ΑΟΖ Ελλάδας – Αιγύπτου: Η κίνηση ματ στον Ερντογάν – Μπλόκο στο τουρκολιβυκό σύμφωνο – Πώς ενεργοποιήθηκε το Κάιρο

Νέα δεδομένα στην Ανατολική Μεσόγειο δημιουργεί η ιστορική συμφωνία της Ελλάδας με την Αίγυπτο για τον καθορισμό θαλασσίων ζωνών, που υπογράφθηκε την Πέμπτη μεταξύ του Νίκου Δένδια και του Σαμέχ Σούρκι. Θα έλεγε κανείς πως πρόκειται για μια συμφωνία – κίνηση ματ στην Τουρκία και στα επεκτατικά σχέδιά της στην Ανατολική Μεσόγειο, τα οποία εκφράστηκαν με το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο, το οποίο η συμφωνία με την Αίγυπτο για τον καθορισμό της ΑΟΖ καταργεί στην πράξη.

Η συμφωνία με την Αίγυπτο ουσιαστικά αποτελεί κορύφωση των διπλωματικών ενεργειών του υπουργείου Εξωτερικών, οι οποίες άρχισαν να ξεδιπλώνονται αμέσως μετά τη γνωστοποίηση του της υπογραφής του παράνομου συμφώνου Άγκυρας – Τρίπολης. Διπλωματικές κινήσεις που περιελάμβαναν την ενεργοποίηση της διεθνούς κοινότητας έναντι της τουρκικής απειλής, το χτίσιμο περιφερειακών συμμαχιών αλλά και την ολοκλήρωση των εκκρεμουσών διαπραγματεύσεων με Ιταλία και Αίγυπτο για τις ΑΟΖ. Έτσι, και όπως εξήγησαν πολύ εύστοχα διπλωματικές πηγές, «η Λιβύη πλέον βρίσκεται μεταξύ δύο απολύτως νόμιμων οριοθετήσεων (Ελλάδα-Ιταλία και Ελλάδα-Αίγυπτος). Η κυβέρνηση της Λιβύης δεν έχει καμία απολύτως νόμιμη βάση να απορρίπτει την συζήτηση με την Ελλάδα για να ολοκληρωθεί με νόμιμο τρόπο  η οριοθετηση μεταξύ μας ΑΟΖ στην περιοχή νοτίως της Κρήτης».

Πώς ενεργοποιήθηκε η Αίγυπτος

Πώς όμως φτάσαμε στην ιστορική συμφωνία, δεδομένου ότι τα μηνύματα που είχαν βγει από την τελευταία συνάντηση του κ. Δένδια με τον κ. Σούκρι δεν ήταν τόσο αισιόδοξα αναφορικά με την συνομολόγησή της; Είναι γεγονός μια σειρά από παράγοντες ενεργοποίησαν τα αντανακλαστικά της Αιγύπτου, η οποία έσπευσε να επιταχύνει τη διαπραγμάτευση για να προλάβει τετελεσμένα στην περιοχή.

