Εμβόλια και αυτισμός: Η επιστημονική θέση και τα οφέλη στην παιδική υγεία

Τις τελευταίες μέρες, ακούσαμε ξανά τον τέως Πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ να υποστηρίζει ότι τα παυσίπονα και τα εμβόλια «μπορεί» να προκαλούν αυτισμό, χωρίς όμως κανένα νέο επιστημονικό στοιχείο. Οι δηλώσεις αυτές προκάλεσαν κύμα σφοδρών αντιδράσεων από επιστήμονες και επίσημους φορείς. Όπως σημειώνουν κορυφαίοι ερευνητές και οργανισμοί υγείας (ΠΟΥ, CDC, παιδιατρικοί σύλλογοι κ.ά.), δεν υπάρχει καμία τεκμηριωμένη σχέση μεταξύ εμβολίων και αυτισμού. Αντιθέτως, οι μελέτες δείχνουν καθαρά ότι τα εμβόλια σώζουν ζωές, μειώνουν την παιδική θνησιμότητα και προστατεύουν τη δημόσια υγεία. Παρακάτω συνοψίζουμε τις πιο πρόσφατες επίσημες θέσεις, επιστημονικά δεδομένα και μεγάλες μελέτες που καταρρίπτουν τους μύθους περί «εμβολίων-αυτισμού» και υπογραμμίζουν τα τεκμηριωμένα οφέλη του εμβολιασμού.

Η θέση επιστημονικών οργανισμών: «Τα εμβόλια δεν προκαλούν αυτισμό»

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) και άλλοι διεθνείς οργανισμοί ξεκαθαρίζουν ότι δεν υπάρχει σύνδεση εμβολίων-αυτισμού. Συγκεκριμένα, ο εκπρόσωπος του ΠΟΥ Ταρίκ Γιασέρεβιτς δήλωσε πρόσφατα: «Γνωρίζουμε ότι τα εμβόλια δεν προκαλούν αυτισμό… Τα εμβόλια σώνουν αναρίθμητες ζωές. Αυτό είναι κάτι που έχει αποδείξει η επιστήμη και τα θέματα αυτά δεν πρέπει να τίθενται σε αμφισβήτηση». Αντίστοιχα, τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων των ΗΠΑ (CDC) επισημαίνουν ρητά: «Μελέτες έχουν δείξει ότι δεν υπάρχει καμία σύνδεση μεταξύ της χορήγησης εμβολίων και της εμφάνισης αυτισμού». Από το 2004, η Αμερικανική Ακαδημία Ιατρικών (ΙΟΜ/National Academy of Medicine) κατέληξε ότι “τα στοιχεία δείχνουν αποδοχή της μη σύνδεσης” ανάμεσα στα εμβόλια (π.χ. MMR, πολιομυελίτιδας) και τον αυτισμό.

Επίσης, η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής (AAP) και άλλοι ιατρικοί φορείς τάσσονται υπέρ των εμβολίων. Για παράδειγμα, μετά τις πρόσφατες αντιεπιστημονικές δηλώσεις, ο πρόεδρος της AAP σχολίασε ότι το κοινό δελτίο Τύπου στο Λευκό Οίκο ήταν «γεμάτο επικίνδυνους ισχυρισμούς και παραπληροφόρηση», τονίζοντας ότι τέτοιες ενέργειες “εξυπηρετούν λανθασμένα συμφέροντα” και όχι την υγεία των παιδιών. Το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Φαρμάκων (EMA) και η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Φαρμάκων επαναβεβαίωσαν επίσης ότι η ασφαλής χρήση του Tylenol (παρακεταμόλης) στην εγκυμοσύνη δεν σχετίζεται με αυτισμό, ενώ τόνισαν ότι «τα εμβόλια δεν προκαλούν αυτισμό». Στην Ελλάδα, κείμενα παιδιατρικών συλλόγων υπενθυμίζουν ότι η αμφισβήτηση της ασφάλειας των εμβολίων στερεί πολύτιμες ζωές. Όπως τονίζει παιδίατρος στο επιστημονικό περιοδικό Παιδιατρική, μετά την απόσυρση του ψευδούς άρθρου Wakefield (Lancet 1998) οι μελέτες κατέδειξαν επανειλημμένα καμία συσχέτιση μεταξύ του εμβολίου MMR και του αυτισμού.  Μετά τη δημοσίευση δύο μεγάλων μελετών (1998, 2004), το εμβόλιο επανέκτησε την εμπιστοσύνη των οικογενειών, ενώ η καθυστέρηση ή η άρνηση εμβολιασμού είχε ως αποτέλεσμα ξέσπασμα επιδημιών ιλαράς, που στοίχισαν ανθρώπινες ζωές.

