BRICS – Η συμμαχία-φαινόμενο που αντιπροσωπεύει τον μισό πλανήτη: Στόχος τους η εκθρόνιση των ΗΠΑ από το ρόλο του «αρχηγού»

Τα λεγόμενα «έθνη BRICS» αποδείχθηκαν πρόσφατα ότι είναι η πιο «συναρπαστική» ομάδα παγκόσμιων οικονομιών που συνεργάζονται μεταξύ τους. Το όνομα είναι ακρωνύμιο για μια ένωση που περιλαμβάνει τη Βραζιλία, τη Ρωσία, την Ινδία, την Κίνα και τη Νότια Αφρική.

Τα μέλη των BRICS είναι όλα αναπτυσσόμενες ή πρόσφατα βιομηχανοποιημένες χώρες, ωστόσο διακρίνονται για τις μεγάλες, ταχέως αναπτυσσόμενες οικονομίες τους και τον σημαντικό αντίκτυπό τους στις περιφερειακές και παγκόσμιες υποθέσεις. Πριν από την ένταξη της Νότιας Αφρικής, ο οργανισμός ήταν γνωστός ως BRIC.

Στις 13 Απριλίου 2011, όταν η Νότια Αφρική εντάχθηκε στον όμιλο, η BRIC απέκτησε το γράμμα «S». Το ίδιο το όνομα «BRIC» χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά από τον Jim O’Neill, Βρετανό οικονομολόγο της Goldman Sachs. Δημοσιεύτηκε τον Νοέμβριο του 2001 και στη συνέχεια ήταν ευρέως διαδεδομένη, η πρόβλεψη του O’Neill προέβλεψε ότι μέχρι το μισό του 21ου αιώνα αυτές οι χώρες θα είχαν γίνει παγκόσμιες δυνάμεις.

Από το 2014, οι χώρες BRICS αντιπροσωπεύουν σχεδόν 3 δισεκατομμύρια ανθρώπους – περίπου το 40% του συνολικού παγκόσμιου πληθυσμού. Τα πέντε έθνη έχουν συνδυασμένο ονομαστικό ΑΕΠ 16,039 τρισεκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ, που ισοδυναμεί με περίπου το 20% του ακαθάριστου παγκόσμιου προϊόντος και εκτιμάται ότι τα συνδυασμένα συναλλαγματικά αποθέματα ανέρχονται σε 4 τρισεκατομμύρια δολάρια. Από το 2010, οι εκπρόσωποι της κυβέρνησης των BRICS συναντώνται ετησίως σε επίσημες συνόδους κορυφής. Τα έθνη εντός αυτής της ομάδας δεν σχηματίζουν πολιτική συμμαχία ή επίσημη εμπορική ένωση. Οι προτεραιότητες των μελών είναι οι εξής: Ανάπτυξη νέου νομισματικού συστήματος. Μεταρρύθμιση των Ηνωμένων Εθνών, Αύξηση του ρόλου των αναπτυσσόμενων χωρών στους διεθνείς νομισματικούς θεσμούς. Λαμβάνοντας υπόψη τις αναδυόμενες πολιτικές και οικονομικές αλλαγές σε παγκόσμια κλίμακα, τα κράτη BRICS αναλαμβάνουν νέα εγχειρήματα και πρωτοβουλίες με στόχο να τους καταστήσουν βασικούς παίκτες στη διεθνή σκηνή. Σήμερα, είναι πραγματικά συναρπαστικό να βλέπουμε σε ποιο βαθμό αυτές οι προθέσεις είναι πραγματικές και ασκήσιμες.

Ποιοι ακριβώς είναι

Η δημιουργία του οργανισμού του έθνους BRICS θα πρέπει να θεωρείται παγκόσμιο φαινόμενο πολιτικής και οικονομικής φύσης. Τα λεγόμενα «έθνη BRICS» αποδείχθηκαν πρόσφατα ότι είναι η πιο συναρπαστική ομάδα πέντε παγκόσμιων οικονομιών που συνεργάζονται μεταξύ τους. Το όνομα είναι ακρωνύμιο για μια ένωση που περιλαμβάνει τη Βραζιλία, τη Ρωσία, την Ινδία, την Κίνα και τη Νότια Αφρική. Τα μέλη των BRICS είναι όλα αναπτυσσόμενες ή πρόσφατα βιομηχανοποιημένες χώρες, ωστόσο διακρίνονται για τις μεγάλες, ταχέως αναπτυσσόμενες οικονομίες τους και τον σημαντικό αντίκτυπό τους στις περιφερειακές και παγκόσμιες υποθέσεις.

