«Είναι το χέρι του διαβόλου»: Η πολυβραβευμένη νέα ταινία που εξερευνά τους μύθους γύρω από τους αριστερόχειρες

Το να είσαι αριστερόχειρας συχνά θεωρείται «λάθος» –και ταυτόχρονα σημάδι «ιδιοφυΐας». Το δραματικό φιλμ της Shih-Ching Tsou, Left-Handed Girl, αντλεί έμπνευση από τις προκαταλήψεις που αντιμετώπισε η ίδια ως αριστερόχειρας στην Ταϊβάν. Στην πολυσυζητημένη νέα ταινία Left-Handed Girl, ένα πεντάχρονο κορίτσι από την Ταϊβάν, η I-Jing, δέχεται επίπληξη από τον παππού της όταν χρησιμοποιεί το αριστερό χέρι για να ζωγραφίσει. Της λέει ότι είναι «το χέρι του διαβόλου». Αργότερα, ενώ η μητέρα και η ενήλικη αδελφή της δουλεύουν πολλές ώρες, η I-Jing κλέβει από πάγκους της αγοράς κοντά στο μικροσκοπικό τους διαμέρισμα, ρίχνοντας την ευθύνη στο «κακό» της αριστερό χέρι. Πολλοί άνθρωποι, φαίνεται, θεωρούν πως το να είσαι αριστερόχειρας δεν είναι κάτι «κανονικό».

Περίπου ένα στα δέκα άτομα πιστεύεται πως είναι φυσικά αριστερόχειρες, όμως για αιώνες αυτό θεωρούνταν εγγενώς λανθασμένο, ακόμη και κακό: τόσο η Βίβλος όσο και το Κοράνι έχουν αρνητικές αναφορές για την αριστερή πλευρά· η λατινική λέξη για το «αριστερά» είναι sinister· και ακόμη κι όταν έπαψε να συνδέεται με τη μαγεία, το αριστερό χέρι θεωρούταν κάτι που χρειάζεται «διόρθωση». Όμως τις τελευταίες δεκαετίες στη Δύση, οι αριστερόχειρες έχουν γίνει σχεδόν της μόδας: συχνά λέγεται ότι έχουν μεγαλύτερη δημιουργικότητα ή και ιδιοφυΐα σε σχέση με τους δεξιόχειρες. Υπάρχει Διεθνής Ημέρα Αριστερόχειρων, ενώ κυκλοφορούν λίστες διάσημων αριστερόχειρων όπως ο Sir Paul McCartney, ο Λεονάρντο ντα Βίντσι, ο Πρίγκιπας Γουίλιαμ, ο πρώην πρόεδρος των ΗΠΑ Μπαράκ Ομπάμα και η Lady Gaga. Μπορεί να ζουν ακόμη σε έναν κόσμο φτιαγμένο για δεξιόχειρες, αλλά σε κάποιες χώρες μπορούν να αισθανθούν πως ανήκουν σε μια ταλαντούχα μειονότητα.

Η σκηνοθέτις και συνσεναριογράφος της ταινίας, Shih-Ching Tsou, ζει στη Νέα Υόρκη, αλλά το φιλμ της (το solo σκηνοθετικό της ντεμπούτο) είναι μια κωμική και συγκινητική εξερεύνηση όχι μόνο της αριστεροχειρίας, αλλά και της ίδιας της Ταϊβάν. Είναι επίσης παραγωγός μερικών από τις πιο γνωστές ταινίες του βραβευμένου με Όσκαρ Sean Baker, όπως τα Tangerine, Red Rocket και The Florida Project, ενώ ο Baker συνυπογράφει και μοντάρει το Left-Handed Girl. Όπως λέει στο BBC, η ταινία, η οποία επιλέχθηκε για το Φεστιβάλ Καννών και ως η επίσημη υποψηφιότητα της Ταϊβάν για Όσκαρ Διεθνούς Ταινίας του 2026, βασίζεται στα δικά της παιδικά χρόνια. Μεγαλώνοντας στην Ταϊβάν, ήταν φυσικά αριστερόχειρας, αλλά ως βρέφος την ενθάρρυναν να χρησιμοποιεί το δεξί χέρι. Σήμερα, όπως λέει, χρησιμοποιεί το αριστερό μόνο για να κρατάει μαχαίρι ή ψαλίδι.

