Δημοψηφίσματα: Τα 7 από τα 9 αφορούσαν τον θεσμό της βασιλείας

Από τη σύσταση του ελληνικού κράτους, διενεργήθηκαν 9 δημοψηφίσματα τα 7 αφορούσαν τον θεσμό της βασιλείας και το αποτέλεσμά τους ήταν σεβαστό, έστω κι αν οι συνέπειες του αποδείχθηκαν αρκετές φορές επαχθείς. Τα άλλα δυο δημοψηφίσματα είναι του 1968 για τις συνταγματικές αλλαγές και του 2015.

Το νομικό πλαίσιο

Το δημοψήφισμα θεσμοθετήθηκε για πρώτη φορά στη χώρα μας με το Σύνταγμα του 1927 και σήμερα ορίζεται βάσει του Συντάγματος του 1975 (άρθρο 44 παρ.2 με την αναθεώρηση του 1986).

Σύμφωνα με τον εκτελεστικό νόμο 4023/2011 (που αντικατέστησε τον ν.350/1976), προβλέπεται η προσφυγή σε δημοψήφισμα για κρίσιμα εθνικά θέματα ή ψηφισμένα νομοσχέδια που ρυθμίζουν σοβαρά κοινωνικά ζητήματα (με εξαίρεση τα δημοσιονομικά).

Ένα δημοψήφισμα προκηρύσσεται με διάταγμα από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας και μετά από απόφαση της απόλυτης πλειοψηφίας της Βουλής (151 βουλευτές).

Κάθε δημοψήφισμα διενεργείται με άμεση, καθολική και μυστική ψηφοφορία και δικαίωμα συμμετοχής σε αυτό έχουν όλοι οι Έλληνες και Ελληνίδες που είναι γραμμένοι στους εκλογικούς καταλόγους και την ημέρα διεξαγωγής της ψηφοφορίας βρίσκονται εντός των ορίων της Επικράτειας.

Το ερώτημα ή τα ερωτήματα του δημοψηφίσματος και οι απαντήσεις τους πρέπει να διατυπώνονται με τρόπο σαφή και σύντομο.

Το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος είναι δεσμευτικό, για κρίσιμα εθνικά θέματα, όταν έχει λάβει μέρος στην ψηφοφορία τουλάχιστον το 40% του εκλογικού σώματος / για νομοσχέδιο που ρυθμίζει σοβαρό κοινωνικό ζήτημα, όταν στην ψηφοφορία έχει λάβει μέρος τουλάχιστον το 50% του εκλογικού σώματος.

Ο σχετικός νόμος προβλέπει μεταξύ άλλων και για τον τρόπο διαχείρισης ενός δημοψηφίσματος από τα Μέσα Ενημέρωσης. Συγκεκριμένα ορίζει να δίνεται ισομερώς ο ίδιος χρόνος και υπό τους ίδιους όρους και στις δύο πλευρές, που τάσσονται υπέρ και κατά του ζητήματος.

Το πρώτο δημοψήφισμα

Το πρώτο δημοψήφισμα λοιπόν έγινε τον Νοέμβριο του 1862 ωστόσο ο λαός δεν εκφράστηκε για τη διατήρηση ή μη της μοναρχίας αλλά του διαδόχου του Όθωνα ο οποίος στο μεταξύ είχε αποχωρήσει εν μέσω γενικής κατακραυγής, δηλαδή είχε πάει ταξίδι αναψυχής στην Πελοπόννησο μετά της συζύγου του Αμαλίας αλλά δεν επέστρεψε ποτέ. Ο εκλεγείς Αλφρέδος δεν έγινε αποδεκτός από τις Προστάτιδες  Δυνάμεις (Βρετανία, Γαλλία, Ρωσία) που τότε έδεναν κι έλυναν, ενώ αντιρρήσεις εξέφρασε και η μητέρα του, η βασίλισσα της Αγγλίας Ελισσάβετ. Με τα πολλά, στις αρχές του 1863 ανέλαβε ο πρίγκιπας Χριστιανός  Γουλιέλμος Φερδινάνδος Αδόλφος Γεώργιος του Χόλσταϊν, Ζόντερμπουργκ, Γλύξμπουργκ. Ο πατέρας του έγινε λίγο αργότερα βασιλιάς της Δανίας και εκείνος βασιλιάς της Ελλάδος ως Γεώργιος Α’, Roi De Grece, εξ΄ου και το  «Κωνσταντίνος Γλύξμπουργκ». Ήταν ο μακροβιότερος μονάρχης ο οποίος δολοφονήθηκε το 1913 στη Θεσσαλονίκη.

