BBC: Η Συρία μπαίνει σε νέα φάση σύγκρουσης – Είναι πολύ νωρίς για να ξεγράψουμε το καθεστώς Άσαντ – Οι τζιχαντιστές και το… rebranding

Η Συρία μπαίνει σε μια νέα φάση σύγκρουσης, καθώς η κατάσταση στη χώρα επιδεινώνεται επικίνδυνα τις τελευταίες ημέρες.

Σύμφωνα με ανάλυση του BBC, από τις 27 Νοεμβρίου, μια συμμαχία ανταρτικών δυνάμεων με επικεφαλής την Hayat Tahrir al-Sham (HTS) εξαπέλυσε μια μεγάλης κλίμακας επίθεση κατά των κυβερνητικών δυνάμεων του καθεστώτος Άσαντ. Η προέλαση των ανταρτών έχει περιγραφεί από διεθνείς παρατηρητές ως «εντυπωσιακή», με αναφορές από την περιοχή να κάνουν λόγο για σοβαρή υποχώρηση των αμυντικών γραμμών του καθεστώτος σε στρατηγικές περιοχές.

Η HTS, που αποσχίστηκε από την Αλ Κάιντα το 2016, προσπαθεί να απομακρυνθεί από το τζιχαντιστικό της υπόβαθρο, παρουσιάζοντας την επίθεση ως μια συντονισμένη προσπάθεια διαφορετικών ανταρτικών ομάδων κατά του καθεστώτος.

Η επιχείρηση, που ονομάζεται “Operation Repelling the Aggression”, έχει ήδη οδηγήσει στην κατάληψη του κάστρου του Χαλεπίου, ένα οχυρό-σύμβολο που κρατούσαν οι κυβερνητικές δυνάμεις από το 2015. Η ονομασία αυτή και οι επίσημες ανακοινώσεις της αποφεύγουν τη τζιχαντιστική γλώσσα και τις ισλαμιστικές αναφορές. Οι αντάρτες έχουν προωθηθεί επίσης προς την πόλη Χάμα, ενώ αναφέρεται ότι έχουν καταλάβει σημαντικά στρατιωτικά αποθέματα, όπως ελικόπτερα και εξοπλισμό.

Οι Σύροι γενικά απωθούνται από την ακραία θρησκευτική ρητορική. Καθώς οι τζιχαντιστικές ομάδες κυριάρχησαν στην εξέγερση μετά τη συντριβή των διαδηλώσεων υπέρ της δημοκρατίας μετά τον πρώτο περίπου χρόνο του πολέμου μετά το 2011, πολλοί Σύροι είτε παρέμειναν ουδέτεροι είτε τάχθηκαν απρόθυμα στο πλευρό του καθεστώτος επειδή φοβούνταν τη δολοφονική τζιχαντιστική ιδεολογία του Ισλαμικού Κράτους.

Εικόνες από τα κοινωνικά δίκτυα δείχνουν αντάρτες να περιφέρονται στις περιοχές που κατακτήθηκαν, ενώ εντύπωση προκαλεί η παρουσία μαχητών που κάνουν ουρά για φαγητό σε εστιατόρια του Χαλεπίου, σε μια ένδειξη προσωρινής ηρεμίας στην περιοχή.

Η ανασφάλεια του καθεστώτος και οι διεθνείς ανησυχίες

Παρά την κατάρρευση στρατηγικών σημείων, το καθεστώς Άσαντ και οι σύμμαχοί του, συμπεριλαμβανομένης της Ρωσίας, αναμένεται να αντιδράσουν.

Η Ρωσία έχει ήδη πραγματοποιήσει αεροπορικές επιδρομές εναντίον των ανταρτών, ενώ η ικανότητα των δυνάμεων του καθεστώτος να διατηρήσουν τον έλεγχο τίθεται υπό σοβαρή αμφισβήτηση. Παράλληλα, το Ιράν, βασικός σύμμαχος του Άσαντ, αντιμετωπίζει σοβαρά πλήγματα στην επιρροή του στην περιοχή, λόγω ισραηλινών επιθέσεων που έχουν αποδυναμώσει τη στρατιωτική του παρουσία.

Ο ΟΗΕ εξέφρασε έντονη ανησυχία για τις εξελίξεις. Ο Geir Pedersen, ειδικός απεσταλμένος του ΟΗΕ στη Συρία, δήλωσε ότι οι τελευταίες συγκρούσεις «θέτουν σοβαρούς κινδύνους για τους πολίτες και έχουν σοβαρές επιπτώσεις για την περιφερειακή και διεθνή ασφάλεια». Υπενθύμισε επίσης τη συλλογική αποτυχία της διεθνούς κοινότητας να εφαρμόσει το Ψήφισμα 2254 του ΟΗΕ, που προβλέπει πολιτική λύση μέσω εκλογών και νέου συντάγματος.

Χωρίς αμφιβολία, το καθεστώς και οι σύμμαχοί του θα προσπαθήσουν να σταθεροποιηθούν και να αντεπιτεθούν, ιδίως με αεροπορική ισχύ. Οι αντάρτες δεν διαθέτουν πολεμική αεροπορία, αν και, σε μια άλλη ένδειξη του τρόπου με τον οποίο τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη φέρνουν επανάσταση στον πόλεμο, υπάρχουν αναφορές ότι χρησιμοποίησαν ένα μη επανδρωμένο αεροσκάφος για να σκοτώσουν έναν ανώτερο αξιωματούχο των μυστικών υπηρεσιών του καθεστώτος.

