Δημοκρατία σε κίνδυνο: Η Ευρώπη στο σταυροδρόμι των αξιών

Η έγκριση αρνητικού ψηφίσματος από την Ολομέλεια του Ευρωκοινοβουλίου για το κράτος δικαίου και την ελευθερία των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης στην Ελλάδα δείχνει ότι η διεθνής κοινότητα εκφράζει ανησυχία για ορισμένες εξελίξεις στη χώρα.

Τα θέματα που αναφέρονται στο ψήφισμα, όπως οι υποκλοπές, την ελευεθροτυπία, οι έρευνες για δυστυχήματα, οι επιθέσεις κατά της κοινωνίας των πολιτών και άλλα, μπορούν να έχουν σοβαρές επιπτώσεις στην καθημερινή ζωή των πολιτών. Η αποδοχή αυτού του ψηφίσματος από το Ευρωκοινοβούλιο μπορεί να αυξήσει την πίεση για αλλαγές στις εσωτερικές πολιτικές και νομικές διαδικασίες της Ελλάδας.

Αλλά αλήθεια όλα αυτά δεν απασχολούν όλο τον πλανήτη;

Τέτοια φαινόμενα δεν υπάρχουν και σε άλλες χώρες της Ευρώπης; Στις ΗΠΑ;

Τι έκανε η ίδια η Ευρώπη όταν στη διάρκεια των μνημονίων εξευτέλισαν έναν ολόκληρο λαό στο όνομα της τιμωρίας και της οικονομίας;

Ποιοι θεσμοί ενεργοποιήθηκαν όταν κατά παράβαση του Συντάγματος ελήφθησαν αποφάσεις που ανέτρεψαν και κατέστρεψαν ζωές πολίτων που δεν έφεραν καμία ευθύνη;

Σε αυτό το Ευρωκοινοβούλιο που βγάζει καταδικαστικά ψηφίσματα τα κόμματα που εκπροσωπούν την εθνικιστική δεξιά και την ακροδεξιά οδεύουν προς τις ευρωκάλπες του Ιουνίου με μεγάλες προσδοκίες και στοχεύοντας ψηλά. Θα μπορούσαν να συγκεντρώσουν σχεδόν το ένα τέταρτο των εδρών, σύμφωνα με δημοσκοπήσεις. Δεν είναι μια αντίφαση;

Αυτοί οι «υπνοβάτες» με τους παχυλούς μισθούς, «πνιγμένοι» σε σκάνδαλα έχουν καταλάβει ότι η ακροδεξιά θα μπορούσε, για πρώτη φορά, να επηρεάσει την πολιτική ατζέντα της Ευρώπης;

Η ακροδεξιά ομάδα «Ταυτότητα και Δημοκρατία» (ID) στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η έκτη μεγαλύτερη από τις συνολικά επτά σήμερα, αναμένεται να κερδίσει επιπλέον 40 έδρες τον Ιούνιο, σύμφωνα με δημοσκοπήσεις. Κάτι που θα της επέτρεπε να εκπροσωπηθεί από 98 βουλευτές και να αποτελέσει την τρίτη μεγαλύτερη ομάδα στο ευρωκοινοβούλιο, την οποία σήμερα καταλαμβάνουν οι Φιλελεύθεροι.

Στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, που αποτελείται από τους επικεφαλής των κυβερνήσεων των κρατών μελών, ήδη συμμετέχουν η ακροδεξιά πρωθυπουργός της Ιταλίας Τζόρτζια Μελόνι, ο Ούγγρος Ουγγαρίας Βίκτορ Ορμπαν και ο λαϊκιστής Σλοβάκος σύμμαχός του Ρόμπερτ Φίτσο, ενώ ο Χέερτ Βίλντερς συνεχίζει τις διαπραγματεύσεις για τον σχηματισμό κυβέρνησης συνασπισμού στην Ολλανδία μετά την εκλογική του νίκη. Με αυτά θα ασχοληθεί το Ευρωκοινοβούλιο; Ή θα συνεχίσει να ξεπλένει τις πολιτικές που έχουν οδηγήσει σ΄ αυτήν την κατάσταση την ΕΕ. Οι Βρυξέλλες με το Βερολίνο έσπειραν ανέμους, και η Ευρώπη θερίζει θύελλες!