Το «νόθο» δημοψήφισμα

Το δεύτερο δημοψήφισμα πραγματοποιήθηκε τον Νοέμβριο του 1920 που όπως και εκείνο του 1935 ήταν εξόφθαλμα νόθα. Συγκεκριμένα το «υπέρ» της βασιλείας συγκέντρωσε το 98,9% και το κατά το 1,1%. Ο γιός του Γεωργίου Α΄, επανήλθε δριμύτερος έχοντας νωρίτερα εκδιωχθεί από τους συμμάχους και τον Βενιζέλο. Γνωστός και ως «γιος του αητού» καλλιέργησε σε λαϊκούς κύκλους την εντύπωση ότι ήταν ελέω θεού απόγονος του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου και πως θα ξανάπαιρνε την Κωνσταντινούπολη. Πέθανε τον Ιανουάριο του 1823 εξόριστος στο Παλέρμο αφού είχε προλάβει να καταστρέψει ιστορία 2.500 ετών στην Ιωνία και τη Σμύρνη.

Το 3ο δημοψήφισμα

Τον Απρίλιο του 1924 ο λαός δημοψηφισματικά για 3η φορά κατήργησε τη μοναρχία με ποσοστό 70% έναντι 30%. Περαιτέρω αναφορές περί αμφισβήτησης της ετυμηγορίας δεν έχουν νόημα καθώς το αποτέλεσμα αποδέχθηκαν τόσο ο Βενιζέλος όσο και ο μετέπειτα δικτάτορας Ιώαννης  Μεταξάς. Τον Νοέμβριο του 1935, ο Γεώργιος Β, γιος του Κωνσταντίνου Α’, γυρίζει στην Ελλάδα όπως ο πατέρας του με ποσοστό 97,8% έναντι 2,2% του «Όχι». Κι αυτή η αλλοίωση είχε τις συνέπειες της, μία εκ των  οποίων ήταν η δικτατορία Μεταξά κι άλλη μία, η αναιμική θέση της βασιλείας απέναντι στη φασιστική και ναζιστική επέλαση. Εκείνο φυσικά που δεν πολυακούγεται είναι ότι ο φιλόπατρις – κατά τα άλλα – μονάρχης την περίοδο της Γερμανικής κατοχής έφυγε αρχικά για Κρήτη και μετά για Λονδίνο.

Το πρώτο μεταπολεμικό

Στο πρώτο μεταπολεμικό δημοψήφισμα, τον Σεπτέμβριο του 1946 εκδόθηκαν δύο ψηφοδέλτια, το ένα ανέγραφε «βασιλεύς Γεώργιος» και το άλλο ήταν λευκό. Το 68,4% ψήφισε υπέρ του και το 31,6% κατά. Δεν πρόλαβε να το χαρεί όμως διότι απεβίωσε αιφνιδίως λίγους μήνες αργότερα, τον Απρίλιο του 1947. Τότε ανέλαβε το 4ο παιδί του, ο Παύλος Α’ φέρνοντας «πακέτο» και τη σύζυγο του, τη Φρειδερίκη. Τον Μάρτιο του 1964 πεθαίνει κι εκείνος και το χρίσμα λαμβάνει ο νεαρός Κωνσταντίνος Β’ ο οποίος προσπάθησε να ανατρέψει τη  Χούντα νομίζοντας α) ότι έχει το στράτευμα μαζί του και β) πως δεν τον παρακολουθούσαν όσο εξύφαινε το σχέδιο του.

Δημοψήφισμα του 1968

Το 1973, μετά το αποτυχημένο κίνημα του  Ναυτικού, η χούντα κατήργησε τη βασιλεία    με το δημοψήφισμα της 29ης Ιουλίου. Ο μεν Κωνσταντίνος αμφισβήτησε από τη Ρώμη όπου βρισκόταν διωκόμενος, το αδιάβλητο της διαδικασίας, ομοίως δε ο Κ. Καραμανλής από το Παρίσι. Ναι «στην κατάργηση της μοναρχίας και στην εγκαθίδρυση Προεδρικής κοινοβουλευτικής  δημοκρατίας» ψήφισε το 78,43 % των ψηφοφόρων και Όχι το  21,57%.

Δημοψήφισμα του 1973

Ένα χρόνο μετά, «όταν αποκαταστάθηκαν η τάξη και το πολίτευμα», ο λαός ξαναψήφισε για το Πολιτειακό (Δεκέμβριος 1974) με ποσοστό 69,2% υπέρ της αβασίλευτης δημοκρατίας και 30,8% υπέρ της βασιλευομένης. Άρα η ετυμηγορία δεν ήταν και τόσο …αμφισβητούμενη. «Όχι» είπαν 7 στους 10 το 1974 και 8 στους 10 το 1973.

 

• Δημοψήφισμα