Χαμένος Ρέμπραντ ή ένα καλό αντίγραφο; – Πίνακας βγήκε σε δημοπρασία και χτύπησε 1,4 εκατ. δολάρια

Κατά τη διάρκεια μιας συνηθισμένης επίσκεψης σε ένα ιδιωτικό κτήμα στο Camden του Maine, η δημοπράτρια Kaja Veilleux έκανε μια απροσδόκητη ανακάλυψη στη σοφίτα του ακινήτου: Ένα πίνακα του 17ου αιώνα που εικόνιζε μια νεαρή γυναίκα που φορούσε καπέλο και βολάν.

«Στις κατ’ οίκον επισκέψεις, πηγαίνουμε συχνά στα τυφλά, χωρίς να ξέρουμε τι θα βρούμε», δήλωσε η Veilleux, ιδρύτρια του Thomaston Place Auction Galleries, σε δελτίο τύπου.

«Το σπίτι ήταν γεμάτο με υπέροχα κομμάτια, αλλά στη σοφίτα, ανάμεσα σε στοίβες έργων τέχνης, βρήκαμε αυτό το αξιοσημείωτο πορτρέτο».

Το έργο τέχνης φαινόταν να έχει ζωγραφιστεί στο ύφος του Ολλανδού δασκάλου Ρέμπραντ -και μια ετικέτα στην πίσω πλευρά της κορνίζας ισχυριζόταν ότι ήταν δικό του. Το χάρτινο δελτίο, το οποίο φαίνεται να έχει εκδοθεί από το Μουσείο Τέχνης της Φιλαδέλφειας, υποδηλώνει επίσης ότι ο πίνακας είχε δανειστεί στο μουσείο το 1970.

Ωστόσο, πολύ λίγα είναι γνωστά για το πορτρέτο και δεν αναγνωρίζεται ευρέως από τους μελετητές ως μέρος του έργου του Ρέμπραντ.

Ο οίκος δημοπρασιών από την άλλη πλευρά δήλωσε στο CNN ότι πιστεύει ότι η ετικέτα είναι γνήσια, το Μουσείο Τέχνης της Φιλαδέλφειας ωστόσο δεν ήταν σε θέση να επιβεβαιώσει αν είχε ποτέ δανειστεί το πορτρέτο. (Ένας εκπρόσωπος του μουσείου πρόσθεσε, μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, ότι «γενικά… ένα ολίσθημα ή μια ετικέτα δεν επαληθεύει απαραίτητα ένα έργο τέχνης -σίγουρα θα απαιτούταν περισσότερη δουλειά»).

Το Thomaston Place δεν αποκάλυψε αν συμβουλεύτηκε κάποιον ειδικό του Ρέμπραντ σχετικά με την απόδοση, αλλά προχώρησε στην καταχώριση του πίνακα με εκτίμηση μόλις 10.000 έως 15.000 δολάρια.

Το πορτραίτο περιγράφηκε στα υλικά της πώλησης ως «After Rembrandt», ορολογία που δηλώνει ότι ένας πίνακας πιστεύεται ότι είναι αντίγραφο -ή ότι έχει ως πρότυπο- το στυλ ενός γνωστού καλλιτέχνη και δεν είναι αυτόγραφο έργο. Αλλά δεν ήταν όλοι, όπως φαίνεται, τόσο σίγουροι.

Έπειτα από μια αρχική προσφορά 32.500 δολαρίων, υπερδιπλάσια της υψηλής εκτίμησης, οι προσφορές στη δημοπρασία του περασμένου Σαββάτου εκτοξεύτηκαν σύντομα σε εξαψήφιο αριθμό.

Σχεδόν δώδεκα πιθανοί μνηστήρες, ορισμένοι από τους οποίους προσήλθαν μέσω τηλεφώνου από την Ευρώπη, συμμετείχαν στην πώληση, σύμφωνα με την Thomaston Place.

Τρεις τηλεφωνικοί πλειοδότες παρέμειναν μέχρι τις 900.000 δολάρια, προτού οι δύο τελευταίοι ωθήσουν την τελική τιμή πώλησης στα 1,41 εκατομμύρια δολάρια.

Ο οίκος δημοπρασιών πιστεύει ότι πρόκειται για το υψηλότερο ποσό που έχει καταβληθεί ποτέ για έργο τέχνης σε δημοπρασία στο Μέιν.