«Γεννήθηκα αριστερόχειρας και η ταινία ξεκίνησε από κάτι που μου είπε ο παππούς μου όταν ήμουν στο λύκειο», λέει. «Μου είπε ότι το αριστερό χέρι είναι “του διαβόλου” και μου ζήτησε να μην το χρησιμοποιώ –αν και τότε πια δεν ήμουν αριστερόχειρας. Όταν γνώρισα τον Sean σε ένα μάθημα μοντάζ το 1999 στις ΗΠΑ, του διηγήθηκα αυτό που είχε πει ο παππούς μου και το θεώρησε εκπληκτική ιδέα για ιστορία, λόγω του ταμπού. Ακόμη και το 2001 ταξιδέψαμε στην Ταϊβάν, τραβήξαμε φωτογραφίες και φτιάξαμε ένα trailer, αλλά τότε δεν είχαμε τους πόρους για μια ταινία».

Η Tsou προσθέτει ότι η αριστεροχειρία της I-Jing λειτουργεί ως μεταφορά για το πραγματικό θέμα της ταινίας: την έννοια της συμμόρφωσης στην Ταϊβάν και την πίεση –κυρίως στις γυναίκες– να συμπεριφέρονται με συγκεκριμένο τρόπο σε μια πατριαρχική κοινωνία.

«Ήθελα πάντα να πω μια ιστορία για γυναίκες. Στην Ταϊβάν, όπως μεγάλωσα, υπάρχουν πολλές προσδοκίες, πολλοί περιορισμοί που επιβάλλονται στα κορίτσια. Πρέπει να είσαι “κάπως”, να μην ξεχωρίζεις, να ταιριάζεις με όλους. Ειδικά όταν είσαι μικρή, σου λένε να μην είσαι διαφορετική –και αυτό σε επηρεάζει. Η ταινία δεν αφορά μόνο την αριστεροχειρία· είναι μια ιστορία για το πώς δεν επιτρέπεται να είσαι ο εαυτός σου».

Επιλογή αριστερόχειρα ηθοποιού

Το 2023, η Ταϊβάν είχε ακόμη ένα από τα χαμηλότερα ποσοστά αριστερόχειρων στον κόσμο, περίπου 5%. Η γειτονική Κίνα είχε το χαμηλότερο: 2,64%. Αντίθετα, σχεδόν 13% των ανθρώπων στην Ολλανδία ήταν αριστερόχειρες, με τον παγκόσμιο μέσο όρο στο 10,6%. Η Tsou λέει πως τα παιδιά στην Ταϊβάν ακόμη μαθαίνουν να χρησιμοποιούν το δεξί χέρι, κυρίως λόγω πιέσεων των μεγαλύτερων γενεών. «Πριν γυρίσω την ταινία, πολλοί μου έλεγαν “η ιστορία σου είναι παλιά, το ταμπού δεν υπάρχει πια”», λέει. «Αλλά τους είπα: “Είναι η δική μου ιστορία και θα την πω”. Όταν επέλεξα τη Nina Ye (την μικρή που παίζει την I-Jing) το 2022, ήταν έξι ετών και η μητέρα της μου είπε από την πρώτη μέρα ότι ήταν φυσικά αριστερόχειρας, αλλά η γιαγιά της την είχε ήδη “διορθώσει”, επειδή δεν της άρεσε η ιδέα. Έτσι, στο σετ έπρεπε να την επανεκπαιδεύσουμε να χρησιμοποιεί το αριστερό χέρι για ζωγραφική, ρίψη μπάλας κ.λπ. Χρειαζόταν συνεχής έλεγχος για το αν χρησιμοποιούσε το “σωστό” χέρι σε κάθε σκηνή».

Η αντίληψη πως το αριστερό χέρι είναι «λάθος» εξακολουθεί να υφίσταται στην κινεζική και ταϊβανέζικη κουλτούρα. Σύμφωνα με μελέτη του 2013 από τον Howard Kushner, ο μανδαρινικός χαρακτήρας για το «αριστερά» μπορεί να σημαίνει «περίεργο», «διαφορετικό», «εσφαλμένο», «αντίθετο». Πολλές ασιατικές (και αφρικανικές) κουλτούρες χρησιμοποιούν το δεξί χέρι για φαγητό και το αριστερό μόνο για «βρώμικες» εργασίες. Ο Kushner σημειώνει ότι ο χαρακτήρας για το «δεξί» σημαίνει «τρως με το δεξί χέρι».

Σύμφωνα με τον Kushner, τα χαμηλά ποσοστά αριστεροχειρίας σε αυτές τις χώρες έχουν πρακτική βάση: «Σε μια κοινωνία που προσπαθεί να εκσυγχρονιστεί γρήγορα, δεν θέλεις το 10% να λειτουργεί ανάποδα σε εργοστάσια, σχολεία ή αγροτικές εργασίες. Δεν υπάρχει όφελος. Σκέψου μια σειρά εργατών με δρεπάνια –θα ήθελες κάποιον δίπλα σου που το κρατάει από την αντίθετη πλευρά;».

