Δύο ώρες ερμηνείας, με τη Δήμητρα Γαλάνη…

Τους αγκαλιάζω τους νέους καλλιτέχνες που έρχονται σε μένα. Δεν τους βοηθάω είναι λάθος η λέξη, βοηθάς τον ανήμπορο, αυτό που κάνω εγώ λέγεται μοίρασμα. Όσο τα βοηθάω τόσο με βοηθάνε. Με ίσους όρους. Μπορεί να τα φωτίζω, αλλά αισθάνομαι ότι θα μου δώσουν κάτι για το μπροστά το δικό μου. Μπορεί το παρελθόν μου να είναι λαμπρό, αλλά θέλω και το μέλλον μου καλό. Εγώ βλέπεις δε νοσταλγώ, δεν έχω άλγος. Προχωράω.

Τους αγκαλιάζω λοιπόν τους νέους, όπως τώρα στην περίπτωση του Στάθη Δράκου, τους δίνω γνώση, ζεστασιά, αλλά τους αφήνω ελεύθερους, ότι βγει να ‘ναι ατόφιο. Εντάξει μπορεί να πω μια γνώμη… Το βαλς των χαμένων μετά, του Νίκου Μωραΐτη, είναι ένας διάλογος, έχει τη γοητεία και την αίσθηση κάποιων ελπίδων ίσως που χάσαμε, αλλά δεν είναι καθόλου πεσιμιστικό, είναι ένα βαλς και θα περάσει. Το τραγούδι «Θέλω μια εκδρομή» έχει φυσικά ένα στοιχείο νοσταλγίας παρότι εγώ θέλω να έχω μνήμη, όχι νοσταλγία. Πρέπει να πράττουμε, η ζωή είναι λίγη. Παίρνεις το παρελθόν σου και το πας σε άλλα στάδια. Σε κάθε περίπτωση του Ευστάθιου Δράκου, του το είχα υποσχεθεί: θα βγάλεις φτερά να πετάξεις…

Θα έχετε ίσως αντιληφθεί ότι μιλάμε με τη Δήμητρα Γαλάνη. Τη συνάντησα στο σπίτι της, αυτή την εξαιρετική ερμηνεύτρια με τα θαυμάσια ελληνικά, με την ωριμότητα της ζωής, της παιδείας και της γνώσης πια που κουβαλάει και σκέφτηκα, σε αυτή τη συνέντευξη να είναι ο λόγος της κυρίαρχος, γιατί όπως μου εξήγησε παντού, αλλά φυσικά και στο τραγούδι, ο βασικός πρωταγωνιστής είναι ο προφορικός λόγος. Το τραγούδι είναι πάνω από όλα σεβασμός πρώτα στο λόγο. Εκείνη, είναι η ερμηνεύτρια- όχι η τραγουδίστρια, έχει διαφορά. Ο άξιος δημιουργός ο συνθέτης, θα βρει τη μουσική του λόγου. Το στοίχημα του στιχουργού, όταν γράφει πάνω σε μουσική, είναι να βρει τον καλό λόγο. Και έτσι, στιχουργός, μουσικός και ερμηνευτής, είναι μια χημεία. Και το αποτέλεσμα αυτής της χημείας, η διαχρονικότητα του τραγουδιού. Να μένουν στο χρόνο και να αντέχουν.

«Τι είναι καλό τραγούδι; Ο Χατζιδάκις είχε πει κάτι σοφό και με λίγες λέξεις. Καλό τραγούδι είναι αυτό που η μουσική του δεν πάει σε άλλο τραγούδι και ο στίχος του σε άλλη μουσική. Πάρε παράδειγμα την « Αχάριστη « του Τσιτσάνη. Δεν μπορείς να την πεις ούτε με άλλη μουσική ούτε η μουσική της να μπει σε άλλους στίχους. Να λοιπόν το διαχρονικό»…..

Αφορμή για τη γενικότερη κουβέντα μας, η συνεργασία και ο νέος δίσκος «Το βαλς των χαμένων μετά» , με τον Νίκο Μωραΐτη και τον Ευστάθιο Δράκο. Θα τη δούμε τη Δήμητρα Γαλάνη στη νέα της δουλειά σε κάποιες εμφανίσεις, όπως θα την δούμε και σε άλλα πράγματα, μια συνεργασία με δυο όργανα, ένα της Ανατολής και ένα της Δύσης. Και φυσικά συναυλίες , εδώ και το εξωτερικό.

