Άρειος Πάγος: Απόφαση–σταθμός για τον νόμο Κατσέλη – Επανυπολογισμός τόκων, πιέσεις σε τράπεζες και «δίχτυ ασφαλείας» στον Ηρακλή

Αλυσιδωτές εξελίξεις στο τραπεζικό σύστημα και ουσιαστική ανάσα για χιλιάδες ευάλωτους δανειολήπτες προκαλεί η πρόσφατη απόφαση της Ολομέλειας του Αρείου Πάγου σχετικά με τα δάνεια που έχουν υπαχθεί στον νόμο Κατσέλη. Η απόφαση θεωρείται πρόκριμα για το σύνολο των ευάλωτων οφειλετών, ενώ παράλληλα δημιουργεί νέο διαχειριστικό και οικονομικό βάρος για τράπεζες και εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων (servicers). Σύμφωνα με πηγές που έχουν γνώση της διαδικασίας, ο «Ηρακλής» διαθέτει ρήτρα εξαιρετικών περιστάσεων, η οποία μπορεί να λειτουργήσει ως ανάχωμα σε περίπτωση που τεθούν σε κίνδυνο οι εγγυήσεις του Ελληνικού Δημοσίου. Ωστόσο, τράπεζες και servicers θα υποχρεωθούν σε επανυπολογισμό των τόκων, εξέλιξη που αναμένεται να έχει ευρύτερες επιπτώσεις.

Το βέβαιο είναι ότι χιλιάδες δανειολήπτες του νόμου Κατσέλη αναμένεται να προσέλθουν άμεσα στα τραπεζικά καταστήματα, ζητώντας επανυπολογισμό των τόκων και επιστροφή ποσών που έχουν καταβάλει, όταν οι τόκοι υπολογίζονταν επί του συνολικού κεφαλαίου της οφειλής.

Η απόφαση της Ολομέλειας του Αρείου Πάγου

Χθες, η Ολομέλεια του Αρείου Πάγου αποφάσισε υπέρ των δανειοληπτών αναφορικά με τον τρόπο εκτοκισμού των δόσεων που καταβάλλουν όσοι έχουν υπαχθεί στον νόμο Κατσέλη. Η απόφαση ελήφθη με 35 ψήφους υπέρ και 12 κατά. Η πλειοψηφία των ανώτατων δικαστών υιοθέτησε την εισήγηση του Αντιπροέδρου του Αρείου Πάγου και εισηγητή της Ολομέλειας, Σωκράτη Πλαστήρα, σύμφωνα με την οποία ο υπολογισμός του επιτοκίου πρέπει να γίνεται επί της μηνιαίας δόσης και όχι επί του κεφαλαίου της οφειλής. Η διαφορά είναι καθοριστική: σε δάνειο ύψους 100.000 ευρώ με επιτόκιο 3%, ο ετήσιος τόκος δεν ξεπερνά τα 200 ευρώ, αντί για 3.000 ευρώ που θα προέκυπταν αν ο τόκος υπολογιζόταν επί του συνολικού κεφαλαίου.

Πώς θα αντιμετωπιστεί το διαχειριστικό κόστος

Είναι δεδομένο ότι τράπεζες και servicers, υπό την απειλή ενός ιδιαίτερα αυξημένου διαχειριστικού κόστους, θα αναθέσουν τον επανυπολογισμό των τόκων σε εξειδικευμένες συμβουλευτικές εταιρείες, οι οποίες διαθέτουν την τεχνική δυνατότητα να επανεξετάσουν μαζικά τα δάνεια που έχουν υπαχθεί στον νόμο Κατσέλη, με βάση τα νέα δεδομένα που δημιουργεί η απόφαση.

Λούκα Κατσέλη: «Δίκαιη και σημαντική η απόφαση»

Θετική και δίκαιη χαρακτήρισε την απόφαση της Ολομέλειας του Αρείου Πάγου η πρώην υπουργός Λούκα Κατσέλη, σε δημόσια ανακοίνωσή της. Όπως ανέφερε, η απόφαση αφορά τον υπολογισμό των τόκων στα δάνεια που υπάγονται στον νόμο 3869/2010 και προβλέπει ότι ο τόκος πρέπει να υπολογίζεται επί της μηνιαίας δόσης και όχι επί του συνολικού άληκτου κεφαλαίου. Η κυρία Κατσέλη τόνισε ότι πρόκειται για μια απόφαση που αποτρέπει την πρόσθετη οικονομική επιβάρυνση οφειλετών και ευάλωτων κοινωνικών ομάδων, οι οποίοι, βάσει δικαστικών αποφάσεων, βρίσκονται σε μόνιμη αδυναμία αποπληρωμής των χρεών τους.

Επισήμανε ακόμη ότι, σε μια περίοδο έντονης οικονομικής αβεβαιότητας και αυξημένου κόστους διαβίωσης, μια διαφορετική δικαστική κρίση θα μπορούσε να οδηγήσει σε νέο κύμα πλειστηριασμών, σε διεύρυνση των κοινωνικών ανισοτήτων και σε απόγνωση χιλιάδες νοικοκυριά. Παράλληλα, υπογράμμισε ότι, δεδομένης της κερδοφορίας του χρηματοπιστωτικού συστήματος, τα πιθανά οφέλη για τις τράπεζες και τους διαχειριστές δανείων από μια αντίθετη απόφαση θα ήταν περιορισμένα. Αντιθέτως, μια τέτοια εξέλιξη θα συνιστούσε ακόμη μία άδικη αναδιανομή εισοδήματος από τα πιο ευάλωτα νοικοκυριά προς τον τραπεζικό τομέα.

