Δεν είναι ο Ερντογάν, είναι η Τουρκία!

Είναι ξεκάθαρο και δεν επιδέχεται περισσότερες αναλύσεις ότι η Τουρκία έχει πλέον ξεπεράσει κάθε όριο προκλητικότητας απέναντι στη χώρα μας. Ο μοναδικός στόχος με το bullying που ασκείται από την Άγκυρα στην Ελλάδα, αλλά και την ΕΕ με τη χρήση των προσφυγικών ροών ως εργαλείο άσκησης εξωτερικής πολιτικής αλλά και με την αμφισβήτηση κυριαρχικών δικαιωμάτων, είναι η υλοποίηση της νεο-οθωμανικής γεωστρατηγικής. Με τον φόβο ενός στρατιωτικού επεισοδίου, να σύρει την Ελλάδα σε διμερείς διαπραγματεύσεις κάτω από τους δικούς της όρους.

Ωστόσο ο Έβρος αλλά κυρίως η επιτυχημένη διπλωματική απάντηση της Ελλάδας με το χτίσιμο ισχυρών συμμαχιών στην περιοχή και την ενεργοποίηση της ΕΕ, ανάγκασε την Τουρκία να πλασαριστεί «άγαρμπα» με το παράνομο «τουρκολιβυκό μνημόνιο» στο παιχνίδι της διπλωματίας και του διεθνούς δικαίου. Η απόρριψη του από τη διεθνή κοινότητα(ΗΠΑ-ΕΕ και χώρες της περιοχής), αναγκάζει την Τουρκία να προκαλεί ακόμα περισσότερο στην περιοχή.

Βέβαια εκμεταλλεύεται το γεγονός ότι η Αθήνα δεν έχει χαράξει τα όρια των θαλασσίων ζωνών με τις γειτονικές της χώρες (Ιταλία, Λιβύη, Αίγυπτος), αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι δεν έχει δικαιώματα που εδράζονται στους κανόνες του Διεθνούς Δικαίου.

Την Τουρκία πρωτίστως την ενδιαφέρει να μην αναβαθμιστούν γεωπολιτικά Ελλάδα-Κύπρος παρά να κάνει η ίδια γεωτρήσεις, που δεν μπορεί να τις κάνει εξαιτίας έλλειψης τεχνογνωσίας.

Οι τουρκικές απειλές δεν είναι καινούριες, με το “Χόρα” το 1976, η έξοδος του “Σισμίκ” το 1987 και η κρίση των Ιμίων το 1996, είναι χρονολογικά τα τρία ευρέως γνωστά «θερμά επεισόδια» που προκάλεσαν οι γείτονες και ήταν αποτέλεσμα κλιμακούμενων διπλωματικών και πολιτικών πιέσεων, με τις τουρκικές προθέσεις να έχουν στη βάση τους τις παράνομες απαιτήσεις τους στο Αιγαίο.

Διότι αυτό ακριβώς που συμβαίνει τώρα με την Κρήτη είναι μια επανάληψη του 1987, όταν με την ανακάλυψη των πρώτων κοιτασμάτων πετρελαίου στη Θάσο η Άγκυρα δημοσίευσε τους περιώνυμους χάρτες του Αιγαίου με τις παράνομες μονομερείς διεκδικήσεις της, για να ακολουθήσουν όσα γνωστά ακολούθησαν.

Πρέπει επίσης να γίνει κατανοητό ότι δεν είναι ο Ερντογάν, αλλά η Τουρκία. Ναι ο «Σουλτάνος», ο «Χαλίφης» είναι παρανοϊκός, αυταρχικός μετά από τόσα χρόνια στην εξουσία, ναι βρίσκεται σε δύσκολη θέση στο εσωτερικό, ναι όλα αυτά επηρεάζουν τις αποφάσεις τους αλλά δεν είναι ο βασικός παράγοντας.

Ακόμα και αν τελειώσουμε με τον «Σουλτάνο», ένας Κεμαλιστής που θα τα βρει με τη δύση μπορεί να είναι περισσότερο επικίνδυνος για τα συμφέροντα της χώρας μας, άλλωστε η ιστορία μας έχει διδάξει με διωγμούς, αίμα, γενοκτονίες και μικρασιατική καταστροφή.

Ο Ερντογάν βρίσκεται με την πλάτη στον τοίχο λόγω της οικονομικής κρίσης καταρρέει η δημοφιλία του, ο κορωνοϊός του έπληξε το ηγετικό προφίλ και παλιοί πολιτικοί του φίλοι έχουν δικά τους κόμματα για αυτό και τα καραγκιοζιλίκια με την Αγια-Σοφιά που έχουν ως στόχο να συσπειρώσουν τους οπαδούς του.

Ο Ερντογάν διψάει για ξένες επενδύσεις και κεφάλαια για να αποπληρώσει τα δάνεια της χώρας του και γνωρίζει ότι αυτά υπάρχουν μόνο στη δύση. Η Ρωσία δεν είναι τόσο οικονομικά ισχυρή και η Κίνα δεν δείχνει ενδιαφέρον να εμπλακεί στην περιοχή αλλά και τα ανταλλάγματα που ζητάει είναι πολλά και ασύμφορα για έναν «Σουλτάνο».