Και το ποσό υποδηλώνει ότι αρκετοί συλλέκτες (συμπεριλαμβανομένου του πλειοδότη, ο οποίος προσδιορίζεται μόνο ως «ιδιώτης ευρωπαίος συλλέκτης») πιστεύουν ότι υπάρχουν αρκετές πιθανότητες να πρόκειται για γνήσιο Ρέμπραντ ώστε να αξίζει το ρίσκο.

Χάθηκε από τα αρχεία

Ο μελετητής του Ρέμπραντ Γκάρι Σβαρτς δήλωσε ότι ένας δυνητικός αγοραστής είχε ζητήσει νωρίτερα τη γνώμη του για το πορτρέτο του Μέιν. Συμβούλευσε τον άγνωστο συλλέκτη (ο οποίος δεν ήταν ο νικητής της δημοπρασίας) να «το κυνηγήσει», είπε.

Ο ιστορικός τέχνης δήλωσε στο CNN ότι πιστεύει ότι υπάρχει μια «εξαιρετικά μεγάλη» πιθανότητα το πορτρέτο να έχει ζωγραφιστεί από τον Ολλανδό δάσκαλο.

Ενώ ο Schwartz τόνισε ότι είναι αδύνατο να κρίνει κανείς σωστά το έργο χωρίς να το δει από κοντά, επισήμανε ένα εντυπωσιακά παρόμοιο πορτρέτο του Ρέμπραντ, που επίσης απεικονίζει μια νεαρή γυναίκα με λευκό σκούφο, στην Ακαδημία Καλών Τεχνών της Βιέννης.

«Η ομοιότητα… είναι τόσο ισχυρή που εκπλήσσομαι που οι άνθρωποι αποδέχονται το ένα και απλώς απορρίπτουν το άλλο», δήλωσε σε βιντεοκλήση από το σπίτι του στην Ολλανδία, προσθέτοντας ότι «δεν εκπλήσσεται που κάποιος πλήρωσε (πάνω από) ένα εκατομμύριο όταν βγήκε σε δημοπρασία».

Ο Σβαρτς επισημαίνει επίσης ότι το έργο τέχνης του Μέιν περιλαμβανόταν σε κατάλογο με έργα του Ρέμπραντ μόλις το 1969.

Ο πίνακας καταγράφεται με τον τίτλο «Πορτρέτο ενός νεαρού κοριτσιού» και περιγράφεται ότι ανήκει σε έναν ιδιώτη συλλέκτη στη Φιλαδέλφεια της Πενσιλβάνια.

Αν και ο συντάκτης του καταλόγου σημειώνει ότι η απόδοση στον Ρέμπραντ είναι «αμφίβολη», ο Schwartz πιστεύει ότι η συμπερίληψή του είναι σημαντική -και ότι ο πίνακας απλώς δεν ερευνήθηκε ποτέ, καθώς βρισκόταν σε ιδιωτικά χέρια και ήταν απρόσιτος στους μελετητές.

«Όταν οι πίνακες χάνουν το ενδιαφέρον τους, απλώς εξαφανίζονται στο σκοτάδι», δήλωσε ο Schwartz, ο οποίος δημοσίευσε ένα βιβλίο το 2022 υποστηρίζοντας ότι ένας άλλος υποβαθμισμένος πίνακας, ο «Rembrandt με κόκκινο μπερέ», είναι στην πραγματικότητα μια γνήσια αυτοπροσωπογραφία.

Ο ιστορικός τέχνης Volker Manuth, ο οποίος συνέγραψε το 2019 τη μονογραφία του εκδότη Taschen «Rembrandt: The Complete Paintings», δήλωσε στο CNN ότι τον προσέγγισε επίσης ένας δυνητικός αγοραστής του πορτρέτου του Μέιν.

Το είχε συναντήσει μόνο ως «φτωχή ασπρόμαυρη αναπαραγωγή» στον προαναφερθέντα κατάλογο του 1969, προσθέτοντας μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου ότι έχει «περισσότερες αμφιβολίες για την απόδοση στον Ρέμπραντ παρά όχι» (αν και και ο ίδιος τόνισε ότι οι αποδόσεις «δεν πρέπει να γίνονται χωρίς ενδελεχή έρευνα του πρωτότυπου πίνακα»).