1. Η γενικότερη εμπλοκή της Τουρκίας στη Λιβύη, με στρατιωτικούς συμβούλους και μισθοφόρους. Χάρη στη βοήθεια του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, οι δυνάμεις του Σάρατζ συνεπικουρούμενες από σύρους μισθοφόρους, έφτασαν κοντά στη Σύρτη. Το μαλακό υπογάστριο της Αιγύπτου δηλαδή, μια πραγματική απειλή ασφαλείας για το Κάιρο. Χαρακτηριστικές ήταν οι δηλώσεις στις οποίες είχε προχωρήσει ο πρόεδρος Σίσι προ ενός μηνός περί «κόκκινης γραμμής», σε περίπτωση που ξεκινήσει η τουρκολιβυκή επίθεση στη Σύρτη. Παρά τους λεονταρισμούς της Άγκυρας, και τις ειρωνικές απαντήσεις η επίθεση ακόμα δεν έχει πραγματοποιηθεί.
2. Σε περίπτωση που ο Σάρατζ επικρατήσει σε όλη τη Λιβύη και τη θέσει υπό τον έλεγχό του, τότε επί της ουσίας επικρατούν οι Αδελφοί Μουσουλμάνοι. Αρκετά στελέχη της κυβέρνησης του Σάρατζ πρόσκεινται στη Μουσουλμανική Αδελφότητα, η οποία έχει καταγράψει πλούσια δράση στην Αίγυπτο. Έφτασε μάλιστα στο σημείο να καταλάβει την εξουσία δια του Μοχάμεντ Μόρσι, στενού συμμάχου του Ερντογάν στην Αίγυπτο. Αξίζει να σημειωθεί πως η Τουρκία έχει στηρίξει με νύχια και με δόντια τη Μουσουλμανική Αδελφότητα και τη δράση της στην Αίγυπτο. Κατά τη διάρκεια της προεδρίας Μόρσι, η Τουρκία ήταν η κύρια υπερασπίστρια του καθεστώτος που επιχείρησε να οικοδομήσει και που περιελάμβανε ακόμα και την επιβολή ισλαμικού νόμου. Τελικά, η δυναμική παρέμβαση του Σίσι, ο οποίος ήταν υπουργός Άμυνας στην κυβέρνηση του Μόρσι και η στρατιωτική ανατροπή της ισλαμικής κυβέρνησης το 2013, εξοβέλισε τους Αδελφούς Μοσουλμάνους από την Αίγυπτο και μείωσε σημαντικά την επιρροή τους. Ωστόσο το κίνημα βρήκε πρόσφορο έδαφος στη γειτονική Λιβύη και ευνοήθηκε από το χάος που επικρατεί στη χώρα μετά την αιματηρή ανατροπή του Μουαμάρ Καντάφι. Με άλλα λόγια, παρά τη μειωμένη τους επιρροή οι Αδελφοί Μουσουλμάνοι δεν παύουν να αποτελούν υπαρξιακή απειλή για το κοσμικό καθεστώς του Καΐρου.
3. Η παράνομη NAVTEX της Τουρκίας για έρευνες στην ελληνική υφαλοκρηπίδα καθώς το όριο ερευνών εφαπτόταν και στην αιγυπτιακή υφαλοκρηπίδα. Αυτό το λάθος του Ερντογάν υπήρξε πιθανότατα και η θρυαλλίδα των εξελίξεων για να ξεκλειδώνουν οι τελευταίες λεπτομέρειες για την επίτευξη της ιστορικής συμφωνίας. Πριν από έξι ημέρες το υπουργείο Εξωτερικών της Αιγύπτου είχε προειδοποιήσει την Άγκυρα πως η NAVTEX αποτελούσε «παραβίαση και επίθεση στα κυριαρχικά δικαιώματα της Αιγύπτου», μια εξόχως σκληρή γλώσσα.

Υπό αυτό το πρίσμα λοιπόν και με δεδομένο πως η Τουρκία θα συνεχίσει τις προκλήσεις στην περιοχή, η Αίγυπτος κινήθηκε και αυτή με τη σειρά της για να προλάβει εξελίξεις. Σε κάθε περίπτωση, η ιστορική συμφωνία με Αθήνας – Καΐρου για την ΑΟΖ αποτελεί κίνηση ματ κατά των σχεδίων και των επιβουλών της Τουρκίας στην περιοχή. Και αυτό έγινε εμφανές καθώς η Τουρκία φαίνεται να αιφνιδιάστηκε από την εν λόγω συμφωνία, και προχώρησε σε σπασμωδικές κινήσεις, με κύρια αυτή της γνωστοποίησης προς την Αθήνα ότι δεν θα ξεκινήσουν οι διερευνητικές επαφές που είχαν διακοπεί το 2016.

• Αίγυπτος
• ΑΟΖ