Απαγόρευση social media στους ανήλικους: Η «μετακόμιση» σε Viber και WhatsApp και οι σκιές του bullying

Η συζήτηση για τον περιορισμό της χρήσης των social media στους ανήλικους αποκτά νέα διάσταση, καθώς η απαγόρευση φαίνεται να αφορά όσους έχουν γεννηθεί από το 2012 και μετά. Ωστόσο, την ώρα που οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης μπαίνουν στο «στόχαστρο», οι έφηβοι φαίνεται πως έχουν ήδη μετακινηθεί σε εφαρμογές ανταλλαγής μηνυμάτων όπως το Viber και το WhatsApp, δημιουργώντας ένα νέο – λιγότερο ορατό – ψηφιακό περιβάλλον.

Πού μεταφέρεται η ψηφιακή ζωή των εφήβων;

Οι εφαρμογές επικοινωνίας εξαιρούνται από την απαγόρευση, κάτι που στην πράξη ανοίγει ένα «παράθυρο» δραστηριότητας για τους νέους χρήστες. Εκεί, οι έφηβοι δημιουργούν ομάδες – μικρές ή πολυπληθείς – στις οποίες περνούν μεγάλο μέρος της καθημερινότητάς τους.

Η επικοινωνία είναι συνεχής και πολλές φορές έντονη. Ανταλλάσσονται μηνύματα σε γρήγορο ρυθμό, συχνά με τη δική τους αργκό, ενώ το περιεχόμενο ποικίλλει: από σχολικές υποχρεώσεις και τα μαθήματα της επόμενης ημέρας μέχρι φωτογραφίες, βίντεο και σύντομα clips.

Σε αυτές τις «κλειστές κοινότητες», η αίσθηση ιδιωτικότητας λειτουργεί ως καταλύτης. Οι έφηβοι νιώθουν ότι βρίσκονται σε ένα ασφαλές περιβάλλον, μακριά από τον έλεγχο των ενηλίκων ή τη δημόσια έκθεση των παραδοσιακών social media.

Η σκοτεινή πλευρά: όταν τα μηνύματα γίνονται εργαλείο bullying

Πίσω από αυτή τη μετατόπιση, όμως, αναδεικνύεται μια λιγότερο ορατή αλλά ιδιαίτερα ανησυχητική πραγματικότητα. Οι ίδιες πλατφόρμες που χρησιμοποιούνται για επικοινωνία, μπορούν εύκολα να μετατραπούν σε πεδίο εκδήλωσης επιθετικής συμπεριφοράς.

Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις όπου μέσα σε τέτοιες ομάδες διακινούνται βίντεο με στοιχεία εκφοβισμού. Σε ορισμένα περιστατικά, μαθητές καταγράφουν σκηνές ή δημιουργούν περιεχόμενο με στόχο να γελοιοποιήσουν ή να προσβάλουν συμμαθητές τους.

Χαρακτηριστικό είναι περιστατικό σε γυμνάσιο της Αθήνα, όπου δύο μαθητές κατέγραψαν βίντεο με σκοπό να προκαλέσουν τρίτο συμμαθητή τους, χρησιμοποιώντας προσβλητικούς χαρακτηρισμούς για τη μητέρα του. Το υλικό αυτό κυκλοφόρησε μέσα σε ομάδα ανταλλαγής μηνυμάτων και τελικά έφτασε στα χέρια της οικογένειας.

Η αντίδραση ήταν άμεση. Μετά από σχετικό έλεγχο, η υπόθεση οδηγήθηκε στις αρμόδιες αρχές, ενώ ενεργοποιήθηκαν και δομές υποστήριξης όπως το Stop Bullying.

Μπορεί μια απαγόρευση να λύσει το πρόβλημα;

Το βασικό ερώτημα που προκύπτει είναι αν η απαγόρευση των social media μπορεί πράγματι να περιορίσει φαινόμενα όπως ο ψηφιακός εκφοβισμός ή αν απλώς τα μεταφέρει σε λιγότερο ελεγχόμενα κανάλια.

Η πραγματικότητα δείχνει ότι οι έφηβοι προσαρμόζονται γρήγορα. Όταν μια πλατφόρμα περιορίζεται, βρίσκουν εναλλακτικές. Το πρόβλημα, λοιπόν, δεν είναι μόνο τεχνολογικό – είναι βαθιά κοινωνικό και εκπαιδευτικό.

Η έλλειψη ψηφιακής παιδείας, η ανάγκη αποδοχής μέσα στις παρέες και η απουσία ουσιαστικής εποπτείας δημιουργούν ένα εκρηκτικό μείγμα, το οποίο δεν αντιμετωπίζεται εύκολα με απαγορεύσεις.

Η νέα πραγματικότητα απαιτεί διαφορετική προσέγγιση. Οι γονείς καλούνται να κατανοήσουν τον τρόπο με τον οποίο επικοινωνούν τα παιδιά τους και όχι απλώς να ελέγχουν τις εφαρμογές που χρησιμοποιούν. Από την άλλη, τα σχολεία καλούνται να ενισχύσουν την εκπαίδευση γύρω από την ψηφιακή συμπεριφορά και τον σεβασμό στον διαδικτυακό χώρο.

Η «μάχη» δεν δίνεται μόνο στα social media, αλλά και μέσα στις καθημερινές συνομιλίες των παιδιών. Και εκεί, πίσω από μια οθόνη και μια φαινομενικά αθώα ομάδα μηνυμάτων, μπορεί να κρύβονται τα πιο σοβαρά προβλήματα.