Σε αυτό το στάδιο, οι BRICS πρέπει να εκληφθούν ως μια ελίτ λέσχη, στο καταστατικό της οποίας μπορεί κανείς να βρει καινοτόμα στοιχεία, επαναστατικά ακόμη και ως προς το μήνυμα που μεταφέρουν. Η μέθοδος υλοποίησης αυτών των ιδεών έχει ήδη σχεδιαστεί σχολαστικά: είναι πρώτα η μεταρρύθμιση της παγκόσμιας διακυβέρνησης στα μέλη των «Πέντε» και μετά η περαιτέρω προώθηση των μεταρρυθμίσεων – σε όλες τις γωνιές και τις χώρες του κόσμου. Αυτή τη στιγμή, οι χώρες BRICS περιλαμβάνουν πέντε δομές, όλες εντελώς διαφορετικές από τις υπόλοιπες. Εκ πρώτης όψεως, δεν φαίνεται να έχουν τίποτα κοινό: άλλο είναι η ανάπτυξη του πολιτισμού, άλλος ο υλικός πολιτισμός και διαφορετικός ο τρόπος σκέψης. Μια πολύ ταραχώδης ιστορία, μοτίβα οικισμών και εντελώς διαφορετικές γλώσσες τους ξεχωρίζουν.

Ωστόσο, η αλήθεια είναι ότι αυτές οι χώρες μοιράζονται ορισμένα κοινά χαρακτηριστικά: όλες είναι η κυρίαρχη οικονομική υπερδύναμη της περιοχής τους, όλες είχαν κυβερνηθεί από χαρισματικούς ηγεμόνες και όλες έχουν άμεση πρόσβαση σε τουλάχιστον έναν ωκεανό. Κατέχουν στρατηγική γεωπολιτική θέση, έχουν συγκεντρώσει τις στρατιωτικές δυνάμεις όλων των σχηματισμών και ασκούν αυτή τη στιγμή τη μεγαλύτερη απήχηση στη διεθνή σκηνή. Τα περισσότερα καταλαμβάνουν επίσης αρκετά μεγάλη έκταση. Το βασικό στοιχείο όμως είναι κάτι άλλο, και αυτό είναι τα κοινά συμφέροντα. Ορισμένοι αναλυτές πιστεύουν ότι οι χώρες BRICS μοιράζονται επίσης έναν κοινό εχθρό (Skowronek T., 2011) και ότι μια υπάρχουσα, ευδιάκριτη εχθρότητα απέναντί του εδραιώνει αποτελεσματικά τις δραστηριότητές τους.

Καταβολές

Το έτος 2006 θεωρείται η ημερομηνία ίδρυσης του οργανισμού του έθνους BRICS. Ήταν τότε, όταν οι εκπρόσωποι των τεσσάρων πρώτων ιδρυτικών χωρών, γνωστών τότε ως BRIC, συναντήθηκαν σε επίπεδο Υπουργείου Εξωτερικών κατά τη διάρκεια της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών στη Νέα Υόρκη. Ωστόσο, αυτή δεν ήταν η μοναδική και μοναδική προσπάθεια δημιουργίας ενός οργανισμού που θα συνδέει τις πιο οικονομικά ενεργές αναπτυσσόμενες χώρες. Πολύ νωρίτερα, ήδη από το έτος 1961, η Μαλαισία, η Ταϊλάνδη και οι Φιλιππίνες είχαν σχηματίσει την Ένωση της Νοτιοανατολικής Ασίας. Αυτό το έργο όμως απέτυχε παταγωδώς.

