται αποφασισμένος να καθιερωθεί ως ο παγκόσμιος ειρηνοποιός της εποχής του. «Αυτό είναι για τον κόσμο», κατέληξε.

Το ερώτημα είναι: ποιον κόσμο – και με ποιους κανόνες;

• Ντόναλντ Τραμπ
• Συμβoύλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ
• Συμβούλιο Ειρήνης