Ιστορικά, πάντως, οι αριστερόχειρες είχαν πλεονέκτημα στον στρατό, στην μάχη σώμα με σώμα, επειδή οι δεξιόχειρες ήταν λιγότερο εξοικειωμένοι με τις κινήσεις τους (λέγεται ότι ο Ναπολέων ήταν αριστερόχειρας). Σήμερα, το πλεονέκτημα φαίνεται στον αθλητισμό: Navratilova, McEnroe, Pacquiao –όλοι αξιοποιούν τον αιφνιδιασμό απέναντι σε δεξιόχειρες αντιπάλους.

Παράδοξο όμως: ο Rafael Nadal είναι φυσικά δεξιόχειρας, αλλά κρατά τη ρακέτα με το αριστερό. Στο πινγκ-πονγκ, το εθνικό άθλημα της Κίνας, «οι αριστερόχειρες μπορούν να έχουν μεγάλο πλεονέκτημα –κι όμως μέχρι πρόσφατα πολλοί Κινέζοι αθλητές δεν το χρησιμοποιούσαν».

Ο Chris McManus, καθηγητής Ψυχολογίας στο UCL και συγγραφέας βιβλίου για την αριστεροχειρία, λέει πως το ποσοστό αριστερόχειρων στη Βρετανία της Βικτωριανής εποχής έπεσε στο 3% λόγω εκβιομηχάνισης: «Κανείς δεν θα έφτιαχνε μηχανές όπως η Spinning Jenny ειδικά για αριστερόχειρες».

Πώς γεννήθηκε ο μύθος του «δημιουργικού αριστερόχειρα»

Η Βικτώρια, ειρωνικά, πιστεύεται πως ήταν φυσικά αριστερόχειρας –έγραφε με το δεξί, αλλά ζωγράφιζε με το αριστερό. Και ο δισέγγονός της, ο Γεώργιος VI, υπήρξε ίσως το πιο γνωστό «θύμα» των μεθόδων διόρθωσης, όπου το αριστερό χέρι δενόταν στην καρέκλα. Πολλοί γιατροί συνέδεαν τότε την αριστεροχειρία με «πνευματική ανεπάρκεια» και αργότερα με σχιζοφρένεια και πρόωρο θάνατο. Πιστεύεται ότι ο τραυλισμός του Γεωργίου VI ξεκίνησε με αυτήν τη «διόρθωση». Η ιδέα του «δημιουργικού αριστερόχειρα» εμφανίστηκε μόλις τη δεκαετία του ’60-’70, όταν έγιναν δημοφιλείς οι θεωρίες για την εξειδίκευση των ημισφαιρίων του εγκεφάλου και βιβλία όπως το Drawing on the Right Side of the Brain της Betty Edwards (1979).

«Οι δεξιόχειρες χρησιμοποιούν το αριστερό ημισφαίριο για το χέρι και την ομιλία», εξηγεί ο McManus. «Τότε πίστευαν ότι το δεξί ημισφαίριο είναι πιο “δημιουργικό” –άρα αφού οι αριστερόχειρες χρησιμοποιούν το δεξί, θα είναι πιο δημιουργικοί. Είναι μια λογική πλάνη που όμως απέκτησε δύναμη». Ακολούθησαν μπλουζάκια του ’60 που έγραφαν: «I must be in my right mind because I’m left-handed».

Πρόσφατα, μια μελέτη του 2025 από το Cornell University διέλυσε τον μύθο αυτό, υποστηρίζοντας ότι –πλην τέχνης και μουσικής– οι αριστερόχειρες είναι λιγότερο παρόντες στις περισσότερες δημιουργικές βιομηχανίες σε σχέση με τους δεξιόχειρες. Όμως, όπως λέει ο McManus, «οι ωραίοι μύθοι δύσκολα πεθαίνουν». Ίσως πάντως η ταινία της Tsou βοηθήσει να διαλυθούν κάποιοι από αυτούς –τόσο οι θετικοί όσο και οι αρνητικοί μύθοι. Και για τη μικρή Nina Ye, ο ρόλος της I-Jing υπήρξε, αν όχι αλλαγή ζωής, τουλάχιστον… αλλαγή χεριού.

«Μετά το Φεστιβάλ Καννών φέτος, επιστρέψαμε στην Ταϊβάν και η Nina έκανε playdate με την κόρη μου», λέει η Tsou. «Ρώτησα τη μητέρα της πώς πάει το θέμα με το αριστερό χέρι. Και μου είπε πως λόγω της ταινίας, η γιαγιά της σταμάτησε να τη “διορθώνει”. Οπότε η Nina ξανανάκτησε το αριστερό της χέρι».

• αριστερό χέρι
• ταινία