Ήταν η ASEAN που αναδύθηκε από τα ερείπια που άφησε πίσω της η προαναφερθείσα οργάνωση. Η ASEAN αποτελείται επί του παρόντος από τις Φιλιππίνες, το Λάος, τη Μαλαισία, την Ινδονησία, τη Σιγκαπούρη, την Ταϊλάνδη, το Μπρουνέι, το Βιετνάμ, τη Βιρμανία και την Καμπότζη. Με βάση αυτόν τον οργανισμό, δημιουργήθηκε μια πρωτοβουλία Περιφερειακού Φόρουμ (ARF) της ASEAN (δεν είναι όμως θεσμός). Επικεντρώνεται στην εδραίωση αμοιβαίας εμπιστοσύνης και στη φιλική επίλυση διαφορών.

Εκτός από τις αρχικές ιδρυτικές χώρες του ASEAN, το ARF συγκεντρώνει Αυστραλία, Κίνα, Ινδία, Ρωσία, Μπαγκλαντές, Ιαπωνία, Καναδά, Σιγκαπούρη, Βόρεια Κορέα, Δημοκρατία της Νότιας Κορέας, Μογγολία, Νέα Ζηλανδία, Πακιστάν, Παπούα Νέα Γουινέα, Ανατολικό Τιμόρ, Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής και, ως αναπόσπαστο σύνολο, η Ευρωπαϊκή Ένωση. Το Περιφερειακό Φόρουμ της ASEAN είναι ένας χώρος διαλόγου μεταξύ, αφενός, των χωρών της Νοτιοανατολικής Ασίας, της Νότιας Ασίας και της Ανατολικής Ασίας και, αφετέρου, των πιο ανεπτυγμένων χωρών στον κόσμο. υπάρχει για τη συζήτηση των ευαίσθητων περιφερειακών θεμάτων.

Μια άλλη προσπάθεια που αποσκοπούσε στη διευκόλυνση και την τόνωση των αμοιβαίων σχέσεων στο εμπορικό και οικονομικό μέτωπο μεταξύ των αναπτυσσόμενων χωρών έγινε με τη δημιουργία της APEC. Η APEC είναι μια χαλαρή ένωση ολοκλήρωσης που ασχολείται με τη διεθνή οικονομική συνεργασία των ασιατικών χωρών καθώς και χωρών που βρίσκονται στις ακτές του Ειρηνικού Ωκεανού. Ιδρύθηκε το έτος 1989 στην Καμπέρα ως αποτέλεσμα μιας άτυπης συνάντησης μεταξύ έξι μελών του ASEAN.

Οι παράγοντες που συνέβαλαν σε ένα τέτοιο αποτέλεσμα είναι: η έλλειψη σαφούς επιτυχίας στις συγκρούσεις στο Αφγανιστάν και στο Ιράκ (Romanek B., 2014), και πριν από αυτό, ένα στρατηγικό φιάσκο των αμερικανικών στρατευμάτων στη Σομαλία και ένα εξαιρετικά αμφιλεγόμενο Επιχείρηση υπό το ΝΑΤΟ στη Γιουγκοσλαβία (Waldenberg M., 2003, σελ. 373-379). Αυτά τα συμβάντα φαίνεται να έπεισαν τους αρχηγούς κρατών των «ανερχόμενων χωρών» ότι η Αμερική δεν έχει πλέον τη δύναμη, ούτε τα απαραίτητα μέσα για να επιλύσει μόνη της μεγάλους ανταγωνισμούς σε παγκόσμια κλίμακα.

Αυτός ο ήχος μιας κλήσης αφύπνισης ακούστηκε δυνατά και καθαρά, μια κλήση που έλεγε ότι ήταν καιρός αυτές οι χώρες να πάρουν την κατάσταση στα χέρια τους. Ο πολιτικός διάλογος εντός της μορφής BRIC ξεκίνησε στη Νέα Υόρκη τον Σεπτέμβριο του 2006, όταν οι Υπουργοί Εξωτερικών της BRIC συνεδρίασαν κατά τη διάρκεια της 61ης Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ. Το 2010, η Νότια Αφρική ανέλαβε προσπάθειες να ενταχθεί στον όμιλο BRIC και η διαδικασία για την επίσημη ένταξή του ξεκίνησε τον Αύγουστο του ίδιου έτους (Smith J. A., 2011). Η Νότια Αφρική έγινε επίσημα κράτος μέλος στις 24 Δεκεμβρίου 2010 αφού προσκλήθηκε επίσημα από τις χώρες BRIC να συμμετάσχει στην ομάδα.

