BBC: Οι νικητές και οι χαμένοι του πολέμου στο Ιράν – Ποιες χώρες ωφελούνται και ποιες πληρώνουν το βαρύ τίμημα

Σε περιόδους γεωπολιτικής έντασης, η παγκόσμια ισορροπία μοιάζει να μετατοπίζεται βίαια, δημιουργώντας ένα περιβάλλον αβεβαιότητας όπου τίποτα δεν παραμένει σταθερό. Οι συγκρούσεις δεν περιορίζονται μόνο στα πεδία των μαχών· επεκτείνονται στις αγορές, στις οικονομίες και στην καθημερινότητα εκατομμυρίων ανθρώπων. Και ενώ η ανθρώπινη απώλεια αποτελεί πάντα το πιο βαρύ τίμημα, πίσω από τις γραμμές της σύγκρουσης αναδύονται και λιγότερο ορατές συνέπειες — οικονομικές ανακατατάξεις που δημιουργούν απρόσμενους «κερδισμένους» και «χαμένους».

Η τρέχουσα κατάσταση στο Ιράν και γενικότερα στη Μέση Ανατολή αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της πραγματικότητας. Όπως επισημαίνεται και σε σχετικό δημοσίευμα του BBC, οι επιπτώσεις της κρίσης έχουν ήδη αρχίσει να διαφαίνονται στην παγκόσμια οικονομία, ενώ εκτιμάται ότι οι συνέπειες θα έχουν μακροπρόθεσμο χαρακτήρα.

Από τη μία πλευρά, οι χώρες που διαθέτουν πλούσιους ενεργειακούς πόρους φαίνεται να επωφελούνται από την αναταραχή. Παρά τη διεθνή στροφή προς τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, η εξάρτηση από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο παραμένει έντονη. Αυτό δίνει τη δυνατότητα στους παραγωγούς να αξιοποιήσουν την άνοδο των τιμών, αυξάνοντας τα έσοδά τους.

Η Νορβηγία αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα. Μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022 και την προσπάθεια της Δύσης να περιορίσει την ενεργειακή της εξάρτηση από τη Μόσχα, η χώρα ενίσχυσε σημαντικά την παραγωγή της. Έτσι, κατάφερε να καλύψει μέρος του κενού που δημιουργήθηκε, ενισχύοντας παράλληλα τη θέση της στην παγκόσμια αγορά.

Αντίστοιχα, ο Καναδάς επιχειρεί να αναδειχθεί ως ένας σταθερός και αξιόπιστος προμηθευτής ενέργειας. Αν και αντιμετωπίζει δυσκολίες στην ταχεία αύξηση της παραγωγής, έχει ήδη επωφεληθεί από τη διευρυμένη ζήτηση, αποκτώντας μεγαλύτερο μερίδιο στην αγορά.

Την ίδια στιγμή, η Ρωσία φαίνεται να αποκομίζει ίσως τα μεγαλύτερα οφέλη. Η σχετική χαλάρωση ορισμένων περιορισμών της επιτρέπει να επαναδραστηριοποιηθεί δυναμικά, ενώ οι εξαγωγές πετρελαίου προς την Ινδία έχουν αυξηθεί σημαντικά. Οι εκτιμήσεις κάνουν λόγο για δισεκατομμύρια επιπλέον έσοδα μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα, γεγονός που ενισχύει περαιτέρω την οικονομική της θέση.

Στον αντίποδα, οι συνέπειες για άλλες οικονομίες είναι ιδιαίτερα πιεστικές. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, παρότι οι ενεργειακές εταιρείες επωφελούνται από τις υψηλές τιμές, η συνολική οικονομία παραμένει ευάλωτη. Οι διαταραχές στην παραγωγή και η αδυναμία ταχείας αύξησης της εξόρυξης —ιδίως στον τομέα του σχιστολιθικού πετρελαίου— περιορίζουν την ευελιξία της χώρας. Παράλληλα, η υψηλή κατανάλωση ενέργειας καθιστά τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις ιδιαίτερα εκτεθειμένα στις αυξήσεις των τιμών.

Παρόμοιες πιέσεις αντιμετωπίζουν η Ευρώπη και το Ηνωμένο Βασίλειο, λόγω της εξάρτησής τους από εισαγόμενα καύσιμα. Η άνοδος του κόστους ενέργειας εντείνει τον πληθωρισμό και επιβαρύνει την οικονομική ανάπτυξη, δημιουργώντας ένα δύσκολο περιβάλλον για κυβερνήσεις και πολίτες.

Η Ασία βρίσκεται επίσης σε κρίσιμη θέση. Χώρες όπως η Νότια Κορέα, η Ινδία και η Κίνα εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τις ενεργειακές ροές της Μέσης Ανατολής. Η Νότια Κορέα, με κομβικό ρόλο στην παγκόσμια παραγωγή ημιαγωγών, εκφράζει ανησυχίες για ενδεχόμενες διαταραχές στην παραγωγή της. Η Ινδία, από την πλευρά της, εκμεταλλεύεται ευκαιριακά τη στροφή προς τη ρωσική αγορά, ενώ η Κίνα φαίνεται πιο προετοιμασμένη, έχοντας ενισχύσει τα αποθέματά της.

Συνολικά, η εικόνα που διαμορφώνεται είναι σύνθετη και αντιφατική. Παρά τα πρόσκαιρα οφέλη που προκύπτουν για ορισμένους, η γενική ισορροπία παραμένει εύθραυστη. Οι γεωπολιτικές κρίσεις μπορεί να δημιουργούν ευκαιρίες, όμως το συνολικό κόστος —οικονομικό, κοινωνικό και ανθρώπινο— υπερβαίνει κατά πολύ κάθε πρόσκαιρο κέρδος.

• Ιράν
• Ισραήλ
• Μέση Ανατολή
• Πόλεμος στη Μέση Ανατολή
• φυσικό αέριο