Αντίστροφη μέτρηση για Τραμπ–Ζελένσκι: Η αμερικανική στρατηγική και τα όρια της Ουκρανίας

Η συνάντηση της Κυριακής ανάμεσα στον πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών Ντόναλντ Τραμπ και τον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι δεν αποτελεί μια ακόμη τυπική διπλωματική επαφή. Συνιστά στιγμή καμπής για τον πόλεμο στην Ουκρανία, όχι επειδή υπόσχεται ειρήνη, αλλά επειδή επανακαθορίζει τον τρόπο με τον οποίο η Δύση – και πρωτίστως η Ουάσιγκτον – επιλέγει να «κλειδώσει» το επόμενο στάδιο της σύγκρουσης.

Το γεγονός ότι η συνάντηση πραγματοποιείται ενώ οι μάχες συνεχίζονται, οι ρωσικές επιθέσεις με drones κλιμακώνονται και η ουκρανική πλευρά απαντά με πλήγματα σε ενεργειακές υποδομές, δείχνει πως η διπλωματία δεν έρχεται μετά τον πόλεμο, αλλά παράλληλα με αυτόν. Αυτό το δεδομένο καθορίζει και το πλαίσιο των συνομιλιών.

Η αμερικανική οπτική: Διαχείριση, όχι λύση

Για τις ΗΠΑ, το διακύβευμα δεν είναι μια κλασική ειρηνευτική συμφωνία. Είναι η διαχείριση ενός πολέμου φθοράς που επιβαρύνει πολιτικά, οικονομικά και στρατηγικά την αμερικανική παρουσία στην Ευρώπη. Ο Τραμπ, από την επιστροφή του στον Λευκό Οίκο, έχει ξεκαθαρίσει ότι δεν επιθυμεί έναν ανοιχτό πόλεμο απροσδιόριστης διάρκειας.

Η συνάντηση εντάσσεται σε αυτή τη λογική: προσωρινή κατάπαυση του πυρός, εγγυήσεις ασφαλείας που δεν ισοδυναμούν με ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ και, κυρίως, μετακύλιση μεγαλύτερου βάρους στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Δεν πρόκειται για αποχώρηση των ΗΠΑ, αλλά για ανακατανομή ρίσκου.

Η ουκρανική θέση: Άμυνα υπό πίεση

Ο Ζελένσκι προσέρχεται στις συνομιλίες από σαφώς δυσκολότερη θέση. Στρατιωτικά, η Ουκρανία αντέχει αλλά δεν ανατρέπει τη δυναμική. Πολιτικά, η κοινωνία παραμένει ανθεκτική αλλά κουρασμένη. Διπλωματικά, το Κίεβο γνωρίζει πως η άνευ όρων δυτική στήριξη έχει ημερομηνία λήξης.

Η ουκρανική στρατηγική κινείται γύρω από τρεις σταθερούς άξονες: καμία επίσημη παραχώρηση εδαφών, εγγυήσεις ασφαλείας με δυτική σφραγίδα και – για πρώτη φορά τόσο καθαρά – άνοιγμα στο ενδεχόμενο δημοψηφίσματος, υπό αυστηρές προϋποθέσεις. Το τελευταίο δεν συνιστά υποχώρηση, αλλά εργαλείο πολιτικής επιβίωσης, καθώς μεταφέρει το βάρος της τελικής απόφασης στο κοινωνικό σώμα.

Το πλαίσιο των 20 σημείων: Δομή, όχι συμφωνία

Στο τραπέζι της Κυριακής αναμένεται να τεθεί ένα πλαίσιο 20 σημείων, συνταγμένο από ΗΠΑ και Ουκρανία, χωρίς τη συμμετοχή της Ρωσίας. Δεν είναι τελική συμφωνία, αλλά δομή διαπραγμάτευσης. Προβλέπει προσωρινή κατάπαυση του πυρός διάρκειας τουλάχιστον 60 ημερών, μηχανισμό επιτήρησης, ρυθμίσεις για κρίσιμες υποδομές – με έμφαση στη Ζαπορίζια – και οδικό χάρτη πολιτικών συνομιλιών.

Αυτό που συνειδητά δεν περιλαμβάνει είναι σαφής λύση για τα κατεχόμενα εδάφη. Η μετάθεση του ζητήματος στο μέλλον δεν αποτελεί αδυναμία, αλλά επιλογή. Τα εδάφη θα συζητηθούν μόνο αν υπάρξει ισορροπία ισχύος, κάτι που καθιστά δεδομένη την αντίθεση της Μόσχας.

Η ρωσική μεταβλητή: Εκτός τραπεζιού, αλλά καθοριστική

Η Ρωσία δεν συμμετέχει στη συνάντηση, όμως καθορίζει το περιεχόμενό της. Το Κρεμλίνο παρακολουθεί, πιέζει στρατιωτικά και διατηρεί τη γραμμή ότι «ό,τι ελέγχεται στρατιωτικά ανήκει στη Ρωσία». Δεν έχει κίνητρο να αποδεχθεί μια εκεχειρία χωρίς πολιτικά ανταλλάγματα, αλλά ταυτόχρονα δεν απορρίπτει ένα σχήμα που θα της επιτρέψει ανασύνταξη δυνάμεων και σταθεροποίηση κερδών.

Η Ευρώπη ανάμεσα σε ρόλο και απουσία

Η Ευρωπαϊκή Ένωση παραμένει βασικός χρηματοδότης της Ουκρανίας, χωρίς όμως να είναι ο κεντρικός διαμορφωτής της στρατηγικής. Η συνάντηση της Κυριακής αναδεικνύει αυτό το έλλειμμα. Η Ευρώπη καλείται να συμμετάσχει στις εγγυήσεις, να χρηματοδοτήσει την επόμενη φάση και να απορροφήσει τις πολιτικές συνέπειες, χωρίς να ελέγχει πλήρως το πλαίσιο.

Πόλεμος φθοράς: Το ιστορικό βάθος

Μετά από σχεδόν τέσσερα χρόνια πολέμου, η γραμμή του μετώπου έχει μεταβληθεί ελάχιστα, οι απώλειες μετρώνται σε εκατοντάδες χιλιάδες και το κόστος για τη Δύση ξεπερνά τα 200 δισ. δολάρια. Ιστορικά, τέτοιες συγκρούσεις δεν τελειώνουν με νίκη, αλλά με κόπωση και διαπραγμάτευση. Η Ουκρανία εισέρχεται πλέον σε αυτή τη φάση.

• Βολοντίμιρ Ζελένσκι
• Ντόναλντ Τραμπ