Βασικοί Στόχοι

Η ομάδα διοργανώνει ετήσιες συνόδους κορυφής από το 2009, με τις χώρες μέλη να φιλοξενούν εκ περιτροπής. Η πρώτη και η δεύτερη σύνοδος κορυφής BRIC, αποτελούμενη από μόνο τέσσερα μέλη, πραγματοποιήθηκαν το 2009 (Γεκατερίνμπουργκ, Ρωσία) και το 2010 (Μπραζίλια, Βραζιλία). Η πρώτη πενταμελής σύνοδος κορυφής BRICS πραγματοποιήθηκε το 2011 (Σάνια, Κίνα). Η τέταρτη συνάντηση πραγματοποιήθηκε το 2012 στο Νέο Δελχί της Ινδίας, ενώ η πέμπτη συνάντηση πραγματοποιήθηκε το 2013 στο Durban της Νότιας Αφρικής.

Η πιο πρόσφατη σύνοδος κορυφής BRICS πραγματοποιήθηκε στη Φορταλέζα της Βραζιλίας, από τις 14 έως τις 16 Ιουλίου 2014 (Patel K., 2012). Η επόμενη συνάντηση, η έβδομη συνολικά, από τα πέντε κράτη μέλη θα πραγματοποιηθεί το 2015 στην πόλη Ufa με πληθυσμό άνω του ενός εκατομμυρίου, που βρίσκεται στα βόρεια των συνόρων με το Καζακστάν στο ευρωπαϊκό τμήμα της Ρωσίας. Αυτή η μητρόπολη είναι η πρωτεύουσα της Μπασκιρίας, μιας αυτόνομης δημοκρατίας, η οποία είναι μέρος της Ρωσικής Ομοσπονδίας. Οι ετήσιες συναντήσεις των χωρών BRICS είναι εξαιρετικά σημαντικές. Κατά τις συναντήσεις αυτές καθορίζονται τα έργα, τα οποία στη συνέχεια υλοποιούνται. Οι πρώτες πέντε συναντήσεις προσδιόρισαν τον αριθμό των βασικών στόχων, περιέγραψαν τα σχέδια και προσδιόρισαν την κύρια αποστολή του οργανισμού. Οι σκοποί και οι στόχοι του μπορούν να χωριστούν αντίστοιχα σε διάφορες ομάδες σύμφωνα με τα αποδεκτά κριτήρια.

Ομάδα I Η ομάδα επιλέχθηκε με το κριτήριο της «δημιουργίας μιας νέας παγκόσμιας τάξης». Οι προθέσεις BRICS που αναμένεται να εφαρμοστούν μπορούν να διατυπωθούν στα ακόλουθα σημεία (Cimek G., 2013, σελ. 69):

• Κόσμος που βασίζεται στην ύπαρξη τουλάχιστον τριών κορυφαίων χωρών, ως εργαλείο αποτροπής της κυριαρχίας μιας υπερδύναμης.
• Διάλογος μεταξύ πολιτισμών αντί της σύγκρουσης συμφερόντων.
• Δημιουργία μιας νέας, πολλαπλής και δημοκρατικής διακυβέρνησης σε διεθνές επίπεδο, όπου οι αποφάσεις λαμβάνονται συλλογικά από όλα τα κράτη.
• Αλλαγή της τρέχουσας προσέγγισης στο πρόβλημα της κυριαρχίας των κρατών και χάραξη νέων, δίκαιων ορίων.
• Υποστήριξη προς τις κυβερνήσεις και τους υπευθύνους των χωρών του Τρίτου Κόσμου, εκφρασμένη στη διεθνή πολιτική σκηνή.
• Προσπάθεια για τη δημιουργία πλήρους, συντονισμένης παγκόσμιας διακυβέρνησης.