Ήταν 16 χρόνων με τη ποδιά, όταν μπήκε στο στούντιο με τον Δήμο Μούτση και τον Νίκο Γκάτσο. Μπορεί να ήμουν σε κατάσταση δέους, αλλά ήξερα πολύ καλά τι ερμηνεύω. Πήγαινα και σε ένα σχολείο του Ι.Μ. Παναγιωτόπουλου, που τους δασκάλους μου τους διάλεγε ο ίδιος. Προερχόμουν από ένα σπίτι που αγαπούσε την τέχνη. Μπαίνω στο στούντιο και με αγκαλιάζει ο κύριος Γκάτσος ( ακόμα έτσι τον λέει), και σαν να ακούω τώρα τη φωνή του. Είσαι εξαιρετική. Και ξέρεις γιατί; όχι γιατί έχεις ωραία φωνή, γιατί μιλάς ωραία ελληνικά. Αυτό τώρα να στο λέει ο Γκάτσος, παθαίνεις ένα θεματάκι, όπως καταλαβαίνεις….Δεν την ψώνισα ακριβώς με την έννοια του όρου, έκανα κάτι χαζά εναντίον του εαυτού μου κυρίως ποια είσαι είπα η σούπερ γούμαν, ε μετά αρχίσανε οι σφαλιάρες, ηρέμησα. Ευτυχώς ήμουν προστατευμένη. Ένοιωθα ασφάλεια. Για αυτό και στις αρχές της δεκαετίας του 80 όταν άρχισε η κραιπάλη της ψυχαγωγίας, η επιπολαιότητα και η ελαφρότητα που αντιμετωπίσαμε τα πάντα, εγώ έπαθα υστερία. Και εκεί έφυγα για το Παρίσι. Να ξέρεις, εγώ πρόλαβα τα κέντρα όπου ερχόντουσαν οι άνθρωποι με τα καλά τους. Διασκέδαζαν ευπρεπώς. Από τη στιγμή που τα Μέσα άρχισαν να κάνουν focus στην ευτέλεια και να την αναπαράγουν σαν τη μόνη μας λύση, τη μόνη μας πρόταση, όταν η κάθε είδους εξουσία άρχιζε να συρρικνώνει τα πάντα, χωρίς σχέδιο με παντελή έλλειψη παιδείας, ήρθε η πλήρης διάβρωση. Δεν έμεινε τίποτα όρθιο.

Το πέρασμα στη διασκέδαση

Όταν εγώ είπα θα διασκεδάσω το κόσμο, κάναμε το «Χάραμα». Είναι μεγάλη τιμή να διασκεδάζεις τον κόσμο, που σε παρακολουθεί. Γιατί η διασκέδαση είναι μες στη φύση του Έλληνα, είναι μέρος της ζωής του. Αλλά πάντα υπάρχει ένα καλό σενάριο για αυτό. Εγώ διαφωνώ να κλείσω ένα καλό ζεϊμπέκικο, σε ένα θεατρικό χώρο. Να του στερήσω του άλλου το ώπα του! Το τσιγαράκι του εκείνη την ώρα. Και από την άλλη ούτε θα πάω σε αυτούς τους χώρους, που ο τραγουδιστής θα βγει στις 3 το πρωί. Αυτό είναι αναισθησία.

Ο τρόπος που διαμορφώνουμε τη διασκέδαση έχει μεγάλη σημασία. Λίγοι άνθρωποι κάνουν καλά προγράμματα. Η Λίνα, ο Σταμάτης, η Μαργαρίτα έκαναν καλά προγράμματα. Στα παλιά χρόνια οι συνθέτες μας έφτιαχναν τα προγράμματα. Ο Μούτσης, ο Σπανός.

Θα σου πω μια ιστορία που λίγοι την ξέρουν. Υπήρχε μια φίρμα λαϊκή μεγάλη, που έλεγε έχοντας παντελή άγνοια: θα βάλω τρία τέταρτα τα χασαπικάκια μου , μετά θα μπω στις Ρούμπες μου, και μετά θα πλακώσω τα τσιφτετέλια. Ε και για το τέλος θα ρίξω και μια λεζάντα να τους ξεράνω. Η λεζάντα ήταν ένα τραγούδι ερμηνείας. Δηλαδή να βάλει και την υπογραφή του. Αυτός είναι διασκεδαστής, όχι ερμηνευτής…..

Δεν πιστεύει στις αντικαταστάτριες , ούτε στην νέα Γαλάνη. Ποια να είναι η νέα Γαλάνη; ούτε που ξέρω. Αυτό που ξέρω είναι πως υπάρχουν καμία τριανταριά νέες φωνές, που δεν τις ακούμε πουθενά γιατί το σύστημα δεν θέλει. Δεν τις παίζει. Που είναι αυτά τα παιδιά;

