Έκτακτο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο για τις σχέσεις ΕΕ–ΗΠΑ: Γροιλανδία, εμπόριο και γεωπολιτική στο τραπέζι

Έκτακτο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο συγκαλείται το βράδυ της Πέμπτης (22/01, 20:00 ώρα Ελλάδος) στις Βρυξέλλες, με βασικό αντικείμενο τις σχέσεις Ευρωπαϊκής Ένωσης – Ηνωμένων Πολιτειών, σε μια περίοδο αυξημένης έντασης και αβεβαιότητας στις διατλαντικές ισορροπίες.

Στην ατζέντα της συνόδου περιλαμβάνονται το ζήτημα της Γροιλανδίας, οι ενδεχόμενες εμπορικές απειλές κατά κρατών-μελών της ΕΕ, καθώς και ευρύτερα θέματα ασφάλειας και γεωπολιτικής, όπως η Ουκρανία και η ασφάλεια στην Αρκτική.

Γιατί συγκαλείται το Συμβούλιο

Η έκτακτη σύνοδος συγκλήθηκε με πρωτοβουλία του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, λίγες ημέρες μετά τις δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος είχε αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο εμπορικού πολέμου από την 1η Φεβρουαρίου, εάν δεν του παραχωρούνταν ο έλεγχος της Γροιλανδίας.

Ο Αμερικανός πρόεδρος ανακάλεσε στη συνέχεια τις απειλές, επικαλούμενος συμφωνία με το ΝΑΤΟ για το καθεστώς ασφάλειας της Γροιλανδίας. Παρ’ όλα αυτά, οι Ευρωπαίοι ηγέτες έκριναν αναγκαία τη συζήτηση στο ανώτατο πολιτικό επίπεδο, καθώς –όπως σημειώνουν κοινοτικές πηγές– η νέα αμερικανική διοίκηση έχει εισαγάγει νέο ύφος και διαφορετικές πολιτικές επιλογές.

Στρατηγική αυτονομία και συντονισμός

Σύμφωνα με ανώτερο αξιωματούχο της ΕΕ, οι πρόσφατες εξελίξεις επιβεβαιώνουν την επιτακτική ανάγκη επιτάχυνσης της στρατηγικής αυτονομίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η αντίδραση των κρατών-μελών χαρακτηρίζεται ταχεία, συντονισμένη και ψύχραιμη, με σαφή πολιτικά μηνύματα προς την Ουάσινγκτον.

Η ΕΕ, όπως τονίζεται, επιδιώκει τη σταθεροποίηση της διατλαντικής σχέσης σε πλαίσιο αμοιβαίου οφέλους, χωρίς όμως να αγνοεί τα νέα δεδομένα που διαμορφώνονται.

Γροιλανδία και Αρκτική στο επίκεντρο

Σε ό,τι αφορά τη Γροιλανδία, παραμένουν ανοιχτά ζητήματα. Υπενθυμίζεται ότι, σε πρόσφατη ενημέρωση από τον Γενικό Γραμματέα του ΝΑΤΟ, έγινε γνωστό πως συμφωνήθηκε προσέγγιση δύο αξόνων:
αφενός διμερής διάλογος μεταξύ ΗΠΑ, Γροιλανδίας και Δανία στο πλαίσιο της υφιστάμενης αμυντικής συμφωνίας και αφετέρου ενίσχυση του ρόλου του ΝΑΤΟ στην ασφάλεια της Αρκτικής.

Η ΕΕ δηλώνει πλήρη αλληλεγγύη προς τη Δανία, ενώ θετικό στοιχείο θεωρείται το γεγονός ότι ο πρόεδρος των ΗΠΑ ξεκαθάρισε πως δεν υφίσταται στρατιωτική απειλή κατά της Γροιλανδίας.

Εμπόριο: Ετοιμότητα για αντίδραση

Στο πεδίο του εμπορίου, η Ευρωπαϊκή Ένωση δηλώνει έτοιμη να αντιδράσει εφόσον οι απειλές επιβεβαιωθούν, κάτι που –προς το παρόν– δεν έχει συμβεί. Παράλληλα, τονίζεται ότι παραμένει σε ισχύ η συμφωνία ΕΕ–ΗΠΑ για το εμπόριο, με τις Βρυξέλλες να διατηρούν όλα τα σενάρια ανοιχτά.

Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και η Ουάσινγκτον. Ο Αμερικανός υπουργός Εμπορίου, Χάουαρντ Λούτνικ, έγραψε στο Χ μετά τη συνάντησή του με τον Ευρωπαίο επίτροπο Μάρος Σέφτσοβιτς στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ:
«Παρά τον θόρυβο και τα πρωτοσέλιδα, παραμένουμε προσηλωμένοι στην εφαρμογή της εμπορικής συμφωνίας ΗΠΑ–ΕΕ και θα τιμούμε πάντα τους βαθιούς δεσμούς με τους φίλους μας στην Ευρώπη».

Το «Συμβούλιο για την Ειρήνη» του Τραμπ

Αντικείμενο συζήτησης θα αποτελέσει και το λεγόμενο Board of Peace του Ντόναλντ Τραμπ. Αρκετά κράτη-μέλη έχουν λάβει προσκλήσεις συμμετοχής, ωστόσο η πλειονότητα των Ευρωπαίων ηγετών έχει ήδη ξεκαθαρίσει ότι δεν προτίθεται να συμμετάσχει.

Η πρωτοβουλία, που αρχικά παρουσιάστηκε ως εστιασμένη στη Γάζα, αποδείχθηκε ευρύτερη και εγείρει νομικά ζητήματα συμβατότητας με το ευρωπαϊκό δίκαιο. Η ΕΕ δηλώνει έτοιμη να εμπλακεί σε διάλογο με τις ΗΠΑ, χωρίς όμως να αναμένεται συντονισμένη ευρωπαϊκή απάντηση.

Πολιτική αποτίμηση ενόψει Φεβρουαρίου

Κοινοτικές πηγές υπογραμμίζουν ότι ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου δεν συγκαλεί συνόδους αντιδρώντας σε κάθε δημόσια δήλωση του Αμερικανού προέδρου. Ωστόσο, η νέα και συχνά απρόβλεπτη πραγματικότητα στις σχέσεις ΕΕ–ΗΠΑ καθιστά αναγκαία μια συνολική πολιτική αποτίμηση, ενόψει και της άτυπης συνόδου των ηγετών που έχει προγραμματιστεί για τις 12 Φεβρουαρίου.

• Ευρωπαϊκό Συμβούλιο
• ΗΠΑ