Χωρίς «ομπρέλα» η Ευρώπη: Οι ΗΠΑ σταδιακά αποχωρούν, οι Βρυξέλλες ψάχνουν άμυνα απέναντι στη Ρωσία

Καθώς οι ΗΠΑ μειώνουν τη στρατιωτική τους παρουσία στην Ευρώπη για να στραφούν στρατηγικά προς την Ασία, οι Ευρωπαίοι έρχονται αντιμέτωποι με μια νέα, σκληρή πραγματικότητα: μια ήπειρος που καλείται να αμυνθεί σε μεγάλο βαθμό μόνη της απέναντι στη Ρωσία. Οι καθυστερήσεις στις μετακινήσεις στρατευμάτων, οι ελλείψεις σε κρίσιμες δυνατότητες και οι ολοένα συχνότερες παραβιάσεις εναέριου χώρου–ακόμη και σε χώρες–μέλη του ΝΑΤΟ, όπως η Ρουμανία– αποκαλύπτουν πόσο βαθιά παραμένει η εξάρτηση από τις αμερικανικές «εγγυήσεις» ασφαλείας, οι οποίες πλέον δεν θεωρούνται δεδομένες.

Η ανάγκη προετοιμασίας της Ευρώπης αναδεικνύεται ακόμη πιο έντονα αυτή την εβδομάδα, καθώς η Ουάσινγκτον εντείνει την προσέγγισή της προς τη Μόσχα με το ταξίδι του ειδικού απεσταλμένου Στιβ Γουίτκοφ στη ρωσική πρωτεύουσα. Την ώρα που ο Λευκός Οίκος πιέζει για τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία, οι απειλές ότι μπορεί να περιοριστεί δραστικά η στρατιωτική υποστήριξη προς το Κίεβο ανοίγουν το ενδεχόμενο οι ευρωπαϊκές δυνάμεις να χρειαστεί να υπερασπιστούν όχι μόνο την Ουκρανία, αλλά και το ανατολικό σύνορο της Ευρώπης, με περιορισμένη αμερικανική βοήθεια.

Το ερώτημα αν η Ευρώπη μπορεί όντως να ανταποκριθεί παραμένει ανοιχτό. Ρουμάνοι και άλλοι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι, σε στρατιωτική άσκηση στο Τσίνκου της Τρανσυλβανίας, εξέφρασαν ανησυχίες για το πόσο γρήγορα θα μπορούσαν να φτάσουν ενισχύσεις στην πρώτη γραμμή, σε περίπτωση κρίσης. Οι υποδομές μεταφορών θεωρούνται ανεπαρκείς: η μετακίνηση συμμαχικών δυνάμεων θα μπορούσε να απαιτήσει εβδομάδες, αφήνοντας τις χερσαίες δυνάμεις της Ρουμανίας να αποκρούσουν μια πιθανή επίθεση σχεδόν μόνες τους.

Οι πέντε προϋποθέσεις της Ευρώπης για την Ειρήνη στην Ουκρανία – «Όχι» στην αλλαγή συνόρων

Την ίδια στιγμή, ο πόλεμος του Βλαντίμιρ Πούτιν “γλείφει” τα σύνορα της Ευρώπης: drones, πύραυλοι, δολιοφθορές, εμπρησμοί και άλλες υβριδικές ενέργειες αποδίδονται όλο και συχνότερα στη Μόσχα. Ο Γερμανός υπουργός Εξωτερικών, Γιοχάν Βάντεπουλ, προειδοποίησε ότι σύμφωνα με τις γερμανικές υπηρεσίες πληροφοριών, η Ρωσία θα μπορούσε να είναι σε θέση να επιτεθεί σε κράτος–μέλος του ΝΑΤΟμέσα στα επόμενα τέσσερα χρόνια. Η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Κάγια Κάλας, μιλώντας στο Bloomberg, τόνισε ότι η Ρωσία «δοκιμάζει τα όρια» και επιχειρεί να σπείρει φόβο μέσα στις ευρωπαϊκές κοινωνίες.

Μέσα σε αυτό το κλίμα, οι ΗΠΑ προχώρησαν σε αυτό που προανήγγελλαν εδώ και μήνες: τη μείωση των στρατευμάτων στην Ευρώπη και τη μεταφορά του κέντρου βάρους προς τον Ινδο–Ειρηνικό. Στη Ρουμανία, χώρα–κλειδί στη Μαύρη Θάλασσα που φιλοξενεί σημαντικές βάσεις του ΝΑΤΟ, ο αριθμός των Αμερικανών στρατιωτών μειώθηκε από 1.700 σε περίπου 1.000, με αντίστοιχες αποχωρήσεις να σχεδιάζονται σε Βουλγαρία, Σλοβακία και Ουγγαρία. Ο υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ, Πιτ Χέγκσεθ, διαβεβαίωσε πως η κίνηση αυτή έγινε σε συντονισμό με τον Γενικό Γραμματέα του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, ωστόσο σε κλειστές συσκέψεις Ευρωπαίοι αξιωματούχοι μιλούν για δυσαρέσκεια και ανησυχία.