Η πρώην υπουργός προειδοποίησε επίσης ότι μια αντίθετη απόφαση θα είχε αρνητικές συνέπειες και για το ίδιο το τραπεζικό σύστημα, καθώς θα αύξανε τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια και θα επηρέαζε αρνητικά την αποτίμηση των ακινήτων στους ισολογισμούς των τραπεζών, λόγω ενδεχόμενων νέων πλειστηριασμών. Όπως σημείωσε, η απόφαση του Αρείου Πάγου εναρμονίζεται πλήρως με την πρόθεση του νομοθέτη, που ήταν να δοθεί, μετά από δικαστική κρίση, μια δεύτερη ευκαιρία σε φυσικά πρόσωπα που αδυνατούν μόνιμα να εξυπηρετήσουν τις οφειλές τους. Στόχος του νόμου Κατσέλη παραμένει η ρύθμιση των χρεών με βάση τις πραγματικές δυνατότητες των οφειλετών και η προστασία της πρώτης κατοικίας. Κλείνοντας, η κυρία Κατσέλη τόνισε την ανάγκη οι βασικές αρχές του νόμου να επανέλθουν με πρωτοβουλία της νομοθετικής εξουσίας, επισημαίνοντας ότι το δικαίωμα στη στέγαση, η κοινωνική και επαγγελματική επανένταξη και οι αξιοπρεπείς συνθήκες διαβίωσης αποτελούν θεμέλια μιας ισχυρής δημοκρατίας.

Η νομική μάχη υπέρ των δανειοληπτών

Το ιστορικό της υπόθεσης αφορά δανειολήπτες πρώτης κατοικίας που είχαν υπαχθεί στον νόμο Κατσέλη με δικαστικές αποφάσεις. Πρόκειται για ανθρώπους που κατέβαλλαν τις μηνιαίες δόσεις τους, αλλά κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης δεν μπορούσαν να ανταποκριθούν στις προ κρίσης ρυθμίσεις. Στην πορεία, τα συγκεκριμένα δάνεια αγοράστηκαν από funds, τα οποία, έχοντας αποκτήσει ακίνητα σε εξαιρετικά χαμηλές τιμές, ξεκίνησαν να τα μεταπωλούν αποκομίζοντας σημαντικά κέρδη, χωρίς ουσιαστική δική τους εργασία. Τα funds άρχισαν να ασκούν πιέσεις στους δανειολήπτες, άλλοτε μη αναγνωρίζοντας τις δικαστικές αποφάσεις και άλλοτε παρερμηνεύοντας τις διατάξεις του νόμου Κατσέλη, υποστηρίζοντας ότι ο τόκος έπρεπε να υπολογίζεται διαφορετικά.

Με αυτόν τον τρόπο, διεκδικούσαν αναδρομικές οφειλές από περίπου 350.000 οικογένειες, επιδιώκοντας την εκποίηση και αυτών των κατοικιών σε εξευτελιστικές τιμές. Οι οικογένειες αυτές, μεμονωμένα, ήταν πλήρως ανίσχυρες απέναντι στα funds. Ο Δικηγορικός Σύλλογος Αθηνών, τιμώντας τον θεσμικό του ρόλο, αποφάσισε –με απόφαση του Συντονιστικού του– να προσφύγει ο ίδιος κατά των funds, εκπροσωπώντας τους δανειολήπτες. Τα funds εμφανίστηκαν ενώπιον του Αρείου Πάγου με 39 δικηγόρους και 18 γνωμοδοτήσεις πανεπιστημιακών καθηγητών Νομικής. Απέναντί τους βρέθηκε μια ολιγομελής νομική ομάδα, αποτελούμενη –μεταξύ άλλων– από τους Στέφανο Σταματόπουλο, Ιωάννη Δεληκωστόπουλο, Δημήτρη Σκαρίπα, Παναγιώτη Νικολόπουλο, Χρήστο Παππά, Σοφία Κατσούλη και Δημήτρη Λυρίτση.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στον πανεπιστημιακό καθηγητή Γιάννη Δεληκωστόπουλο, τον μοναδικό ακαδημαϊκό που δέχθηκε να σταθεί στο πλευρό των δανειοληπτών, καθώς και στον δικηγόρο Δημήτρη Σκαρίπα, με μακρά πορεία και ψύχραιμο νομικό λόγο, ενώ υπέρ της απόφασης γνωμοδότησαν οι καθηγητές Γεώργιος Μεντής και Δημήτριος Αυγητίδης. Σήμερα, μια βαθιά ανακούφιση έχει απλωθεί σε 350.000 οικογένειες, καθώς γνωρίζουν ότι θα διατηρήσουν το σπίτι τους, δεδομένου ότι η απόφαση του Αρείου Πάγου είναι άμεσα εφαρμοστέα.

• Άρειος Πάγος
• Δάνεια
• δανειολήπτες
• Λούκα Κατσέλη
• νόμος κατσέλη