Δογματικές εμμονές αντί αυτοκριτικής

Του Παντελή Μπουκάλα  

Το αυτοκριτικό πόρισμα που συντάσσει το ΔΝΤ και θα ανακοινωθεί τον Μάιο δεν μπορεί παρά να αναμένεται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Προφανείς οι λόγοι, πάντως όχι ίδιοι για όλους.
Για άλλους λόγους, επιστημονικούς, ενδιαφέρεται ένας ουδέτερος οικονομολόγος, για άλλους μια χώρα που βρίσκεται και αυτή στον προθάλαμο του ΔΝΤ, για άλλους η ελληνική κυβέρνηση (ένα άλλοθι, ένα κάποιο επιχείρημα έστω, είναι πάντοτε καλοδεχούμενο) και για τους δικούς της η ελληνική κοινωνία· μια κοινωνία θρυμματισμένη, πάντως όχι ακόμα παραδομένη, πλην στα όρια των οικονομικών και ψυχικών αντοχών της πια, όπως αποδέχονται και όσοι επέβαλαν ή υιοθέτησαν το πρόγραμμα περιορισμού της.

Ενας τρίτος, ένας εξωτερικός παρατηρητής, έχει το περιθώριο να βλέπει ποσοστά και αριθμούς, πίνακες και διαγράμματα, διατηρώντας την ψυχραιμία και τον πραγματισμό του, όπως αποκαλείται εσχάτως ευφημιστικά ο κυνισμός. Δεν χρειάζεται να είναι αλλοδαπός ένας τέτοιος παρατητηρής. Μπορεί μια χαρά να είναι Ελληνας, αρκεί να μην έχει θιγεί το οικονομικό του στάτους από τα μνημόνια, να μη μετράει απολύσεις (και καταθλίψεις) στον περίγυρό του, να μην τον στενοχωρεί η «πολλή συνάφεια» με τους ηττημένους που αδιάκοπα παράγει η καθημερινότητα. Κι αν από την ιστορία ή την ψυχολογία γνωρίζουμε ότι ο αντικειμενικός παρατηρητής είναι πλάσμα του μύθου, από τις φυσικές επιστήμες μάθαμε ότι μυθικός είναι και ο ουδέτερος παρατηρητής, αυτός που δεν επηρεάζει το παρατηρούμενο φαινόμενο και δεν επηρεάζεται από αυτό. Στον κόσμο των ανθρώπων, το από πού βλέπεις τα πράγματα καθορίζει συχνότατα και το πώς τα βλέπεις.

Μάλλον λοιπόν δεν μπορούμε να περιμένουμε «ουδέτερο», «αντικειμενικό», «επιστημονικά αδιάβλητο» πόρισμα από τους εμπειρογνώμονες του ΔΝΤ, που ήρθαν, είδαν, μέτρησαν, ζύγισαν και θα κρίνουν πού λάθεψαν, ώστε να βαθμολογήσουν τον εαυτό τους ως επικεφαλής του προγράμματος (μαζί με τους Ευρωπαίους), την ελληνική κυβέρνηση, ως συνυπεύθυνη της τήρησής του και την ελληνική κοινωνία ως ενσώματο και έμψυχο πεδίο εφαρμογής του. Με δεδομένο ότι το ΔΝΤ δεν άρχισε με τους Ελληνες τους πειραματισμούς του και ότι οι αποτυχίες του είναι πολύ περισσότερες από τις επιτυχίες του (αυτό το έλεγε και ο σφόδρα αντιδουνουτικός κ. Παπανδρέου λίγο προ Καστελλορίζου), αν η αυτοκριτική του ήταν ειλικρινής και επί της ουσίας θα είχε ήδη δώσει αποτελέσματα. Και δεν θα εφαρμόζονταν και στην Ελλάδα όσα είχαν ήδη εφαρμοστεί ανεπιτυχώς σε άλλες χώρες ούτε θα συνεχιζόταν η εφαρμογή τους ενώ είναι ορατή η αποτυχία τους. Πόσα χρόνια ύφεσης και ποια ποσοστά ανεργίας απαιτούνται ώστε οι πειραματιζόμενοι να συνεκτιμήσουν την πραγματική κατάσταση των «πειραματοζώων»; Κι ενώ το ΔΝΤ εμφανίζεται έστω αυτοκρινόμενο, οι καθαυτό σύμμαχοί μας, οι Ευρωπαίοι, ευχαριστημένοι στον ρόλο του αυστηρού τιμητή-τιμωρού, εμμένουν στον δογματισμό και στο αλάθητό τους, όταν το αρνούνται ακόμα και οι πάπες. Και περί αυτοκριτικής ούτε λόγος. Κι όμως. Η λέξη autocritique έχει περάσει από αιώνες στις γλώσσες τους.  

Πηγή: Καθημερινή