Βίαια πέρασαν στους πολίτες της Ευρώπης, τριτοκοσμικές προτεραιότητες για τον βιοπορισμό και την οικονομική σταθερότητα. Αυτό οδήγησε με ραγδαίο τρόπο σε μια συναισθηματική αποστασιοποίηση από τα πολιτικά ζητήματα που συζητούνται στην εθνική και διεθνή σκηνή. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι τα θέματα που αναφέρονται στο ψήφισμα είναι αδιάφορα ή αμελητέα.

Μεσοπρόθεσμα, η έλλειψη σεβασμού προς το κράτος δικαίου και τα θεμελιώδη δικαιώματα μπορεί να έχει συνέπειες που υπερβαίνουν τα οικονομικά ζητήματα. Η απώλεια της δημοκρατικής δομής και του κράτους δικαίου μπορεί να οδηγήσει σε κρίσεις που θα επηρεάσουν την καθημερινή ζωή και την ασφάλεια των πολιτών. Επομένως, η ανάλυση των επιπτώσεων αυτών των εξελίξεων πρέπει να ληφθεί υπόψη με σοβαρότητα και να μην αγνοηθεί λόγω άλλων προτεραιοτήτων.

Η επιλογή μεταξύ οικονομίας και θεσμών/αξιών δεν είναι πάντα δυαδική. Στην πραγματικότητα, η υγιής λειτουργία μιας κοινωνίας εξαρτάται από την ισορροπία μεταξύ των δύο.

Η οικονομία αποτελεί το θεμέλιο της ευημερίας μιας κοινωνίας, καθώς επιτρέπει την παραγωγή, τη διανομή και την κατανάλωση αγαθών και υπηρεσιών. Όμως, οι οικονομικές αποφάσεις πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τους και τις θεσμικές και αξιακές πτυχές της κοινωνίας, όπως η διαφάνεια, ο δικαιολογημένος και ισότιμος ανταγωνισμός, η δημοκρατική διακυβέρνηση και η προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Οι θεσμοί και οι αξίες αντιπροσωπεύουν τον κοινωνικό χαρακτήρα και τις πολιτικές πεποιθήσεις μιας κοινωνίας. Περιλαμβάνουν το σεβασμό του κράτους δικαίου, τη δημοκρατία, τα ανθρώπινα δικαιώματα, την ελευθερία της έκφρασης και την ισότητα ενώπιον του νόμου. Αυτοί οι θεσμοί και αξίες είναι ουσιαστικοί για τη διασφάλιση της δημοκρατικής λειτουργίας και της κοινωνικής δικαιοσύνης.

Συνεπώς, η επιτυχία μιας κοινωνίας εξαρτάται από την αλληλεξάρτηση και τη συμπληρωματικότητα της οικονομίας, των θεσμών και των αξιών της. Η ισορροπία ανάμεσά τους είναι κρίσιμη για τη δημιουργία μιας δίκαιης, ευημερούσας και βιώσιμης κοινωνίας.

Η έλλειψη ενδιαφέροντος για την ποιότητα της δημοκρατίας είναι ιδιαίτερα επικίνδυνη για μια κοινωνία. Η δημοκρατία απαιτεί συμμετοχή και ενεργή συμμετοχή των πολιτών στην πολιτική διαδικασία, καθώς και την προστασία των θεσμών και των αξιών της. Όταν οι πολίτες αδιαφορούν ή αναγκάζονται να απομακρύνονται από την πολιτική δράση λόγω φόβου ή άλλων παραγόντων, απειλείται η ίδια η λειτουργία της δημοκρατίας.

