Νόμος της ΕΕ η απαγόρευση ρωσικού φυσικού αερίου: Πώς ο Κάθετος Διάδρομος αναβαθμίζει γεωπολιτικά την Ελλάδα

Δημοσιεύθηκε σήμερα στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκή Ένωση και τέθηκε άμεσα σε ισχύ ο νέος κανονισμός που βάζει οριστικό τέλος στις εισαγωγές φυσικού αερίου από τη Ρωσία σε ολόκληρη την Ε.Ε. από το φθινόπωρο του 2027. Πρόκειται για μια απόφαση με σαφή γεωπολιτικό και ενεργειακό αποτύπωμα, η οποία επιταχύνει τις εξελίξεις γύρω από τον Κάθετο Ενεργειακό Διάδρομο και ενισχύει τον ρόλο της Ελλάδας στο ευρωπαϊκό εγχείρημα απεξάρτησης από τις ρωσικές ενεργειακές πηγές.

Ο κανονισμός προβλέπει ένα σαφές και κλιμακωτό χρονοδιάγραμμα. Από 25 Απριλίου 2026 απαγορεύονται οι βραχυπρόθεσμες συμβάσεις υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), από 17 Ιουνίου 2026 οι αντίστοιχες συμβάσεις φυσικού αερίου μέσω αγωγών, ενώ από 1η Ιανουαρίου 2027 τίθεται τέλος στις μακροπρόθεσμες συμβάσεις εισαγωγών LNG. Η πλήρης απαγόρευση των εισαγωγών μέσω αγωγών βάσει μακροπρόθεσμων συμβάσεων έρχεται στις 30 Σεπτεμβρίου 2027, με δυνατότητα ολιγόμηνης παράτασης έως τις 31 Οκτωβρίου 2027 μόνο σε περιπτώσεις χαμηλών επιπέδων αποθήκευσης.

Εθνικά σχέδια και συντονισμένη μετάβαση

Σύμφωνα με τον κανονισμό, τα κράτη-μέλη καλούνται να προετοιμαστούν συντονισμένα για την πλήρη κατάργηση του ρωσικού αερίου, ώστε να δοθεί επαρκής χρόνος προσαρμογής στην αγορά χωρίς να διακυβευτεί η ασφάλεια εφοδιασμού ή να προκληθούν σοβαρές πιέσεις στις τιμές της Ενέργειας. Στο πλαίσιο αυτό, κάθε χώρα θα πρέπει να καταρτίσει εθνικό σχέδιο διαφοροποίησης φυσικού αερίου και να το υποβάλει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή έως την 1η Μαρτίου 2026.

Κάθετος Διάδρομος: το ελληνικό πλεονέκτημα

Η απόφαση των Βρυξελλών λειτουργεί ως καταλύτης για την επιτάχυνση του Κάθετου Διαδρόμου φυσικού αερίου, ενός εγχειρήματος που αξιοποιεί τη γεωγραφική θέση της Ελλάδας ως κόμβου μεταφοράς ενέργειας από τον Νότο προς τον Βορρά. Καθοριστική θεωρείται η εμπορική συμφωνία της κοινοπραξίας ATLANTIC SEE LNG TRADE, στην οποία συμμετέχουν ο Όμιλος AKTOR και η ΔΕΠΑ Εμπορίας, για την προμήθεια και πώληση αμερικανικού LNG ήδη από το 2026.

Ήδη υπεγράφη η πρώτη συμφωνία πώλησης αμερικανικού LNG προς την Ουκρανία, με προμηθευτή την BP και αγοραστή τη Naftogaz. Το πρώτο φορτίο αναμένεται να φτάσει στη Ρεβυθούσα τον Μάρτιο και να διαμετακομιστεί στην Ουκρανία μέσω του Route 1, σηματοδοτώντας στην πράξη τη λειτουργία του διαδρόμου.

TurkStream στο στόχαστρο – Νομικό «δίχτυ» της Ε.Ε.

Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτά η ρητή αναφορά του κανονισμού στον TurkStream, καθώς κάθε ποσότητα φυσικού αερίου που εισέρχεται από την Τουρκία σε Ελλάδα και Βουλγαρία θεωρείται πλέον εκ προοιμίου ρωσικής προέλευσης. Το βάρος απόδειξης ότι ένα φορτίο δεν περιέχει ρωσικό αέριο μεταφέρεται στους εισαγωγείς και στις τουρκικές αρχές, δίνοντας στην Ε.Ε. το νομικό έρεισμα να μπλοκάρει μη πιστοποιημένες ροές.

Από ρωσικό άξονα σε ευρωπαϊκή πύλη

Όπως εξηγούν πηγές του Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, ο Κάθετος Διάδρομος δεν είναι μία συγκεκριμένη διαδρομή αλλά μια ροή ενέργειας. Για δεκαετίες, ο άξονας αυτός μετέφερε ρωσικό αέριο από τον Βορρά προς τον Νότο. Η λειτουργία του TurkStream το 2020 και η αλλαγή των ροών άφησαν παλιούς αγωγούς σχεδόν ανενεργούς, ενώ την ίδια στιγμή νέα έργα – όπως ο TAP, ο IGB και το FSRU Αλεξανδρούπολης – επέτρεψαν στην Ελλάδα να διοχετεύει πλέον αέριο προς τα Βαλκάνια και την Ανατολική Ευρώπη.

Με τις ροές από την Τουρκία να έχουν αυξηθεί κατά περίπου 60% την περίοδο 2021–2025, η πρόσφατη απόφαση της Ε.Ε. μετατρέπει αυτό το δεδομένο σε στρατηγικό πλεονέκτημα για τη χώρα μας.

Πολιτικά μηνύματα και επόμενα βήματα

Μιλώντας στο Athens Energy Summit, ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου χαρακτήρισε τον Κάθετο Διάδρομο «πολυσύνθετο και απαιτητικό εγχείρημα χωρίς ιστορικό προηγούμενο», υπογραμμίζοντας ότι για πρώτη φορά ένα κοινό ενεργειακό προϊόν μπορεί να ξεκινά από την Ελλάδα και να φτάνει έως την Ουκρανία. Την ίδια στιγμή, ο υφυπουργός Ενέργειας Νίκος Τσάφος επισήμανε ότι η χώρα διαθέτει τεράστιες δυνατότητες, οι οποίες όμως θα αξιοποιηθούν πλήρως μόνο όταν εφαρμοστούν οι κυρώσεις κατά του ρωσικού αερίου.

Ένα έργο πέρα από το φυσικό αέριο

Ο Κάθετος Διάδρομος δεν αφορά αποκλειστικά το φυσικό αέριο. Συνδέεται με ένα ευρύτερο πλέγμα υποδομών – ενεργειακών, οδικών και σιδηροδρομικών – που ενισχύουν τον ρόλο της Ελλάδας ως περιφερειακού κόμβου. Στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας, η χώρα έχει ήδη εξελιχθεί σε καθαρό εξαγωγέα, προμηθεύοντας με ρεύμα την ευρύτερη περιοχή.

Με τις κυρώσεις να κορυφώνονται έως το τέλος του 2027, ο Κάθετος Διάδρομος αναμένεται να «ενηλικιωθεί» πλήρως, μετατρέποντας την Ελλάδα σε βασικό πυλώνα της ευρωπαϊκής ενεργειακής ασφάλειας και σε κεντρική πύλη εισόδου του αμερικανικού LNG προς την Ευρώπη. Ένα γεωπολιτικό στοίχημα που, αυτή τη φορά, φαίνεται να παίζεται σε ελληνικό έδαφος.

• φυσικό αέριο