Αυστηρή σύσταση Frontex προς Ελλάδα: Ή σταματήστε τις απωθήσεις μεταναστών ή ετοιμαστείτε για πειθαρχικά μέτρα

Η Ελλάδα βρίσκεται στο επίκεντρο της Frontex προκαλώντας μία αυξανόμενη ευρωπαϊκή ανησυχία για τον τρόπο με τον οποίο διαχειρίζεται τις μεταναστευτικές ροές, σύμφωνα με ρεπορτάζ του Politico. Με 13 ανοιχτές υποθέσεις για φερόμενες παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η χώρα έχει τον υψηλότερο αριθμό σχετικών καταγγελιών στο ευρωπαϊκό μπλοκ.

H Frontex, ο οργανισμός συνόρων της Ε.Ε., εμφανίζεται έτοιμος να πιέσει τις Βρυξέλλες για ένα βαρύ πειθαρχικό μέτρο κατά της Αθήνας, εάν δεν σταματήσουν οι επαναλαμβανόμενες απωθήσεις μεταναστών.

Ο υπεύθυνος θεμελιωδών δικαιωμάτων της Frontex, Jonas Grimheden, δήλωσε στο POLITICO και στη WELT πως η Ελλάδα αφήνει στον οργανισμό δύο επιλογές: είτε να αποσύρει την αποστολή του από τη χώρα, είτε να καλέσει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να κινηθεί νομικά εναντίον της.

«Δεν μπορούμε να μείνουμε απαθείς. Αν φύγουμε, χάνεται κάθε δυνατότητα διαφάνειας και παρακολούθησης. Αν μείνουμε, πρέπει να υπάρξουν συνέπειες», ξεκαθάρισε ο Grimheden.

Ποια είναι τα σενάρια για την Αθήνα

Η Frontex εξετάζει το ενδεχόμενο να προτείνει την έναρξη διαδικασίας επί παραβάσει, που θα μπορούσε να οδηγήσει ακόμη και σε περιορισμό της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης για τη διαχείριση των ελληνικών συνόρων. Ο ίδιος ο Grimheden τόνισε ότι πρέπει να υπάρξει «κάποιου είδους τιμωρία», αν δεν υπάρξει συμμόρφωση με τις ευρωπαϊκές συστάσεις για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Οι εξελίξεις έρχονται λίγες εβδομάδες μετά την απειλή της Frontex να διακόψει τη συγχρηματοδότηση των ελληνικών σκαφών της ακτοφυλακής, αν δεν εφαρμοστούν βασικές μεταρρυθμίσεις στη μεταναστευτική πολιτική.

Ανοιχτές πληγές και καταγγελίες

Τον Απρίλιο, τουλάχιστον επτά μετανάστες –ανάμεσά τους και δύο παιδιά– έχασαν τη ζωή τους σε ναυάγιο κοντά στη Λέσβο, έπειτα από παρέμβαση της ελληνικής ακτοφυλακής. Η υπόθεση διερευνάται από τη Frontex, που συλλέγει στοιχεία και μαρτυρίες.

Παράλληλα, ο οργανισμός εξετάζει καταγγελίες για χιλιάδες αναγκαστικές απομακρύνσεις ανθρώπων στα θαλάσσια και χερσαία σύνορα –πρακτική που παραβιάζει τόσο τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες όσο και το διεθνές δίκαιο. Τον Ιανουάριο του 2024, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων έκρινε τις ελληνικές Αρχές ένοχες για συστηματικές επαναπροωθήσεις.

Η ελληνική απάντηση: «Δεν υπάρχει απειλή»

Από την πλευρά της, η ελληνική κυβέρνηση απορρίπτει τις αιτιάσεις περί απειλών. Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης δήλωσε ότι «η Frontex δεν έχει διατυπώσει καμία επίσημη απειλή» και τόνισε πως η Ελλάδα είναι «ο θεματοφύλακας των θαλάσσιων συνόρων της Ευρώπης».

Ο εκπρόσωπος της ακτοφυλακής, Νικόλαος Αλεξίου, υποστήριξε ότι κάθε καταγγελία εξετάζεται από εσωτερικούς και ανεξάρτητους μηχανισμούς, και πως το ανθρωπιστικό έργο της ελληνικής ακτοφυλακής είναι διαχρονικά αναγνωρισμένο.

Ένα παρελθόν γεμάτο σκιές

Το καλοκαίρι του 2023, εκατοντάδες μετανάστες πνίγηκαν όταν αλιευτικό σκάφος βυθίστηκε στα ανοικτά της Πελοποννήσου. Έκτοτε, ανεξάρτητη έρευνα συνέστησε την πειθαρχική δίωξη οκτώ στελεχών της ακτοφυλακής.

Η Frontex και ο ίδιος ο Grimheden είχαν εισηγηθεί την αναστολή της αποστολής του οργανισμού στην Ελλάδα ήδη από το 2023, επικαλούμενοι το άρθρο 46, το οποίο προβλέπει διακοπή σε περίπτωση σοβαρών παραβιάσεων.

Όμως η αποχώρηση της Frontex δεν είναι απλή απόφαση: θα σήμαινε ότι αποσύρονται πλοία, προσωπικό και επιτήρηση από έναν από τους κύριους μεταναστευτικούς διαδρόμους της Ευρώπης.

Στο μεταίχμιο πολιτικής και ανθρωπισμού

Από την κορύφωση της μεταναστευτικής κρίσης το 2015, όταν πάνω από ένα εκατομμύριο άνθρωποι –κυρίως από τη Συρία– κατέφθασαν στην Ευρώπη, το μπλοκ έχει σκληρύνει τη στάση του. Πρόσφατα, ενέκρινε λίστα επτά «ασφαλών χωρών», καθιστώντας δυσκολότερη την υποβολή ασύλου.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η πίεση προς την Αθήνα μεγαλώνει. Κι αν η Frontex δεν μπορεί να δώσει λύση μόνη της, οι Βρυξέλλες φαίνεται πως καλούνται να πάρουν θέση: τι προέχει τελικά, η ασφάλεια των συνόρων ή η προάσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων;

• Frontex
• μετανάστες