Η χειραγώγηση των πολιτών μέσω του φόβου για την επιβίωση μπορεί να οδηγήσει σε πιο αυταρχικά καθεστώτα. Οι αυταρχικοί ηγέτες και καθεστώτα εκμεταλλεύονται τον φόβο και την ανασφάλεια των πολιτών για να ενισχύσουν την εξουσία τους και να περιορίσουν τις δημοκρατικές διαδικασίες και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε περιορισμό της ελευθερίας του τύπου, περιορισμό των πολιτικών δικαιωμάτων και εκφοβισμό των κριτικών φωνών.

Οι κίνδυνοι της αδιαφορίας για την ποιότητα της δημοκρατίας και της χειραγώγησης των πολιτών μέσω του φόβου περιλαμβάνουν:

–Περιορισμό των δικαιωμάτων και των ελευθεριών: Οι αυταρχικοί ηγέτες μπορεί να χρησιμοποιήσουν την εξουσία τους για να περιορίσουν τα δικαιώματα και τις ελευθερίες των πολιτών.
–Απώλεια δημοκρατικών διαδικασιών: Η ενίσχυση της αυταρχικής εξουσίας μπορεί να οδηγήσει στην αποδυνάμωση των δημοκρατικών διαδικασιών και της συμμετοχής των πολιτών στην πολιτική ζωή.
–Ανεπαρκής λογοδοσία: Οι αυταρχικοί ηγέτες συχνά δρουν χωρίς λογοδοσία, καθιστώντας δύσκολο τον έλεγχο των ενεργειών τους από τους πολίτες.

Συνολικά, η αδιαφορία για την ποιότητα της δημοκρατίας και η εκμετάλλευση του φόβου των πολιτών αποτελούν σοβαρές απειλές για την ελευθερία και την ευημερία της κοινωνίας.

Είναι αλήθεια ότι πολλά από τα προβλήματα και τις ανησυχίες που εκφράζονται στο ψήφισμα του Ευρωκοινοβουλίου μπορεί να είναι διαδεδομένα και σε άλλες χώρες της Ευρώπης και του κόσμου. Οι αποκλίσεις από τις δημοκρατικές αρχές και το κράτος δικαίου δεν είναι πάντα μοναδικές για κάποια συγκεκριμένη χώρα.

Σε αυτό το πλαίσιο, είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι η κριτική του Ευρωκοινοβουλίου δεν αποτελεί απαραίτητα κατακραυγή της εν λόγω χώρας, αλλά μια επισήμανση των προβλημάτων που πρέπει να αντιμετωπιστούν. Είναι απαραίτητο να αναγνωριστεί ότι η Ευρώπη, όπως και άλλα μέρη του κόσμου, αντιμετωπίζει προκλήσεις στον τομέα της δημοκρατίας, του κράτους δικαίου και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Ωστόσο, η εκδοχή ότι η Ευρώπη δεν ανταποκρίνεται  στα πρότυπα που προασπίζεται είναι μια πραγματικότητα. Υπήρξαν περιπτώσεις όπου η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν αντέδρασε επαρκώς σε παραβιάσεις των αξιών και των αρχών της. Η επιβολή μέτρων λιτότητας κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης, οι παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και η έλλειψη δράσης σε ορισμένες κρίσιμες καταστάσεις αποτελούν παραδείγματα.

Συνολικά, η απάντηση στο ερώτημα για το ποιος κινδυνεύει όταν δεν ενδιαφερόμαστε για την ποιότητα της δημοκρατίας και την απειλή της χειραγώγησης των πολιτών μέσω του φόβου είναι ότι κινδυνεύουμε όλοι. Οι αρχές της δημοκρατίας και του κράτους δικαίου πρέπει να προστατεύονται και να προωθούνται σε κάθε χώρα για να διασφαλιστεί η ελευθερία, η δικαιοσύνη και η ευημερία των πολιτών.

ΥΓ Αλήθεια, πότε η ΕΕ έθεσε στόχους για το κράτος δικαίου; Μόνο οικονομικοί, ήταν οι αυστηροί στόχοι.Τι έπραξε όταν η Τουρκία απειλούσε ένα μέλος της; Ευχολόγια και …  business as usual.

• Δημοκρατία
• Ευρώπη