Απαγόρευση social media σε ανηλίκους: Λύση ή αδιέξοδο για τις κυβερνήσεις;

Οι κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο επιχειρούν να περιορίσουν τη χρήση των social media από ανηλίκους, όμως το βασικό ερώτημα παραμένει: πρόκειται για ουσιαστική προστασία των παιδιών ή για μια εύκολη πολιτική λύση που δύσκολα θα αποδώσει στην πράξη;

Ποιες χώρες προχωρούν σε απαγόρευση social media;

Η πιο δραστική παρέμβαση καταγράφηκε στην Αυστραλία, η οποία τον Δεκέμβριο του 2025 έγινε η πρώτη χώρα που επέβαλε καθολική απαγόρευση χρήσης social media για άτομα κάτω των 16 ετών. Το μέτρο συνοδεύεται από υποχρέωση των πλατφορμών – όπως Instagram, TikTok, YouTube, X και Reddit – να εφαρμόσουν αξιόπιστη επαλήθευση ηλικίας, διαφορετικά αντιμετωπίζουν κυρώσεις.

Στην Ευρώπη, η συζήτηση έχει ήδη ανοίξει δυναμικά. Το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ισπανία, η Γαλλία και η Αυστρία επεξεργάζονται αντίστοιχα νομοθετικά πλαίσια, ενώ στις ΗΠΑ η πίεση μεταφέρεται σε επίπεδο πολιτειών.

Στην Ελλάδα, η κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι θα προχωρήσει σε απαγόρευση πρόσβασης στα social media για ανηλίκους κάτω των 15 ετών, με τη ρύθμιση να έρχεται το καλοκαίρι του 2026 και να τίθεται σε εφαρμογή την 1η Ιανουαρίου 2027.

Γιατί εντείνεται η πίεση για περιορισμούς;

Η αυστηροποίηση της στάσης των κυβερνήσεων δεν είναι τυχαία. Τον Μάρτιο του 2026, η Meta υπέστη δύο σημαντικές δικαστικές ήττες στις ΗΠΑ.

Σε υπόθεση στη Σάντα Φε, σώμα ενόρκων έκρινε ότι η εταιρεία παραπλάνησε τους χρήστες για την ασφάλεια των παιδιών στις πλατφόρμες της. Την επόμενη ημέρα, δικαστήριο στο Λος Άντζελες αποφάνθηκε ότι λειτουργίες της Meta και του YouTube συνέβαλαν σε βλάβες ψυχικής υγείας χρήστη.

Τα δεδομένα αυτά ενισχύουν τη σύνδεση των social media με προβλήματα όπως κατάθλιψη, αρνητική εικόνα σώματος, διαδικτυακός εκφοβισμός και αυτοτραυματισμός, δημιουργώντας πολιτική πίεση για άμεσες παρεμβάσεις.

Είναι αποτελεσματική μια καθολική απαγόρευση;

Παρά την αυξανόμενη τάση, αρκετοί ειδικοί αμφισβητούν ανοιχτά την αποτελεσματικότητα των απαγορεύσεων.

Η καθηγήτρια κοινωνικής ψυχολογίας Σόνια Λίβινγκστοουν υποστηρίζει ότι η επιλογή αυτή αποτελεί ουσιαστικά παραδοχή αποτυχίας των κυβερνήσεων να ρυθμίσουν τις τεχνολογικές εταιρείες τα τελευταία χρόνια. Όπως επισημαίνει, σε ΗΠΑ και Ευρώπη υπάρχουν ήδη νόμοι για την προστασία των παιδιών, οι οποίοι όμως δεν εφαρμόζονται επαρκώς.

Στο ίδιο μήκος κύματος, η δρ. Βικτόρια Νας από το Oxford Internet Institute χαρακτηρίζει τις απαγορεύσεις «ακραίο μέτρο» που στερεί από τους νέους και τα θετικά των πλατφορμών.

Μπορούν οι έφηβοι να παρακάμψουν τα μέτρα;

Η εμπειρία δείχνει ότι η απάντηση είναι μάλλον καταφατική.

Τρεις μήνες μετά την εφαρμογή του αυστραλιανού μοντέλου, παρατηρείται ότι οι ανήλικοι μπορούν εύκολα να δημιουργούν λογαριασμούς με ψευδή στοιχεία ηλικίας, παρακάμπτοντας τους περιορισμούς.

Αυτό εγείρει έναν επιπλέον προβληματισμό: οι απαγορεύσεις ενδέχεται όχι μόνο να αποτύχουν, αλλά και να ενθαρρύνουν τη συστηματική παραβίαση κανόνων, υπονομεύοντας τη σχέση των νέων με τη νομιμότητα.

Ποια είναι τα υπέρ και τα κατά των social media για τους νέους;

Η συζήτηση δεν είναι μονοδιάστατη. Αν και η υπερβολική χρήση συνδέεται με κινδύνους, τα social media προσφέρουν και σημαντικά οφέλη.

Για πολλούς εφήβους αποτελούν βασικό μέσο επικοινωνίας και κοινωνικοποίησης, ειδικά για όσους ζουν σε απομακρυσμένες περιοχές ή αισθάνονται κοινωνικά απομονωμένοι. Επιπλέον, δίνουν τη δυνατότητα δημιουργίας κοινοτήτων με κοινά ενδιαφέροντα, ενισχύοντας την αίσθηση του «ανήκειν».

Την ίδια στιγμή, οι ειδικοί τονίζουν ότι η ωριμότητα των παιδιών δεν είναι ίδια σε όλες τις ηλικίες. Ένας 14χρονος μπορεί να διαχειρίζεται το περιεχόμενο που βλέπει, ενώ ένας συνομήλικός του να είναι πολύ πιο ευάλωτος.

Είναι τελικά λύση ή προσωρινό «μπάλωμα»;

Η συζήτηση για την απαγόρευση των social media αποκαλύπτει ένα βαθύτερο πρόβλημα: την αδυναμία των κρατών να επιβάλουν ουσιαστικούς κανόνες στις ψηφιακές πλατφόρμες.

Όπως σημειώνουν ειδικοί, τα τελευταία 15 χρόνια έχουν περιοριστεί οι δυνατότητες των παιδιών να κοινωνικοποιηθούν εκτός διαδικτύου, με λιγότερους δημόσιους χώρους και δομές για νέους. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η πλήρης απαγόρευση μοιάζει περισσότερο με μια γρήγορη πολιτική απάντηση παρά με μια ολοκληρωμένη στρατηγική.

Το επόμενο διάστημα, με την εφαρμογή των νέων μέτρων σε χώρες όπως η Ελλάδα από το 2027, θα αποτελέσει κρίσιμο τεστ για το αν οι απαγορεύσεις μπορούν πράγματι να προστατεύσουν τους νέους ή αν θα αποδειχθούν ένα μέτρο που απλώς μεταθέτει το πρόβλημα.

• social media