Ομάδα II Καθορίζεται από το «κριτήριο των αλλαγών στη λειτουργία των διεθνών οργανισμών». Αυτή η ομάδα αποτελείται από τα ακόλουθα σημεία:

• Αναγνώριση του ολοένα και πιο σημαντικού ρόλου των χωρών της G-20 και ανακοίνωση της αύξησης της συνεισφοράς των BRICS στο έργο αυτής της ομάδας.
• Ολοκληρωμένη μεταρρύθμιση των αναποτελεσματικών και αναποτελεσματικών Ηνωμένων Εθνών.
• Διεύρυνση του ομίλου BRICS τα επόμενα χρόνια.
• Προσθέτοντας στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ δύο ή και τρία νέα μόνιμα μέλη, όπως η Βραζιλία, η Ινδία και πιθανώς και η Νότια Αφρική.
• Χρήση του διεθνούς δικαίου σύμφωνα με τον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών ως μέσο επίλυσης οποιασδήποτε και όλων των συγκρούσεων μεταξύ κρατών. Ομάδα IIIΚριτήριο: «κοινωνικοοικονομικά θέματα». Τα πιο σημαντικά σημεία είναι τα εξής (Steward S., 2015):
• Διασφάλιση της ασφάλειας των τροφίμων ολόκληρου του παγκόσμιου πληθυσμού
• Ανάπτυξη της μεσαίας τάξης μέσω της επιβολής κοινωνικής ευθύνης των ιδιωτικών επιχειρήσεων
• Εκτέλεση επενδυτικών σχεδίων από μέλη των BRICS στις αναπτυσσόμενες χώρες που έχουν απόλυτη ανάγκη
• Εξασφάλιση επαρκούς επιπέδου παροχής ενέργειας και των πηγών της
• Καπιταλισμός που βασίζεται στην ανάπτυξη της πραγματικής οικονομίας και, ειδικότερα, της βιομηχανίας, της τεχνολογίας και των υπηρεσιών αντί του χρηματοπιστωτικού καπιταλισμού
• Συνεργασία και συντονισμός των δραστηριοτήτων BRICS, που στοχεύουν σε άλλες αναπτυσσόμενες χώρες για την οικοδόμηση ενός «αρμονικού κόσμου»
• Η ιδέα της βιώσιμης ανάπτυξης των κοινωνιών και των χωρών, βασισμένη σε μια ολιστική και οικολογική κοσμοθεωρία και όχι σε μηχανικές, νεοφιλελεύθερες αρχές μεγιστοποίησης του κέρδους των ιδιωτών επενδυτών
• Διασφάλιση ότι η σχετική βοήθεια και αναπτυξιακή βοήθεια θα παρασχεθεί στις φτωχότερες χώρες και κοινωνίες
  Ομάδα IV Κριτήριο: «οικονομικά θέματα». Βασικά σημεία:

Δημιουργία ενός νέου νομισματικού συστήματος βασισμένου στην αρχή της πολυπολικότητας.

• Παραίτηση από το δολάριο ΗΠΑ ως παγκόσμιο νόμισμα.
• Μεταρρύθμιση του παγκόσμιου τραπεζικού συστήματος.
• Περιορισμός του ρόλου του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου.
• Αύξηση του ρόλου και της σημασίας των αναπτυσσόμενων χωρών στους διεθνείς χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς.
• Ίδρυση του οίκου αξιολόγησης της BRICS

Ομάδα V Κριτήριο: «περιβαλλοντικά θέματα». Τα κύρια σημεία είναι τα εξής:

• Πρόληψη της κλιματικής αλλαγής.
• Πρόληψη της καταστροφής του φυσικού περιβάλλοντος.
• Ανάπτυξη τεχνολογιών φιλικών προς το περιβάλλον.
• Προστασία των υφιστάμενων φυσικών πόρων.

 

 

• BRICS
• Βραζιλία
• Ινδία
• Κίνα
• Νότια Αφρική
• Ρωσία
• συμμαχία