Τα ευρήματα μεγάλων μελετών: Έρευνες επιστημονικά τεκμηριωμένες

Από τη δεκαετία του 1990 και μετά, πλήθος μεγάλων επιδημιολογικών μελετών επανέλαβαν ότι δεν υπάρχει αιτιώδης σχέση εμβολίων – αυτισμού. Ξεχωριστή αναφορά αξίζει η μελέτη των Villarante και Taylor (Lancet 1998) που οδήγησε σε βελτιωμένες διαδικασίες δημοσίευσης, όπως σημειώνει το Κολέγιο Παίδων Ατλάντα. Το Johns Hopkins Public Health (2025) επισημαίνει ότι το αρχικό άρθρο Wakefield είχε ανασυρθεί και «αριθμητικές και καλά σχεδιασμένες μελέτες» δεν βρήκαν ποτέ συσχέτιση εμβολίου/αυτισμού. Μάλιστα, σύμφωνα με Εθνική Έρευνα του CDC (2019), η ποσότητα αντιγόνων εμβολίων που λαμβάνουν τα παιδιά δεν διαφέρει μεταξύ αυτιστικών και μη παιδιώνcdc.gov. Συσσωρευτική αξιολόγηση από το Ινστιτούτο Ιατρικής (2014) κατέληξε ότι τα δεδομένα τάσσονται υπέρ της απόρριψης οποιασδήποτε σύνδεσης θειομεσαλούχων ή άλλων συστατικών εμβολίων με τον αυτισμό.

Σε πρόσφατο άρθρο αξιοπιστίας (2021), ερευνητές επισημαίνουν ότι «υπάρχουν ασύγκριτα επιστημονικά δεδομένα που δείχνουν ότι δεν υπάρχει σύνδεση μεταξύ εμβολίων και αυτισμού». Οι ίδιοι αναφέρουν ότι οι γονείς που αναζητούν αιτίες για τη διαταραχή θεωρούν λανθασμένα τον εμβολιασμό ύποπτο, ενώ αποκρύπτουν από την εικόνα την πολύπλοκη «γενετική και περιβαλλοντική βάση» του αυτισμού. Κατά την εξέλιξη της έρευνας, η διάγνωση του αυτισμού βελτιώθηκε, γεγονός που εξηγεί τη φαινομενική αύξηση στις διαγνώσεις. Όπως αναφέρουν ειδικοί, το 2020 ένας στους 36 Αμερικανούς παιδιών διαγνώστηκε με Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος, σε σύγκριση με 1 στους 150 το 2000 – χωρίς όμως κανένα φαρμακευτικό αίτιο. Αντιθέτως, η αύξηση αυτή αποδίδεται σε ευρύτερα διαγνωστικά κριτήρια και στην καλύτερη αναγνώριση των συμπτωμάτων, ιδιαίτερα στα κορίτσια. Ο γνωσιακός νευροεπιστήμονας Jeffrey Bird (Οξφόρδη) επισημαίνει ότι περίπου το 80% των περιστατικών αυτισμού σχετίζονται με κληρονομικές γονιδιακές μεταλλάξεις, ενώ «δεν μπορούμε να πούμε ότι ένα παυσίπονο είναι ο ένοχος»

Οφέλη των εμβολιασμών: δημόσια υγεία και μείωση θνησιμότητας

Οι επιστημονικές μελέτες αποτυπώνουν με τον πιο εμφατικό τρόπο τα οφέλη των εμβολίων: προστατεύουν από λοιμώδη νοσήματα, μειώνουν τη βρεφική θνησιμότητα και συμβάλλουν στην εξάλειψη επιδημιών. Σύμφωνα με τον Οργανισμό UNICEF, η εμβολιαστική κάλυψη θεωρείται «μία από τις πιο αποτελεσματικές παρεμβάσεις δημόσιας υγείας», αποτρέποντας περίπου 4,4 εκατομμύρια θανάτους ετησίωςdata.unicef.org. Πιο συγκεκριμένα, εμβόλια όπως της ευλογιάς, της ιλαράς, της πολιομυελίτιδας, του πνευμονιόκοκκου και άλλων μολυσματικών ασθενειών έχουν συγκρατήσει ή εξαλείψει τα αντίστοιχα νοσήματα. Δυστυχώς, μερικές χώρες που εκπτώθηκαν στην εμβολιαστική κάλυψη είδαν έξαρση επιδημιών· π.χ. μόλις φέτος ξέσπασαν επιδημίες ιλαράς σε τουλάχιστον 103 χώρες, λόγω κενών στους εμβολιασμούς

• Διασωσμένα παιδιά: Μελέτη στο JAMA Health Forum (2024), παρουσίασε ότι κατά τα έτη 2020–2024 τα εμβόλια Covid-19 απέτρεψαν 2,533 εκατομμύρια θανάτους παγκοσμίως. Στην ίδια περίοδο, υπολογίζεται ότι κάθε 5.400 δόσεις αντιστοιχεί σε έναν αποτρεπόμενο θάνατο.

