Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ: Το «αντίο» στην Πρύτανη της Οικουμένης – Η συναρπαστική διαδρομή από τον Βύρωνα στην κορυφή της Ευρώπης

Η Ελλάδα και η παγκόσμια διανόηση θρηνούν την απώλεια μιας γυναίκας που δεν χρειάστηκε ποτέ συστάσεις. Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, η οποία έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 99 ετών, δεν ήταν απλώς μια διακεκριμένη βυζαντινολόγος. Ήταν η ενσάρκωση της ελληνικής ψυχής που, ξεκινώντας από τα δύσκολα, κατέκτησε τις υψηλότερες κορυφές, αφήνοντας πίσω της μια ανεκτίμητη κληρονομιά.

Σήμερα, καθώς η χώρα αποχαιρετά τη «Μεγάλη Κυρία» των γραμμάτων, θυμόμαστε τους σταθμούς μιας πορείας που απέδειξε ότι για το πείσμα και τη γνώση δεν υπάρχουν σύνορα.

Το κορίτσι από τον Βύρωνα που διάβαζε «ανάποδα»

Γεννημένη στην Αθήνα στις 29 Αυγούστου 1926, η Ελένη κουβαλούσε στο DNA της τον πόνο και την ελπίδα της προσφυγιάς. Οι γονείς της, ο Νικόλαος και η Καλλιρρόη, έφτασαν στην Ελλάδα από τη Μικρά Ασία μετά την Καταστροφή, χτίζοντας τη ζωή τους στη συνοικία του Βύρωνα.

Το δυναμικό της πνεύμα φάνηκε από την προσχολική ακόμα ηλικία. Μόλις 6 ετών, έβγαζε «πολιτικούς λόγους» στη γειτονιά, κρατώντας μια εφημερίδα ανάποδα και φωνάζοντας υπέρ του Βενιζέλου. Αυτό το θάρρος μετασχηματίστηκε σε πράξη στα 14 της χρόνια (1942), όταν εντάχθηκε στην Εθνική Αντίσταση, μεταφέροντας μηνύματα κάτω από τη μύτη των κατακτητών.

Η αριστούχος και η Βασίλισσα

Μετά την αποφοίτησή της από το 4ο Γυμνάσιο και τις σπουδές της στη Φιλοσοφική Σχολή της Αθήνας, η φήμη της ως αριστούχου έφτασε μέχρι το Παλάτι. Σε ένα παιχνίδι της μοίρας, η τότε βασίλισσα Φρειδερίκη ζήτησε να προσλάβει την καλύτερη φοιτήτρια φιλολογίας. Παραβλέποντας τις αριστερές πεποιθήσεις της Αρβελέρ, την προσέλαβε ως γραμματέα στο ίδρυμά της για τα άπορα παιδιά. Η Ελένη εργάστηκε σκληρά, δίνοντας όλα της τα χρήματα στην οικογένειά της και στη χρηματοδότηση των ερευνών της για τη Μικρά Ασία.

Η κατάκτηση της Σορβόννης

Το 1953 παίρνει τη μεγάλη απόφαση να φύγει για το Παρίσι. Εκεί, η ακαδημαϊκή της ανέλιξη είναι αλματώδης. Γίνεται Διδάκτωρ Ιστορίας το 1960 και το 1967 εκλέγεται καθηγήτρια στη Σορβόννη. Στην προσωπική της ζωή, το 1957 παντρεύεται τον αξιωματικό του γαλλικού στρατού Jacques Ahrweiler, με τον οποίο απέκτησαν την κόρη τους, Μαρί-Ελέν.

Το 1976 γράφει ιστορία. Γίνεται η πρώτη γυναίκα Πρύτανης του Πανεπιστημίου της Σορβόννης στα 700 χρόνια λειτουργίας του ιδρύματος. Το 1982 κατακτά ακόμα μία κορυφή, καθώς διορίζεται Καγκελάριος των Πανεπιστημίων των Παρισίων, θέση που διατήρησε έως το 1989.

Μια οικουμενική Ελληνίδα

Η προσφορά της δεν περιορίστηκε στα αμφιθέατρα. Υπηρέτησε τον πολιτισμό από θέσεις ευθύνης ως Πρόεδρος του Κέντρου Ζορζ Πομπιντού στο Παρίσι, Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Πολιτιστικού Κέντρου Δελφών και Πρόεδρος του Εθνικού Θεάτρου.

Τιμήθηκε ως αντεπιστέλλον μέλος Ακαδημιών σε όλο τον κόσμο (Αθήνα, Λονδίνο, Βερολίνο, Βέλγιο) και αναγορεύτηκε επίτιμη διδάκτωρ σε πλήθος πανεπιστημίων, από το Harvard μέχρι το Πάντειο.

Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ έφυγε πλήρης ημερών, έχοντας ζήσει πολλές ζωές σε μία. Το έργο της παραμένει ζωντανό, θυμίζοντας σε όλους πως η γνώση είναι η μοναδική πατρίδα που δεν μπορεί να σου πάρει κανείς.

Συγκίνηση από την πολιτειακή και πολιτική ηγεσία

Η είδηση του θανάτου της προκάλεσε κύμα συγκίνησης. Η Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Κατερίνα Σακελλαροπούλου, δήλωσε πως «η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ αφήνει πίσω της μια ανεκτίμητη πνευματική παρακαταθήκη και ένα ζωντανό παράδειγμα προσφοράς».

Ο Πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, αναφέρθηκε στη διαδρομή της ως «διαρκή απόδειξη της δύναμης της θέλησης», τονίζοντας τις δυνατότητες των Ελλήνων. Η Υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, επεσήμανε ότι ο «άκρως δημιουργικός βίος της καθιστά την απώλεια ακόμα μεγαλύτερη».

Από την πλευρά του, ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ, Νίκος Ανδρουλάκης, τόνισε πως «η Ελλάδα αποχαιρετά με σεβασμό και υποκλίνεται» στη σπουδαία ακαδημαϊκό, ενώ ο πρόεδρος της Βουλής, Νικήτας Κακλαμάνης, σημείωσε ότι η Αρβελέρ «καταλαμβάνει πλέον ξεχωριστή θέση στη συλλογική μνήμη του τόπου».

• Ελένη Γλύκατζη Αρβελέρ