Enshittification ή πώς οι τεχνολογικοί κολοσσοί τα έκαναν σκ@τ@

Αν έχετε τη αίσθηση ότι το ίντερνετ παλιά ήταν περισσότερο διασκεδαστικό, περισσότερο ενδιαφέρον, περισσότερο χρήσιμο, δεν είστε οι μόνοι. Κάντε ένα πείραμα: Ανοίξτε ένα νέο tab στον browser, πηγαίνετε στο Facebook και ξεκινήστε να μετράτε με τη σειρά τα posts στο feed σας. Κατά πάσα πιθανότητα θα είναι κάπως έτσι:

• Post φίλου
• Άσχετο post
• Άσχετο post
• Άσχετο post
• Διαφήμιση
• Άσχετο post
• Άσχετο post
• Διαφήμιση
• Άσχετο post
• Άσχετο post

Αν μοιάζει και ο δικός σας τοίχος με τον παραπάνω, από τις πρώτες δέκα αναρτήσεις μόνο μία αφορά περιεχόμενο που έχετε ζητήσει να βλέπετε. Τα υπόλοιπα είναι «προτεινόμενα» από τον αλγόριθμο, και φυσικά διαφημίσεις. Οι μεγαλύτεροι (και μην κρυβόμαστε, όσοι το… χρησιμοποιούμε ακόμη ανήκουμε σε αυτούς) θυμόμαστε την εποχή που το Facebook ήταν το κατ’ εξοχήν μέσο κοινωνικής δικτύωσης για να κρατάμε επαφή με τους φίλους μας και να μαθαίνουμε τα νέα τους. Τώρα, πρέπει να σκρολάρουμε (και να σκρολάρουμε… και να σκρολάρουμε…) για να φτάσουμε στο περιεχόμενο που θέλουμε να δούμε. Πώς φτάσαμε εδώ; Και κυρίως, γιατί;

Το κίνητρο γι’ αυτή την επιδείνωση της εμπειρίας μας είναι οικονομικό: Όση περισσότερη ώρα μείνεις στην πλατφόρμα και όσες περισσότερες αναρτήσεις δεις, τόσες πιο πολλές διαφημίσεις θα περάσουν από την οθόνη σου, αυξάνοντας τα κέρδη του Facebook. Δεν είναι όμως αυτή η τακτική αυτοκαταστροφική; Κάνοντας το προϊόν τους χειρότερο, δεν ρισκάρουν οι κολοσσοί του διαδικτύου να διώξουν τους χρήστες και να μετατρέψουν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης σε ψηφιακά νεκροταφεία;

Την απάντηση στην παραπάνω, εύλογη, απορία δίνει ο Καναδός δημοσιογράφος και συγγραφέας Κόρι Ντοκτορόου, ο οποίος βάφτισε αυτό το φαινόμενο “enshittification”, δηλαδή… σκ@τοποίηση. Ήταν τέτοια η επίδραση όσων είπε, που το αυστραλέζικο λεξικό Macquarie επέλεξε τον όρο ως λέξη της χρονιάς για το 2024.

«Να πώς πεθαίνουν οι πλατφόρμες: Στην αρχή, είναι καλές για τους χρήστες τους. στη συνέχεια, εκμεταλλεύονται τους χρήστες τους για να βελτιώσουν τα πράγματα για τους επιχειρηματικούς πελάτες τους και, τέλος, καταχρώνται αυτούς τους επιχειρηματικούς πελάτες για να αρπάξουν όλη την αξία για τον εαυτό τους», έγραψε σε άρθρο του στο περιοδικό Wired για τον τρόπο που η απληστία οδηγεί στη σταδιακή παρακμή κάθε διαδικτυακής πλατφόρμας.

Όπως υποστηρίζει οι πλατφόρμες, από το Facebook, την Amazon και την Google, μέχρι το AirBnB και το Netflix έχουν αυτή τη δύναμη επειδή είναι οι μεσάζοντες ανάμεσα στους διαφημιζόμενους και στους χρήστες-καταναλωτές και μπορούν να κρατούν τον έναν όμηρο του άλλου, αποκομίζοντας ένα όλο και μεγαλύτερο μερίδιο της αξίας που περνάει μεταξύ τους.

Με απλά λόγια, το σύστημα που ο Ντοκτορόου θεωρεί αναπόφευκτη συνέπεια της δύναμης που έχουν στα χέρια τους οι διαδικτυακές πλατφόρμες, λειτουργεί ως εξής: Στην αρχή οι πλατφόρμες προσφέρουν ένα προϊόν υψηλής ποιότητας και επωμίζονται το κόστος, αδιαφορώντας για τις ζημίες τους.

Όταν πλέον έχουν «κλειδώσει» μια κρίσιμη μάζα χρηστών, ρίχνουν το βάρος τους στην εξυπηρέτηση των επιχειρηματικών πελατών, δηλαδή εκείνων που πληρώνουν, δίνοντας τους πρόσβαση στους τελικούς χρήστες σε τιμές κάτω του κόστους.

Έχοντας χτίσει αυτή τη σχέση αλληλεξάρτησης με εκείνες στη μέση, οι πλατφόρμες δεν έχουν πια κανένα λόγο να κρατούν ψηλά την ποιότητα ή τις τιμές χαμηλά. Έτσι, για παράδειγμα το Facebook, αλλά και η αναζήτηση της Google, κάνουν όλο και πιο δύσκολο και χρονοβόρο να βρούμε αυτό που ψάχνουμε, για να μας σερβίρουν όσο το δυνατόν περισσότερες διαφημίσεις. Το γεγονός ότι οι πλατφόρμες είναι κλειστές σημαίνει ότι είμαστε εγκλωβισμένοι σε αυτές. Αν φύγουμε, θα αφήσουμε πίσω τα δεδομένα μας και όλους μας τους φίλους και τους ακόλουθους. Αντίστοιχα, αν οι διαφημιζόμενοι φύγουν, θα χάσουν την πρόσβαση σε αυτό το εγκλωβισμένο κοινό.

Υπάρχει ακόμη ένα στάδιο για τις πλατφόρμες σε αυτή τη διαδικασία: Εκείνο του θανάτου…

Πως θα μπορούσε να σταματήσει αυτό το σπιράλ θανάτου του ίντερνετ; Ο Ντοκτορόου προτείνει δύο μεταρρυθμίσεις στον τρόπου που λειτουργεί το διαδίκτυο. Η πρώτη είναι ο σεβασμός από τις πλατφόρμες στις επιθυμίες των χρηστών, ώστε αντί να σερβίρουν αλγοριθμικά ό,τι εκείνες θεωρούν ότι θα ήθελε να δει ο χρήστης, να του δίνουν ακριβώς αυτό που ζητάει: Τις αναρτήσεις των φίλων του και όσων ακολουθεί και τα αποτελέσματα για ό,τι που αναζητεί. Η δεύτερη είναι το δικαίωμα αποχώρησης του χρήστη από μια πλατφόρμα με την οποία δεν είναι πλέον ευχαριστημένος, παίρνοντας μαζί όλα τα δεδομένα του.

 

 

• Facebook
• Google
• διαδίκτυο
• μέσα κοινωνικής δικτύωσης