Θέλει να ελπίζει ότι το νέο Ραδιοτηλεοπτικό που έχει πολύ αξιόλογους ανθρώπους στη σύνθεσή του, θα ασχοληθεί και με το ραδιόφωνο. Δεν είναι η τηλεόραση η καθημερινότητα, το ραδιόφωνο είναι. Και αν βγεις έξω από την ΑΘΗΝΑ θα σου πέσουν τα αυτιά με αυτιά που ακούς! τι γίνεται εκεί; ποια διαπλοκή υπάρχει; πως κάνει ο άλλος ψυχαγωγικό ραδιόφωνο? με τι εύρος; τι πάρε δώσε γίνεται? αυτή η χώρα είχε πάντα μεγάλη ιστορία με το ραδιόφωνο. Και οι επίγονοι ενός Χατζιδάκι, μιας Μιχαλίτση, του Μουχταριδη, έμειναν στο περιθώριο, η είναι άνεργοι. Τι γίνεται παιδιά; απορίες εκφράζω. Γιατί κανείς δεν ασχολείται με τον πολιτισμό? θα παρακαλούσα το νέο Ραδιοτηλεοπτικό να δει το Ραδιόφωνο.

Μιλώντας για παλιές μεγάλες φωνές και τη σύνδεση που έκαναν οι τραγουδιστές της δικιάς της γενιάς αναρωτιέμαι αν υπάρχει ένα χάσμα. Ένα απότομο κενό σύνδεσης. Η εξήγηση της είναι απλή. Υπάρχουν μου λέει πολλοί τραγουδοποιοί που για κάποιο λόγο, τραβούν ένα δικό τους δρόμο μοναχικό. Έχουν το κοινό που τους ακολουθεί και επιτρέπουν να μπαίνουν μέσα μόνο με όμοιους τους. Λαθεμένα για μένα ακολουθούν μοναχική πορεία…αυτό έχει κόψει τη διαδοχή.

Της άρεσε που ο Μπόμπ Ντύλαν πήρε Νόμπελ λογοτεχνίας. Είναι πάρα πολύ μεγάλος ποιητής, ο Ντύλαν. Αυτοί οι άνθρωποι άλλαξαν την ιστορία. Έχουμε ξεχάσει ´ότι το τραγούδι είναι μελοποιημένους λόγος. Δεν έχει άλλο λόγο ύπαρξης. Άλλοτε θωπευτικός, άλλοτε ξεσηκωτικός. Ο Σαββόπουλος κατέγραψε όλη την Ιστορία του ελληνικού έθνους με τα τραγούδια του, πιο καλά από Ιστορικούς. Πολύ καλώς λοιπόν πήγε το Νόμπελ στον Ντύλαν, που για μένα είναι η συνέχεια του Woody Guthrie. Βέβαια και το Νόμπελ έχει χάσει την παλιά αίγλη του αλλά δεν παύει να είναι ένας θεσμός. Αλλά να σου πω, οι άνθρωποι αυτοί το έχουν πάρει μόνοι τους το Νόμπελ. Από τα έργα τους….

Ακούει πολύ μουσική, έχει λιγουρευτεί να πει άπειρα τραγούδια που δεν τολμάει ούτε καν να τα αγγίξει. Όσες φορές έκανα δεύτερες εκτελέσεις ήταν πάντα με την άδεια του δημιουργού. Και το «η πιο μεγάλη ώρα είναι τώρα» , ο Άκης Πάνου με πήρε και μου είπε θέλω να το πεις ΕΣΥ. Κάτι άλλο ήθελε να ακούσει. Και ο Τσιτσάνης στο « ακρογιαλιές δειλινά « . Τώρα στα όνειρα μου ναι , θέλω να πω Nina Simone, αλλά έχω αυτό το, που πας ρε Καραμήτρο, που ευτυχώς με σταματάει….

Έτσι όπως καθόμαστε στον καναπέ και λέμε και άλλα που αφορούν πολιτικά, ανατροπές, αμφιβολίες, σκέψεις για το που πάμε, πως θα αλλάξει η κατάσταση, σκέφτομαι πως είναι μια καλλιτέχνης που έχει ένα συνεχές όραμα. Να φτάνει διαρκώς κάπου, παρόλη τη δόξα που έχει εισπράξει και τη διαδρομή που έχει κάνει.

Τολμώ να ρωτήσω αν το παιδί των 16 ετών με τη ποδιά, που ερμήνευσε Γκάτσο και Χατζιδάκι, είχε μια πορεία ζηλευτή και ξεκάθαρη, μετα από

43 χρόνια πρωταθλητισμού, νοιώθει αυτό που η ίδια έγραψε, την μουσική του σε στίχους της Λίνας, ¨ αν μας κρατήσει το σχοινί θα φανεί στο χειροκρότημα»….

Η απάντηση;

Πολύ ταπεινά θα το πω γιατί οι μέρες είναι δύσκολες, αυτά που ονειρεύτηκα νομίζω, τα έχω αγγίξει…

Ήταν δύο ώρες, με τη Δήμητρα Γαλάνη…

• Δήμητρα Γαλάνη