Το άλλο μεγάλο πρόβλημα για τον Ερντογάν είναι ότι αν και πιστεύει ότι είναι παγκόσμιος ηγέτης έχει αποκλειστεί από τις ενεργειακές εξελίξεις στη γειτονία του, στην Ανατολική Μεσόγειο, που μπορούν να αλλάξουν όλες τις γεωπολιτικές ισορροπίες.

Οι ανίερες συμμαχίες με τη Ρωσία και το Ιράν πέτυχαν ως ένα βαθμό στη Συρία. Αυτό συνέβη γιατί οι ΗΠΑ εδώ και καιρό έχουν ξεκαθαρίσει το μειωμένο ενδιαφέρον τους για την περιοχή, ενώ ΕΕ δεν έχει ενιαία θέση αλλά και συνεκτική εξωτερική πολιτική. Ωστόσο απόλυτα κερδισμένος ήταν ο Πούτιν με τον Ερντογάν να εξασφαλίζει- επί του παρόντος- την μη δημιουργία Κουρδικού κράτους στα σύνορα του. Την ίδια συνταγή ακολούθησε και στη Λιβύη, γιατί χωρίς την ανοχή του Πούτιν δεν θα μπορούσε να παρέμβει στον εμφύλιο και να «εκβιάσει» τον Σάρατζ για το «τουρκολιβυκό μνημόνιο» έναντι της σωτηρίας του από τον Χάφταρ.

Η Δύση θα πρέπει να καταλάβει ότι όλες αυτές οι συμμαχίες ενισχύουν και τη θέση της Ρωσίας στην περιοχή και θέτουν σε κίνδυνο το μεγάλο οικονομικό-ενεργειακό και γεωπολιτικό «στοίχημα» τον EastMed.

Η Ε.Ε. έχει ως στρατηγικό στόχο να ενισχύσει την ενεργειακή της ασφάλεια, πολλαπλασιάζοντας τις επιλογές της, ώστε να μειώσει την εξάρτησή της από τη Ρωσία. Η επιλογή αυτή, όχι μόνο υποστηρίζεται αλλά εκπορεύεται και από τις ΗΠΑ, δεν είναι τόσο οικονομικό όσο και γεωπολιτικό, καθώς η ενέργεια είναι ένα κατεξοχήν στρατηγικής σημασίας αγαθό. Στην εξίσωση για την Ελλάδα και τη Δύση σχετικά με τις προκλήσεις του Ερντογάν πρέπει να μπει και η «λυκοφιλία» του με τον Πούτιν που έχει καταστήσει την Τουρκία συστημικό «πολιτικό κίνδυνο» για την ασφάλεια της περιοχής αλλά και των δυτικών συμφερόντων. Και το ερώτημα προς τους συμμάχους και φίλους(ΗΠΑ, Ισραήλ και ΕΕ) είναι αν θέλουν την Τουρκία να ελέγχει πλήρως την εναλλακτική στη Ρωσία ενεργειακή δίοδο. Σίγουρα αυτό επιθυμεί ο Πούτιν που παίζει το χαρτί του Ερντογάν ως «ταραξία» της περιοχής.

Ο ίδιος ο Ερντογάν μέσα στις αντιφάσεις του ψάχνει τρόπους διαφυγής από το αδιέξοδο. Και το ερώτημα είναι αν θα μπορούσε να μετάσχει και η Τουρκία στις γνωστές τριπλές συμφωνίες και τον EastMedα; Και αν αυτό θα μπορούσε να συμβεί χωρίς να «ακρωτηριαστούν» τα δικά μας συμφέροντα και τσαλακωθεί το υπερεγώ του «Σουλτάνου»; Δύσκολη απάντηση αλλά είναι αυτή που οδηγεί σε εκτόνωση, χωρίς πολεμική εμπλοκή.

Και, όπως ξεκίνησα, δεν είναι θέμα Ερντογάν, όπως εξηγεί ο Τζεμ Γκουρντενίζ στο «Βήμα», που θεωρείται ο «πατέρας» του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας».

«Το δόγμα έχει ουσιαστικά δύο πυλώνες. Ο πρώτος έχει σκοπό να υποδείξει τις τουρκικές περιοχές θαλάσσιας δικαιοδοσίας υπό εθνική κυριαρχία, όπως τα χωρικά ύδατα, η υφαλοκρηπίδα, η ΑΟΖ. Ο δεύτερος σκόπευε να δημιουργήσει μια θαλάσσια κοσμοθεωρία για την Τουρκία. Δεν νομίζω δε ότι είναι σημαντική η ταύτιση με κάποιο πολιτικό κόμμα σε ό,τι αφορά μια γεωπολιτική κατεύθυνση. Αυτό που έχει σημασία είναι τα εθνικά συμφέροντα, τα οποία είναι αιώνια. Πρέπει επίσης να δηλώσω ότι είμαι αφοσιωμένος οπαδός των απόψεων του Κεμάλ».