• Μείωση λοιμώξεων: Οι εμβολιασμοί συνέβαλαν καθοριστικά στη μείωση ασθενειών όπως της διφθερίτιδας, του τετάνου, της ευλογιάς. Πριν από το εμβόλιο, η ευλογιά σκότωνε εκατομμύρια ανθρώπους· μετά την εισαγωγή του (1796) θεωρείται πλήρως εξαλειφθεί.

• Πρόληψη επιδημιών: Όταν η εμβολιαστική κάλυψη ξεπερνά το 90%, η ανοσία αγέλης προστατεύει ακόμη και τους μη εμβολιασμένους. Αντίθετα, όταν μειώνεται (π.χ. κάτω από 84% για την ιλαρά), αρχίζουν οι επιδημίες, όπως συνέβη πρόσφατα στη Σομαλία και το Αφγανιστάν.

Οι διεθνείς στατιστικές επιβεβαιώνουν ότι χώρες με υψηλή εμβολιαστική κάλυψη αποφεύγουν τα «στοιχειωμένα» μηνύματα ασθενειών: π.χ. 91 κράτη με καλό ποσοστό εμβολιασμού κατά της ιλαράς δεν εμφάνισαν κρούσματα, ενώ οι χώρες με χαμηλότερη κάλυψη πλήττονται συνεχώς. Στην Ελλάδα, το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών δίνει ιδιαίτερη έμφαση στα πρώτα εμβόλια της ζωής (ηπατίτιδα Β, BCG, συνδυαστικά εμβόλια MMR/αερογρ. κ.λπ.), ακριβώς επειδή κάθε αναβολή εγκυμονεί κινδύνους. Οι ειδικοί υπενθυμίζουν ότι το εμβόλιο κατά της ηπατίτιδας Β που χορηγείται στα νεογνά προστατεύει από χρόνια ηπατική νόσο και καρκίνο στο μέλλον – μεταθέτοντας τον εμβολιασμό μόνο κινδυνεύουμε να αυξήσουμε το φορτίο μόλυνσης.

Συμπέρασμα: Εμπιστοσύνη στην επιστήμη, όχι στην παραπληροφόρηση

Η συζήτηση που δημιουργήθηκε με αφορμή τις πρόσφατες δηλώσεις Τραμπ επιβεβαίωσε κάτι αυτονόητο για τους ειδικούς: ο αυτισμός είναι περίπλοκος, πολυπαραγοντικός και σε μεγάλο βαθμό κληρονομικός, και όχι αποτέλεσμα ενός μόνο φαρμάκου ή εμβολίου. Έπειτα από δεκαετίες εκτεταμένων ερευνών, δεν υπάρχει καμία επιστημονική απόδειξη ότι τα παιδικά εμβόλια προκαλούν αυτισμό. Αντίθετα, η μείωση των εμβολιασμών λόγω φόβου υποθετικών κινδύνων θα αύξανε αναστροφή τα κέρδη δημόσιας υγείας: περισσότερα κρούσματα, ασθένειες και απώλειες.

Σε καιρό παραπληροφόρησης, οι επίσημες θέσεις των ΠΟΥ, CDC, AAP, παιδιατρικών συλλόγων και ερευνητικών φορέων είναι ξεκάθαρες: εμβολιάζουμε έγκαιρα και με σύνεση, προς όφελος των παιδιών και της κοινωνίας. Η επιστήμη μάς δείχνει ότι τα εμβόλια σώζουν ζωές – οι θεωρίες σύνδεσης με τον αυτισμό έχουν καταρριφθεί οριστικά. Κάθε γονιός, κάθε γιατρός, οφείλει να ενημερώνεται από τα τεκμηριωμένα στοιχεία και να μην αφήνει την ορθή ιατρική πράξη να παρασύρεται από αβάσιμους ισχυρισμούς.

Πηγές: unisef,

              Παιδίατροι Αττικής 

   Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας

 

 

 

• αυτισμός
• εμβόλια
• Έρευνες