Παρά τις αμερικανικές διαβεβαιώσεις ότι «δεν θα εγκαταλείψουν» τους συμμάχους, η εμπιστοσύνη έχει τρωθεί. «Είναι η πρώτη φορά τα τελευταία 70 χρόνια που οι Ευρωπαίοι δεν αντιλαμβάνονται πλέον τις αμερικανικές εγγυήσεις ασφαλείας ως πραγματικές εγγυήσεις», υπογραμμίζει η Τζούλια Γιόγια, διευθύντρια του προγράμματος για τη Μαύρη Θάλασσα στο Middle East Institute.

Κι όμως, την ώρα που οι ΗΠΑ αποσύρουν στρατεύματα, σπεύδουν να επιδοκιμάσουν δημόσια τις προσπάθειες των Ευρωπαίων. Ο Αμερικανός πρεσβευτής στο ΝΑΤΟ, Μάθιου Γουίτακερ, χαρακτήρισε τις ασκήσεις στη Ρουμανία «τέλειο παράδειγμα του πώς οι Ευρωπαίοι χειρίζονται τα πράγματα μόνοι τους». Στην πράξη, όμως, ακόμη και εκεί όπου οι ευρωπαϊκές δυνάμεις είναι πιο αυτάρκεις –στη χερσαία μάχη– οι ΗΠΑ εξακολουθούν να παρέχουν κρίσιμες δυνατότητες, όπως έλεγχο εναέριου χώρου, αεράμυνα, αντιπυραυλική άμυνα, πλήγματα ακριβείας μεγάλου βεληνεκούς και υποστήριξη πληροφοριών.

Οι logistics αποτελούν ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα του κενού. Ο Μαρκ Ρούτε διαβεβαιώνει πως, σε περίπτωση επίθεσης, οι σύμμαχοι θα έσπευδαν άμεσα. Ωστόσο, ο Γάλλος στρατηγός Μαξίμ Ντο Τραν, διοικητής τεθωρακισμένης ταξιαρχίας στη Ρουμανία, περιέγραψε πόσο χρονοβόρο ήταν το δεκαήμερο ταξίδι της μονάδας του μέσω Ελλάδας και Βουλγαρίας, με πέντε αεροπλάνα, 11 τρένα και περίπου 15 κομβόι. Όπως είπε, θα μπορούσαν να είχαν εξοικονομηθεί τρεις μέρες αν δεν υπήρχαν τα γραφειοκρατικά εμπόδια στα σύνορα – καθυστερήσεις που ώθησαν την ΕΕ να εισηγηθεί απλοποίηση των διαδικασιών στρατιωτικής κινητικότητας.

Μέχρι να καλυφθούν αυτά τα κενά, η Ρουμανία επιχειρεί να ενισχύσει τις δικές της δυνατότητες, αξιοποιώντας ευρωπαϊκά εργαλεία. Είναι ο δεύτερος μεγαλύτερος δικαιούχος, με 16 δισ. ευρώ, από το ταμείο SAFE ύψους 150 δισ. ευρώ, που στοχεύει στην ενίσχυση της αμυντικής βιομηχανίας των κρατών–μελών. Την ίδια στιγμή, ο γερμανικός όμιλος Rheinmetall ηγείται επενδύσεων πολλών δισεκατομμυρίων σε Ρουμανία και Βουλγαρία, για την κατασκευή γραμμών παραγωγής πυρομαχικών και οπλικών συστημάτων, προκειμένου να καλυφθεί η κρίσιμη έλλειψη πυρομαχικών στην Ευρώπη.

Μέχρι να ολοκληρωθεί αυτή η πορεία επαναεξοπλισμού, το Βουκουρέστι αναζητά και νέους συμμάχους επί του εδάφους. Ο πρόεδρος Νίκουσορ Νταν δήλωσε ότι βρίσκονται σε εξέλιξη συνομιλίες για την αντικατάσταση των αμερικανικών δυνάμεων με στρατεύματα άλλων συμμάχων, χωρίς να επιδιώκεται ανατροπή της αμερικανικής απόφασης. Στο προσκήνιο βρίσκεται πλέον η Γαλλία, η οποία εδώ και χρόνια προειδοποιεί για την ανάγκη στρατηγικής αυτονομίας της Ευρώπης. Ο Νταν αναμένεται να ταξιδέψει στο Παρίσι για να συζητήσει την εμβάθυνση της αμυντικής συνεργασίας και τη δυνητική μόνιμη παρουσία γαλλικών δυνάμεων στη Ρουμανία.

Σε μια Ευρώπη που καλείται να προσαρμοστεί σε έναν πιο ασταθή, πιο επικίνδυνο κόσμο, η σταδιακή αποχώρηση των ΗΠΑ από τον ρόλο του «απόλυτου εγγυητή» ασφαλείας φέρνει στο προσκήνιο ένα βασικό δίλημμα:
μπορεί η ήπειρος να αποκτήσει τις δικές της αποτρεπτικές δυνατότητες, προτού αναγκαστεί να τις δοκιμάσει στην πράξη;

• Ευρώπη
• ΗΠΑ
• Μαρκ Ρούτε
• Μαύρη Θάλασσα
• ΝΑΤΟ
• Ουκρανία
• Ρουμανία
• Ρωσία
• Στιβ Γουίτκοφ
• στρατιωτική παρουσία