Αυξάνεται το κάπνισμα και το άτμισμα στους εφήβους στην Ελλάδα – Τι συμβουλεύουν ειδικοί

Η Ελλάδα βρίσκεται ανάμεσα στις  χώρες της Ευρώπης όπου καταγράφεται αισθητή αύξηση τόσο του κλασικού καπνίσματος όσο και του ηλεκτρονικού τσιγάρου (άτμισμα) στους εφήβους, παρά τη μείωση της χρήσης στους ενήλικες, η οποία παραμένει γύρω στο 30%. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα των δύο τελευταίων κύκλων της Ευρωπαϊκής Έρευνας στον Σχολικό Πληθυσμό για τη Χρήση Εξαρτησιογόνων Ουσιών & Άλλες Εξαρτητικές Συμπεριφορές (ESPAD), το ποσοστό των 16χρονων που δηλώνουν ότι έχουν καπνίσει συμβατικά ή ηλεκτρονικά τσιγάρα αυξήθηκε σημαντικά, από 43% το 2019 σε 54% το 2024.

Ο Δρ João Breda, επικεφαλής του Γραφείου του ΠΟΥ στην Ελλάδα και ειδικός απεσταλμένος του Περιφερειακού Διευθυντή του ΠΟΥ/Ευρώπης, επισημαίνει ότι η αύξηση στους εφήβους οφείλεται εν μέρει στο ότι οι υπάρχουσες αντικαπνιστικές πολιτικές σχεδιάστηκαν για τα προϊόντα του παρελθόντος.

«Η φορολογία, οι αντικαπνιστικοί νόμοι, οι προειδοποιήσεις στις συσκευασίες και οι περιορισμοί στη διαφήμιση διαμορφώθηκαν αρχικά με γνώμονα τα συμβατικά τσιγάρα. Τα σύγχρονα προϊόντα –ιδίως τα ηλεκτρονικά τσιγάρα και τα σακουλάκια νικοτίνης– με γλυκές γεύσεις, ελκυστικό σχεδιασμό και επιθετικό διαδικτυακό μάρκετινγκ συχνά εκμεταλλεύονται τα κενά του νομοθετικού πλαισίου και την ανεπαρκή εφαρμογή των κανόνων προστασίας των ανηλίκων», αναφέρει.

Σύμφωνα με τον Δρ Breda, η προώθηση των προϊόντων στρέφεται συστηματικά προς τους νέους μέσω συνεργασιών με δημοφιλείς δημιουργούς περιεχομένου στα social media, χορηγιών που συνδέονται με μουσική και ψηφιακά παιχνίδια, καθώς και συσκευών που μοιάζουν περισσότερο με ηλεκτρονικές συσκευές παρά με προϊόντα καπνού. «Δεν απευθύνονται σε έναν 55χρονο χρόνιο καπνιστή, αλλά σε έναν 15χρονο», τονίζει.

Η παθολόγος-ογκολόγος Ζένια Σαριδάκη, ενεργό μέλος του δικτύου «Γυναίκες στην Ογκολογία» (W4O Hellas), προσθέτει ότι η κανονικοποίηση μέσω social media, influencers, ελκυστικών γεύσεων και αλγοριθμικά στοχευμένου περιεχομένου έχει δημιουργήσει ένα περιβάλλον όπου η εξάρτηση συχνά μεταμφιέζεται σε τάση. «Σήμερα οι νέοι δεν βλέπουν απλώς σχετικά μηνύματα. Τα συναντούν ξανά και ξανά μέσα σε ένα ψηφιακό περιβάλλον που αναπαράγει διαρκώς την εικόνα του “δημοφιλούς” και “αθώου”, κάνοντας τη νικοτίνη να φαίνεται μέρος της καθημερινής κουλτούρας τους», εξηγεί.

Η πρόσβαση στα προϊόντα παραμένει ιδιαίτερα εύκολη, καθώς οι ηλικιακοί περιορισμοί στην πώληση δεν εφαρμόζονται επαρκώς σε περίπτερα, μικρά καταστήματα και διαδικτυακές πωλήσεις, ενώ πολλά παιδιά προμηθεύονται προϊόντα μέσω φίλων ή μεγαλύτερων αδελφών.

