Από την επανάσταση στην εξορία: Ποια είναι η Μαριάμ Ρατζαβί – Η μάχη για το «μετά» στο Ιράν

Σε κάθε συζήτηση για το «μετά» στο Ιράν, ένα όνομα επανέρχεται σταθερά: της Μαριάμ Ρατζαβί. Όχι επειδή συγκινεί τις μάζες ή ενσαρκώνει μια αυθόρμητη λαϊκή εξέγερση, αλλά επειδή εκπροσωπεί την πιο συγκροτημένη, πειθαρχημένη και θεσμικά έτοιμη εκδοχή της ιρανικής εξόριστης αντιπολίτευσης.

Η Ρατζαβί ανήκει στη γενιά που πίστεψε ότι η Ιρανική Επανάσταση του 1979 θα άνοιγε τον δρόμο σε ένα μετα-μοναρχικό, πλουραλιστικό σύστημα. Η πραγματικότητα αποδείχθηκε πολύ διαφορετική. Η επικράτηση του θεοκρατικού καθεστώτος οδήγησε σε αιματηρή σύγκρουση με τις ισλαμοαριστερές οργανώσεις, μια σύγκρουση που έκλεισε γρήγορα κάθε παράθυρο συνύπαρξης.

Από νωρίς, η ίδια εντάχθηκε στους Mujahedin-e Khalq (MEK), που σύντομα βρέθηκαν στο επίκεντρο της καταστολής. Εκτελέσεις, φυλακίσεις και μαζικές διώξεις ανάγκασαν την οργάνωση να εγκαταλείψει τη χώρα. Η διαδρομή της Ρατζαβί στην εξορία —Γαλλία, Ιράκ και ξανά Ευρώπη μετά το 2003— σφράγισε το πολιτικό της προφίλ: όχι ως εσωτερική αντιπολίτευση, αλλά ως εξωτερικός, οργανωμένος αντίπαλος του καθεστώτος.

Ένα δίκτυο με δομή και μνήμη εξουσίας

Η Μαριάμ Ρατζαβί δεν λειτουργεί ως μεμονωμένο πρόσωπο. Εκφράζει το Εθνικό Συμβούλιο Αντίστασης του Ιράν (NCRI), έναν ομπρελοειδή πολιτικό σχηματισμό με ξεκάθαρη ιεραρχία, στρατηγική και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό. Πυρήνας του παραμένει το MEK.

Πρόκειται για ένα κλειστό αλλά εξαιρετικά πειθαρχημένο δίκτυο, με δεκαετίες εμπειρίας στην παρανομία, στην επιβίωση υπό συνεχή δίωξη και στη διεθνή πολιτική πίεση. Αυτή ακριβώς η οργανωτική συνοχή είναι που το ξεχωρίζει από άλλες εξόριστες αντιπολιτευτικές φωνές, οι οποίες συχνά παραμένουν αποσπασματικές και χωρίς ενιαία κατεύθυνση.

Η χρηματοδότηση και η δυτική «ανοχή»

Το ζήτημα της χρηματοδότησης παραμένει σκόπιμα ασαφές. Η Ρατζαβί και το NCRI δηλώνουν ότι στηρίζονται οικονομικά στην ιρανική διασπορά, μέσω δωρεών και εκστρατειών υποστήριξης. Δεν υπάρχουν δημόσια τεκμήρια άμεσης κρατικής χρηματοδότησης από δυτικές κυβερνήσεις.

Ωστόσο, η συστηματική παρουσία πρώην υψηλόβαθμων δυτικών αξιωματούχων —ιδίως από τις ΗΠΑ και την Ευρώπη— σε εκδηλώσεις τους υποδηλώνει πολιτική ανοχή και έμμεση στήριξη. Για τη Δύση, η Ρατζαβί συνιστά μια «χρήσιμη» αντιπολίτευση: προβλέψιμη, απολύτως εχθρική προς την Τεχεράνη και, κυρίως, θεσμικά οργανωμένη.

Γιατί δείχνει πιο έτοιμη από τη μοναρχική εναλλακτική

Οι απόγονοι του τελευταίου Σάχη, με πιο προβεβλημένο τον Ρεζά Παχλαβί, διαθέτουν αναγνωρισιμότητα αλλά στερούνται πολιτικού μηχανισμού. Εκφράζουν περισσότερο μια νοσταλγία για το παρελθόν παρά μια λειτουργική πρόταση εξουσίας. Δεν έχουν κόμμα, οργανωμένο δίκτυο ή πειθαρχημένη βάση.

Αντίθετα, η Ρατζαβί εμφανίζεται με σχέδιο μετάβασης, δεκαετές πολιτικό πρόγραμμα, σαφή θεσμική αρχιτεκτονική και έτοιμο διοικητικό κορμό. Δεν υπόσχεται επιστροφή, αλλά ρήξη.

Το ρίσκο της «έτοιμης λύσης»

Το μεγάλο ερώτημα παραμένει η κοινωνική νομιμοποίηση στο εσωτερικό του Ιράν. Το MEK δεν απολαμβάνει ευρείας λαϊκής αποδοχής και φέρει βαριά ιστορικά φορτία, κυρίως λόγω της συνεργασίας του με το Ιράκ κατά τον πόλεμο της δεκαετίας του ’80.

Ωστόσο, σε ένα σενάριο αιφνίδιας κατάρρευσης του καθεστώτος, η πολιτική δυναμική δεν θα καθοριστεί μόνο από τη δημοφιλία, αλλά από την ετοιμότητα. Και εκεί η Ρατζαβί υπερτερεί. Δεν είναι η πιο αγαπητή επιλογή για το Ιράν. Είναι όμως η πιο οργανωμένη. Και σε ένα σύστημα που μπορεί να σπάσει απότομα, αυτό ίσως αποδειχθεί το καθοριστικό πλεονέκτημα. Αν προκύψει κενό εξουσίας, δεν θα το αναζητήσει — θα βρίσκεται ήδη μέσα σε αυτό.

Στο σημερινό της μήνυμα προς τον ιρανικό λαό, η ίδια επιχειρεί να ενισχύσει ακριβώς αυτή την εικόνα ετοιμότητας.

Message on the 14th day of the Iranian people’s nationwide uprising
The People of Iran are determined to topple Khamenei’s criminal regime#IranProtestshttps://t.co/tImrq4fVNs pic.twitter.com/5LkwmE3DIW

— Maryam Rajavi (@Maryam_Rajavi) January 10, 2026

• Ιράν
• Μαριάμ Ρατζαβί