Ανάλυση: Η επίθεση που αλλάζει τη Μέση Ανατολή – Μουλάδες ή στρατιωτική δικτατορία; – Τα δύο σενάρια μετά το χτύπημα στο Ιράν

Η στρατιωτική επιχείρηση ΗΠΑ–Ισραήλ στο Ιράν αποτελεί κατάφωρη παραβίαση του Διεθνούς Δικαίου. Αλλά ακόμη πιο κρίσιμο είναι το εξής: δεν πρόκειται να ανατρέψει το καθεστώς των μουλάδων. Αντίθετα, διαμορφώνει ένα εκρηκτικό μείγμα που ωθεί την περιοχή σε δύο πολύ πιο ρεαλιστικές —και επικίνδυνες— εξελίξεις.

Η ασάφεια των πολεμικών στόχων είναι από μόνη της προειδοποίηση αποτυχίας. Ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωνε ότι το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν είχε σχεδόν «εξαλειφθεί». Λίγους μήνες μετά, ο απεσταλμένος του στη Μέση Ανατολή υποστήριζε ότι η Τεχεράνη απείχε «μία εβδομάδα» από πυρηνική βόμβα. Στη συνέχεια ο Τραμπ μίλησε για πυραύλους που απειλούν τις ΗΠΑ και, τέλος, για αλλαγή καθεστώτος.
Τέτοιος πολεμικός αχταρμάς δεν αποτελεί στρατηγική. Είναι συνταγή αστάθειας.

1^ο Σενάριο: Πραξικόπημα – Στρατιωτική δικτατορία χωρίς τους μουλάδες 

Η ανάλυση της taz είναι εύστοχη:
Το καθεστώς του Ιράν δεν είναι μόνο οι μουλάδες. Είναι δίδυμη εξουσία:

• το θεοκρατικό Συμβούλιο,
• και η Επαναστατική Φρουρά, ένας στρατιωτικός μηχανισμός με ανεξάρτητη οικονομική αυτοκρατορία, δίκτυα, μυστικές υπηρεσίες και παραστρατιωτικές ομάδες σε όλη τη Μέση Ανατολή.

Η πτώση των μουλάδων χωρίς πτώση της IRGC δεν παράγει δημοκρατία. Παράγει μία κλασική στρατιωτική χούντα, η οποία ενδέχεται να κινηθεί μονομερώς, για να «σώσει το κράτος».

Αυτό το σενάριο:

• σταθεροποιεί βραχυπρόθεσμα το Ιράν,
• δεν ικανοποιεί το κίνημα διαμαρτυρίας που ζητά ελευθερίες,
• εξυπηρετεί πιθανώς τον Λευκό Οίκο, που θα προτιμούσε έναν νέο «ισχυρό άνδρα» με πιο πραγματιστική στάση.

Οι χώρες του Κόλπου —που μισούν το ιρανικό καθεστώς— φοβούνται αυτό ακριβώς: μια IRGC ανεξέλεγκτη και οπλισμένη, αλλά χωρίς θεοκρατικό φρένο.

2^ο Σενάριο: Κατάρρευση – Χάος, διάσπαση, εμφύλιος

Το δεύτερο σενάριο είναι πολύ πιο σκοτεινό:
χάος, διάλυση κρατικών δομών και εμφύλιος μεταξύ σκληροπυρηνικών, μεταρρυθμιστών, εθνοτικών μειονοτήτων και παραστρατιωτικών.

Το Ιράν δεν είναι εθνικά ομοιογενές: Κούρδοι, Άραβες Αχβάζ, Μπαλούχ, Αζέροι, Τουρκμένοι — όλοι έχουν ανοιχτούς λογαριασμούς με την Τεχεράνη. Ένα κρατικό κενό θα τους ανοίξει τον ασκό του Αιόλου.
Αυτό τρέμουν τα κράτη του Κόλπου.
Όχι από αγάπη προς το Ιράν, αλλά διότι η φωτιά θα επεκταθεί σε όλη τη Μέση Ανατολή.

Ο ρόλος των ΗΠΑ και το ρίσκο της CIA

Αξιόπιστες πηγές (WSJ, NYT, Economist) συγκλίνουν: οι υπηρεσίες των ΗΠΑ εκτιμούν ότι οι επιθέσεις ίσως ενισχύσουν τους σκληροπυρηνικούς.
Σε τέτοιο καθεστώς, η ξένη στρατιωτική επίθεση εκλαμβάνεται ως εθνική ταπείνωση.
Και η ταπείνωση ενισχύει την ενότητα του πυρήνα του κράτους.

Η CIA αναγνωρίζει ένα παράδοξο:

• Οι επιδρομές αποδυναμώνουν τον στρατό και την IRGC στρατιωτικά.
• Αλλά πολιτικά, μπορεί να συσπειρώσουν τον πληθυσμό υπέρ των ακραίων.
• Οι αντικαθεστωτικές δυνάμεις παραμένουν ανίσχυρες απέναντι σε ένα καταπιεστικό μηχανισμό ασφαλείας.

Οι ΗΠΑ δεν έχουν σχέδιο για το «μετά». Χωρίς σχέδιο πολιτικής μετάβασης, η ισορροπία γέρνει προς το χάος.

Τι θέλει τελικά το Ισραήλ;

Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου έχει διαφορετική γεωπολιτική λογική από τον Τραμπ:

• Ένα μόνιμα ασταθές Ιράν
• με απασχολημένους τους Άραβες γείτονές του
• και με διαρκή ανάγκη να προφυλάξουν τα σύνορά τους από κύματα προσφύγων και ένοπλων ομάδων

Όλα τα παραπάνω ευνοούν μεσόπρόθεσμα την ισραηλινή στρατηγική υπεροχή.

Η αδυναμία του Ιράν σημαίνει:

• μικρότερη επιρροή στη Συρία,
• αποδυνάμωση της Χεζμπολάχ,
• λιγότεροι πόροι για υποστήριξη σιιτικών πολιτοφυλακών στο Ιράκ και την Υεμένη.

Αλλά αυτή η στρατηγική έχει έναν κίνδυνο: κανείς πλέον δεν ελέγχει τις συνέπειες. Το κουτί της Πανδώρας έχει ανοίξει.

Το πραγματικό διακύβευμα για την περιοχή

1. Το χτύπημα παραβιάζει το Διεθνές Δίκαιο.
2. Δεν έχει ξεκάθαρο στρατηγικό στόχο.
3. Δεν ανατρέπει το καθεστώς.
4. Ενδέχεται να ενισχύσει τους σκληροπυρηνικούς.
5. Ενεργοποιεί φυγόκεντρες δυνάμεις σε όλη τη Μέση Ανατολή.

Το μόνο βέβαιο: οι επόμενοι μήνες θα είναι απρόβλεπτοι. Το Ιράν βρίσκεται στο σταυροδρόμι μεταξύ στρατιωτικής χούντας και χάους. Και η περιοχή μπαίνει σε μία νέα εποχή  όπου κανείς δεν έχει τον έλεγχο.

• Δικτατορία
• ΗΠΑ
• Ιράν
• Ισραήλ
• Ντόναλντ Τραμπ