Ο στόχος ήταν ένα μέλλον που θα διαμορφωνόταν από ελεύθερες εκλογές και ένα νέο σύνταγμα. Αλλά αυτό σήμαινε ότι ο Άσαντ και η οικογένειά του θα εγκατέλειπαν μια χώρα που για χρόνια αντιμετώπιζαν ως προσωπικό τους φέουδο. Περισσότεροι από μισό εκατομμύριο νεκροί μαρτυρούν την αποφασιστικότητά τους να μην αφήσουν να συμβεί αυτό.

Είναι πολύ νωρίς για να ξεγράψουμε το καθεστώς Άσαντ. Έχει έναν πυρήνα γνήσιας υποστήριξης. Ορισμένοι Σύροι το βλέπουν ως τη λιγότερο κακή επιλογή – καλύτερη από τους τζιχαντιστές που κυριάρχησαν στην εξέγερση. Όμως, αν άλλες ομάδες κατά του Άσαντ – και είναι πολλές – ξεσηκωθούν, το καθεστώς του θα βρεθεί και πάλι σε θανάσιμο κίνδυνο.

Τοπικό και διεθνές τοπίο

Η επίθεση των ανταρτών αναδεικνύει τον κατακερματισμό της βόρειας Συρίας. Το βορειοανατολικό τμήμα ελέγχεται από τις Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις (SDF), υπό κουρδική ηγεσία και με υποστήριξη των ΗΠΑ, που διατηρούν περίπου 900 στρατιώτες στην περιοχή.

Η Τουρκία ελέγχει συνοριακές περιοχές μέσω στρατευμάτων και υποστηριζόμενων πολιτοφυλακών, ενώ ομάδες που συνδέονται με το Ισλαμικό Κράτος συνεχίζουν να πραγματοποιούν επιθέσεις στην έρημο.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η HTS προσπαθεί να αναδιαμορφώσει την εικόνα της, αποφεύγοντας θρησκευτικές αναφορές στην επικοινωνιακή της στρατηγική. Σύμφωνα με την ειδικό του BBC, Mina al-Lami, αυτή η αλλαγή γλώσσας στοχεύει στην αποστασιοποίηση από το τζιχαντιστικό παρελθόν και στην προσέλκυση ευρύτερης υποστήριξης.

Ο ηγέτης της HTS, Αμπού Μοχάμαντ αλ Τζαουλάνι, έχει μακρά ιστορία ως ηγέτης των τζιχαντιστών στο Ιράκ και τη Συρία. Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, απομακρύνθηκε από την αυστηρή τζιχαντιστική ιδεολογία για να προσπαθήσει να διευρύνει την απήχηση της ομάδας του. Το rebranding χρησιμοποιείται επίσης για να προσελκύσει υποστήριξη για την επίθεση.

Τι μέλλει γενέσθαι απο εδώ και πέρα

Η επανέναρξη των συγκρούσεων αναδεικνύει ότι ο πόλεμος στη Συρία δεν τελείωσε ποτέ πραγματικά, αλλά βρισκόταν σε μια κατάσταση προσωρινής «παύσης» τα τελευταία χρόνια.

Το καθεστώς του Άσαντ παραμένει αδύναμο, και η ανικανότητά του να διατηρήσει πλήρη έλεγχο επιδεινώνει την αστάθεια της χώρας. Μετά από μια δεκαετία πολέμου που ξεκίνησε το 2011, η εξουσία του Μπασάρ αλ Άσαντ διατηρήθηκε χάρη στην προθυμία του να θυσιάσει τη συνοχή της Συρίας για να διασώσει το καθεστώς που κληρονόμησε από τον πατέρα του. Σε αυτό το εγχείρημα βασίστηκε στη στήριξη ισχυρών συμμάχων, όπως η Ρωσία, το Ιράν και η λιβανέζικη Χεζμπολάχ, οι οποίοι παρενέβησαν στο πλευρό του ενάντια σε επαναστατικές δυνάμεις. Αυτές περιλάμβαναν από τζιχαντιστές του Ισλαμικού Κράτους μέχρι πολιτοφυλακές που υποστηρίζονταν από τις ΗΠΑ και μοναρχίες του Κόλπου.

Ο Geir Pedersen τόνισε ξανά την ανάγκη για μια πολιτική λύση, αλλά αυτή φαντάζει μακρινή, καθώς η χώρα βυθίζεται εκ νέου στη βία.

Το καθεστώς Άσαντ δεν κατάφερε να ανακτήσει ποτέ την εξουσία που διέθετε πριν το 2011, όταν ξεκίνησαν οι αραβικές εξεγέρσεις, αν και συνεχίζει να κρατά μεγάλο αριθμό Σύρων φυλακισμένων. Παρ’ όλα αυτά, μέχρι πρόσφατα, είχε υπό τον έλεγχό του τις μεγάλες πόλεις, τις γύρω περιοχές και τους βασικούς οδικούς άξονες που τις συνδέουν.

Η αναζωπύρωση της σύγκρουσης εγείρει κρίσιμα ερωτήματα για το μέλλον της περιοχής και τον ρόλο της διεθνούς κοινότητας στη σταθεροποίηση της Συρίας, μιας χώρας που παραμένει αντιμέτωπη με μια από τις μεγαλύτερες ανθρωπιστικές κρίσεις του αιώνα.

• ανάλυση BBC
• Μπασάρ αλ Άσαντ
• Συρία
• Τζιχαντιστές