Ανάμεσα στην κατάθλιψη και την μεγαλοφυΐα

Γράφει ο Νίκος Μουρατίδης

Ο Vincent Van Gogh είναι ίσως ο καλλιτέχνης με την μεγαλύτερη αναγνωρισιμότητα παγκοσμίως – μαζί με τον Picasso – που επηρέασε τόσο άλλους ζωγράφους, όσο και τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε και αντιλαμβανόμαστε ένα έργο τέχνης. Επίσης μαζί με τους Cezanne και Gauguin υπήρξε ένας από τους τρεις μεγαλύτερους μετά- Ιμπρεσιονιστές που επηρέασαν βαθύτατα και το κίνημα του Εξπρεσιονισμού. Η ζωή του υπήρξε σύντομη, πολυτάραχη, συνεχώς μετακινούμενη μεταξύ Ολλανδίας, Αγγλίας και Γαλλίας, αλλά και σημαδεμένη από τις αποτυχίες του με τις γυναίκες και τα ψυχικά προβλήματα.

Ο Van Gogh, ήταν γιός Προτεστάντη πάστορα, αρχικά ακολούθησε την ιερατική καριέρα του πατέρα του και μάλιστα μοίρασε όλα του τα υπάρχοντα στους φτωχούς, αλλά το 1880 ήδη χτυπημένος από την ασθένεια, εγκαταλείπει τα πάντα και αρχίζει να δοκιμάζει τον εαυτό του στην ζωγραφική, πιστεύοντας ακράδαντα πως θα μπορέσει να σώσει τον κόσμο δια μέσου της τέχνης. Στην αρχή ο αδελφός του και αργότερα κάποιοι φιλότεχνοι, σοκαρίστηκαν από τον τρόπο που ζωγράφιζε. Οι πινελιές του ήταν δυναμικές και άγριες, γεμάτες τόλμη, τα χρώματα του έντονα και οι φόρμες του γεμάτες πειραματισμούς.

Για τα επόμενα χρόνια και μέχρι το τέλος της ζωής του, ο αδελφός του Theo, που εργαζόταν σε γκαλερί έργων τέχνης στο Παρίσι, τον βοήθησε στέλνοντάς του χρήματα και υλικά ζωγραφικής. Ο Van Gogh γεμάτος ευγνωμοσύνη του έστελνε του έστελνε τους πίνακες του συγχρόνως με αναλυτικές επιστολές. Ο Theo βλέπει ότι τα έργα του του αδελφού του έχουν κάτι το ιδιαίτερο και βλέπει επίσης ότι τον έχει επηρεάσει η Ιαπωνική ζωγραφική.

Ο Van Gogh ζωγραφίζει αμέτρητες αυτοπροσωπογραφίες του, όπως επίσης απλούς ανθρώπους, σκηνές από την καθημερινότητά του, νεκρές φύσεις, την φτώχεια, την αγροτική ζωή και τα ζώα. Τον Φεβρουάριο του 1888, ο ζωγράφος μετακομίζει στην Arles, στην Νότια Γαλλία, όπου δημιουργεί ασταμάτητα, μέσα στην απόλυτη ένδεια. Δεν είναι πετυχημένος, τα έργα του δεν πωλούνται, κανείς δεν τα θέλει, και – τι τραγική ειρωνεία- σήμερα μιλάμε για έναν από τους ακριβότερους ζωγράφους. Οι ψυχικές του κρίσεις γίνονται ολοένα και συχνότερες και η κατάθλιψη μόνιμη.

Στα τέλη του ίδιου έτους, δέχεται την –μοιραία όπως αποδείχθηκε στην συνέχεια- εγκατάσταση του φίλου του Paul Gaugin στο σπίτι του στην Arles, προκειμένου να ιδρύσουν έναν καλλιτεχνικό σύλλογο. Ο συνδυασμός της έμφυτης μελαγχολίας του Van Gogh και του εκρηκτικού ταπεραμέντου του Gaugin, οδηγεί σύντομα σε έναν μεγάλο καυγά, στην αποχώρηση του Gaugin και στον αυτοτραυματισμό του Van Gogh. Μέσα στην απελπισία του έκοψε ένα μεγάλο μέρος του αυτιού του, ενδεικτικό του τι πρόκειται να ακολουθήσει. Τον Μάιο του 1890, μεταφέρεται με δική του επιθυμία στο άσυλο του St Rémy κοντά στην Arles, όπου συνεχίζει να ζωγραφίζει μανιωδώς.

Κατά την διάρκεια των τελευταίων 70 ημερών της ζωής του, ζωγράφισε 70 έργα, για να περάσει στην αθανασία στις 29 Ιουλίου του ίδιου έτους πυροβολώντας τον εαυτό του στο στήθος. “La tristesse durera toujours” (H θλίψη θα διαρκέσει για πάντα), αυτές λέγεται ότι υπήρξαν οι τελευταίες του λέξεις και ίσως και σε αυτό να είχε δίκιο. Έργα του υπάρχουν στις μεγαλύτερες πινακοθήκες στον κόσμο, σε ιδιωτικές συλλογές, αλλά και στο Van Gogh Museum στο Άμστερνταμ, όπου αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα αξιοθέατα της πόλης.

 

• Vincent Van Gogh
• κατάθλιψη