Παράλληλα το πολιτικό σύστημα της χώρα πρέπει, αν και έπρεπε να το είχε ήδη κάνει, να διαβάσει τις γεωπολιτικές εξελίξεις.

Με τη εκλογή του Τραμπ αλλά και με την πανδημία η παγκοσμιοποίηση δέχεται απανωτά χτυπήματα αποδυναμώνοντας το ρόλο διεθνών οργανισμών, επιταχύνοντας περιφερειακές και διασυνοριακές συνεργασίες αλλά και την αύξηση της ανάγκης των εθνικών πολιτικών. Οι ΗΠΑ χάνουν την παγκόσμια ηγεσία, ο γεωπολιτικός και γεωοικονομικός ρόλος της Κίνας ενισχύεται που μαζί με τη Ρωσία διαμορφώνουν ένα ισχυρό πόλο ανταγωνιστικό στην Ευρασία θέλοντας να βάλουν στο περιθώριο τον δυτικό- ατλαντικό που κυριάρχησε τα τελευταία χρόνια μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Εδώ ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται η στάση της Γερμανίας και αν θα παίξει ανταγωνιστικά με τα συμφέροντα των ΗΠΑ που από το 2012 επί Ομπάμα δημοσίευσε το νέο δόγμα εξωτερικής πολιτικής και την πρόθεση μετακίνησης του κέντρου ενδιαφέροντος της πολιτικής ασφάλειας από την Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή στη Νοτιοανατολική Ασία. Η Γερμανία, θα το κάνει με οικονομικούς όρους χτίζοντας συμφωνίες με τις χώρες που παίζουν ρόλο. Δεν πρέπει να ξεχνάμε τις ιστορικές σχέσεις με Τουρκία και Ρωσία. Επομένως είναι ξεκάθαρο το κενό στην πολιτική ασφάλειας στην ΕΕ και στην Ανατολική Μεσόγειο. Η ΕΕ ως το προκεχωρημένο προπύργιο του ατλαντικού συστήματος στην περιοχή χάνει το ειδικό βάρος της. Ήδη η ΕΕ και κυρίως η Γερμανία παίρνει αποστάσεις από τις ΗΠΑ. Οι σχέσεις ΕΕ – Κίνας αναπτύσσονται. Η Τουρκία ως μεγάλη χώρα της περιοχής μπαίνει «σφήνα» και διεκδικεί μεγαλύτερο ρόλο απ’ αυτόν μιας περιφερειακής δύναμης.

Οι τουρκορωσικές σχέσεις θα αναπτυχθούν καθώς τα συμφέροντα των δύο χωρών αν και δεν συμπίπτουν δεν συγκρούονται σ΄ αυτήν τη φάση. Ο στόχος της Τουρκίας σύμφωνα με το δόγμα «Γαλάζιας Πατρίδας», είναι να γίνει θαλάσσιο κράτος και να κυριαρχεί στην άμεση περιφέρειά της αλλά και να έχει καθοριστικό ρόλο στην Ερυθρά και Αραβική Θάλασσα, στη Δυτική Μεσόγειο, στον Περσικό Κόλπο.

Ο νέος γεωπολιτικός προσανατολισμός θα απαιτήσει στενότερη συνεργασία με τη Ρωσία και την Κίνα. Επομένως δεν είναι μόνο ο Ερντογάν και εκτός από την Τουρκία, υπάρχουν και άλλοι «παίκτες».

Με το «εγκεφαλικά νεκρό ΝΑΤΟ» όπως είπε ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν αναδεικνύεται η ανάγκη επιτάχυνσης των συμμαχιών στην περιοχή με Ευρωπαϊκό άξονα Γαλλία-Ιταλία-Ελλάδα-Κύπρο και με τις χώρες της περιοχής το Ισραήλ, τη Συρία, την Αίγυπτος, την Ιορδανία και τον Λίβανο.

Να δημιουργηθεί μια Μεσογειακή Συμμαχία στη λογική της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας (ΝΑΤΟ) που θα είναι στρατιωτική αμυντική συμμαχία χωρών της περιοχής που θα έχει σκοπό την ανάπτυξη της συνεργασίας μεταξύ των χωρών-μελών σε διάφορους τομείς (στρατιωτικό, πολιτικό, οικονομικό, κοινωνικό, μορφωτικό), την προώθηση των γεωπολιτικών συμφερόντων και την αποτροπή της ένοπλης επίθεσης εναντίον κάποιας χώρας-μέλους από άλλες, όπως απειλεί σήμερα η Τουρκία.

Γιατί μπορεί σήμερα στο στόχαστρο της Τουρκία να είναι η Ελλάδα αλλά αν της περάσει, ποιος θα είναι ο επόμενος; Ανοίξτε τον χάρτη της Οθωμανικής αυτοκρατορίας και θα καταλάβετε.

• Ελληνοτουρκικές σχέσεις