Σύμφωνα με τη δικτύωση W4O Hellas, πολλά παιδιά ξεκινούν άτμισμα χωρίς να έχουν καπνίσει ποτέ συμβατικό τσιγάρο, με αποτέλεσμα το άτμισμα να λειτουργεί συχνά ως «πύλη εισόδου» στη νικοτίνη και αργότερα στο κλασικό κάπνισμα. Οι έφηβοι που ατμίζουν είναι περίπου τρεις φορές πιο πιθανό να ξεκινήσουν και το συμβατικό τσιγάρο.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας εκφράζει έντονη ανησυχία για τη χρήση ηλεκτρονικών τσιγάρων και προϊόντων θερμαινόμενου καπνού από παιδιά και εφήβους. Ο Δρ Breda σημειώνει ότι «τα προϊόντα αυτά δεν είναι αβλαβή: περιέχουν νικοτίνη, εξαιρετικά εθιστική ουσία που επηρεάζει τον αναπτυσσόμενο εγκέφαλο, και αερόλυμα με χημικές ουσίες που μπορούν να προκαλέσουν βλάβες στο αναπνευστικό και στο καρδιαγγειακό σύστημα, ενώ ορισμένες είναι καρκινογόνες». Παράλληλα, η Σαριδάκη επισημαίνει ότι οι μακροχρόνιες συνέπειες παραμένουν σε μεγάλο βαθμό άγνωστες, λόγω της συνεχούς αλλαγής των προϊόντων και των χημικών τους συνθέσεων, ωστόσο οι βραχυπρόθεσμες βλάβες στους πνεύμονες και ο κίνδυνος εξάρτησης είναι ήδη σαφείς.

Ο ΠΟΥ, τονίζει ο Δρ Breda, δεν προτείνει τα ηλεκτρονικά τσιγάρα ούτε τα προϊόντα θερμαινόμενου καπνού ως ασφαλή εναλλακτική ή μέθοδο διακοπής του καπνίσματος. Η ασφαλέστερη επιλογή παραμένει η πλήρης αποχή από όλα τα προϊόντα καπνού και νικοτίνης. Οι συστάσεις του οργανισμού προς τις κυβερνήσεις περιλαμβάνουν πρόληψη της έναρξης χρήσης από τους νέους, περιορισμό ή απαγόρευση γεύσεων που προσελκύουν παιδιά, απαγόρευση της διαφήμισης και χορηγιών, αυστηρή εφαρμογή ηλικιακών ορίων, υποχρεωτική σήμανση υγείας, γνωστοποίηση συστατικών και ένταξη των προϊόντων στη νομοθεσία για χώρους χωρίς καπνό.

Σε ό,τι αφορά τις διαφορές ανά φύλο, ο ΠΟΥ δείχνει ότι σε παγκόσμιο επίπεδο η χρήση ηλεκτρονικού τσιγάρου είναι υψηλότερη στα αγόρια, ενώ στην Ευρώπη οι διαφορές είναι μικρές και το φαινόμενο εμφανίζεται σύνθετο. Η Σαριδάκη παρατηρεί ότι «στα κορίτσια ίσως λειτουργούν πιο έντονα η αισθητική “κανονικοποίηση” και η κοινωνική ταυτότητα, ενώ στα αγόρια η περιέργεια και η μίμηση».

Η πρόληψη, υπογραμμίζουν οι ειδικοί, απαιτεί συνεργασία γονέων, σχολείων, επιστημονικής κοινότητας και Πολιτείας. Οι γονείς πρέπει να μιλούν νωρίς και ανοιχτά στα παιδιά, ενώ τα σχολεία να έχουν εργαλεία για ουσιαστική συζήτηση. Η ενημέρωση χρειάζεται να ξεκινά ήδη από το δημοτικό σχολείο, με δράσεις και μαθήματα αγωγής υγείας.

Η επικοινωνία με τους νέους πρέπει να γίνεται στη δική τους γλώσσα, με ταύτιση και πρότυπα ζωής αντί για ηθικολογία ή εκφοβισμό. Η W4O Hellas, για παράδειγμα, χρησιμοποιεί video spots όπως «Το vape είναι λίγο σάντ. Εσύ όχι!» και «Το vape δεν είναι cool. Εσύ είσαι!», προκειμένου να αποδομήσει την εικόνα του «cool» ατμίσματος και να ενδυναμώσει τους νέους να πουν «όχι» στη νικοτίνη.

 

• «Η Μαρία που έγινε Κάλλας»
• ειδικοί
• Ελλάδα
• Ευρώπη
• εφηβοι
• Κάπνισμα