«Η τιμή που καταβλήθηκε… μπορεί να υποδηλώνει ότι κάποιος έχει ελπίδες ότι ο καθαρισμός του μάλλον βρώμικου πίνακα θα μπορούσε να τον μετατρέψει σε πορτρέτο με τις ιδιότητες που αποδίδονται στον Ρέμπραντ», πρόσθεσε ο Manuth, ο οποίος είναι καθηγητής ιστορίας της τέχνης στο Πανεπιστήμιο Radboud της Ολλανδίας.

«Αυτό συμβαίνει όλο και πιο συχνά. Δεν θα με εξέπληττε να (δω) τον πίνακα να ξαναβγαίνει σύντομα στην αγορά ως «Ρέμπραντ»».

Θέμα γνώμης

Δεν υπάρχει ενιαία αυθεντία σε ζητήματα απόδοσης, και το σημαίνον Rembrandt Research Project σταμάτησε τη λειτουργία του το 2014 (αφού, κατά την άποψη του Schwartz, δεν εξέτασε ποτέ το πορτρέτο του Μέιν).

Κατά τη διάρκεια του περασμένου αιώνα, ο αριθμός των πινάκων που έγιναν ευρέως αποδεκτοί από τους μελετητές ως γνήσιοι Ρέμπραντ μειώθηκε δραματικά, με εκατοντάδες πίνακες να αποδίδονται εκ νέου σε οπαδούς τους ή να υποβαθμίζονται με άλλο τρόπο σε καθεστώς «μετά τον Ρέμπραντ».

Αλλά η συμπερίληψη σε έναν μεγάλο κατάλογο ή η υποστήριξη ενός μεγάλου οίκου δημοπρασιών μπορεί να αυξήσει την αξία ενός πίνακα κατά πολύ. Πάρτε τον πίνακα «Το προσκύνημα των βασιλέων», ο οποίος εκτιμήθηκε σε μόλις 17.000 δολάρια από τον οίκο Christie’s το 2021, αλλά πωλήθηκε για σχεδόν 13,8 εκατομμύρια δολάρια πέρυσι, αφού νέα έρευνα οδήγησε τον οίκο Sotheby’s να δηλώσει ότι είναι αυθεντικός Ρέμπραντ και όχι έργο ενός καλλιτέχνη που συνδέεται με αυτόν.

Ο Schwartz πρότεινε ότι, εάν το πορτρέτο του Μέιν λάβει παρόμοια έγκριση, θα μπορούσε να ανατιμηθεί έως και στα 5 εκατομμύρια δολάρια. Μιλώντας στους New York Times, ο ειδικός σε θέματα αυθεντικότητας Μαρκ Γουίντερ εκτίμησε εν τω μεταξύ ένα ποσό «της τάξης των 15 εκατομμυρίων δολαρίων».

Σε κάθε περίπτωση, ο πίνακας μπορεί, μια μέρα, να αξίζει σημαντικά περισσότερο από το ποσό που καταβλήθηκε στη δημοπρασία Thomaston Place. Αν και αυτό μπορεί να συμβεί μόνο αν ο νέος ιδιοκτήτης του πορτραίτου προσκαλέσει τους μελετητές να το επιθεωρήσουν.

«Το σπουδαίο, πραγματικά, θα ήταν να πάμε στη Βιέννη με αυτόν τον πίνακα, να τον κρατήσουμε εκεί (δίπλα στο παρόμοιο πορτρέτο και) να κάνουμε μια συζήτηση με μερικούς ειδικούς», είπε ο Schwartz, προσθέτοντας.

«Είναι (ζωγραφισμένος) σε πάνελ, οπότε μπορείτε να χρονολογήσετε το πάνελ και πολύ συχνά διαπιστώνετε ότι το ξύλο προέρχεται από τις ίδιες πλάκες που έχουν χρησιμοποιηθεί από άλλους πίνακες που αποτελούν το εργαστήριο του Ρέμπραντ».

«Κανείς δεν πρέπει να εκφράζει οριστική άποψη χωρίς να μελετήσει το αντικείμενο», δήλωσε ο Schwartz.

• δημοπρασια
• Πίνακας
• Ρέμπραντ