«Επιλέξτε την Ευρώπη»: Η επιστημονική αντεπίθεση της Γηραιάς Ηπείρου στην εποχή του Τραμπ

Σε μια χρονική συγκυρία όπου οι ακαδημαϊκές ελευθερίες στις Ηνωμένες Πολιτείες δοκιμάζονται από πολιτικές πιέσεις και χρηματοδοτικές περικοπές, η Ευρώπη επιχειρεί να υψώσει ανάστημα – όχι με αντιπαλότητα, αλλά με ανοιχτές πόρτες.

Η πρωτοβουλία «Choose Europe for Science», που παρουσιάζεται τη Δευτέρα το πρωί στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης στο Παρίσι, φέρνει στο ίδιο τραπέζι τον Εμανουέλ Μακρόν και την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, μαζί με ακαδημαϊκούς και επιτρόπους από ολόκληρη την ήπειρο. Στόχος τους: να προσελκύσουν επιστήμονες που νιώθουν να απειλούνται από την πολιτική ατζέντα του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ και την επιθετική ρητορική κατά των πανεπιστημίων στις ΗΠΑ.

«Είμαστε ένας χώρος όπου υπάρχει ελευθερία στην έρευνα και δεν υπάρχουν θέματα ταμπού», δήλωσε αξιωματούχος των Ηλυσίων, συμπυκνώνοντας το ευρωπαϊκό επιχείρημα σε μια φράση.

Αφορμή για τη συγκεκριμένη κίνηση αποτέλεσε μια κοινή επιστολή 13 ευρωπαϊκών χωρών, μεταξύ των οποίων η Γερμανία, η Ισπανία και η Ολλανδία, που κάλεσαν την Επιτροπή να δράσει άμεσα ώστε να κεφαλαιοποιήσει το «κύμα εξόδου» που παρατηρείται μεταξύ ερευνητών των ΗΠΑ. Το πλαίσιο έχει ήδη αρχίσει να χτίζεται. Η Γαλλία, πρωτοστάτης της προσπάθειας, λάνσαρε από τον Απρίλιο την πλατφόρμα Choose France for Science, ενώ το CNRS ξεκίνησε νέο κύκλο προσκλήσεων για ξένους ερευνητές, αλλά και για Γάλλους επιστήμονες που διστάζουν να συνεχίσουν τη ζωή τους στην «Αμερική του Τραμπ».

ΗΠΑ: Στο στόχαστρο του Τραμπ το Χάρβαρντ – Απειλεί το πανεπιστήμιο με κατάργηση φορολογικών ελαφρύνσεων

Στο Αιξ-αν-Προβάνς, το Πανεπιστήμιο Aix-Marseille υλοποιεί ήδη το πρόγραμμα «Safe Space for Science», υποδεχόμενο τον Ιούνιο τους πρώτους επιστήμονες που αναζητούν καταφύγιο σε ευρωπαϊκό έδαφος.

«Πολλοί γνωστοί ερευνητές αμφισβητούν ήδη το μέλλον τους στις Ηνωμένες Πολιτείες», παρατηρεί ο υπουργός Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης της Γαλλίας, Φιλίπ Μπατίστ. «Θα θέλαμε φυσικά να καλωσορίσουμε έναν αριθμό από αυτούς».

Ανταγωνισμός με ανισότητες

Ωστόσο, το ευρωπαϊκό στοίχημα δεν είναι εύκολο. Παρά τις φιλοδοξίες, οι Ηνωμένες Πολιτείες διατηρούν ένα πλεονέκτημα: πολύ ισχυρότερες επενδύσεις στην έρευνα και την πανεπιστημιακή υποδομή, συχνά μέσω δημόσιων-ιδιωτικών συνεργασιών. Η Ευρώπη καλείται να καλύψει ένα διαχρονικό χρηματοδοτικό έλλειμμα και να απαντήσει σε διαχρονικά αιτήματα της ακαδημαϊκής κοινότητας, όπως οι επισφαλείς συμβάσεις και οι χαμηλές αμοιβές.

Η πρόκληση, λοιπόν, είναι διπλή: όχι μόνο να προσελκύσει νέα ταλέντα, αλλά και να τα κρατήσει. Όπως εύστοχα σχολίασε ο πρόεδρος του CNRS, Αντουάν Πετί, αρκετοί επιστήμονες δεν θέλουν απλώς να βρουν εργασιακή σταθερότητα – θέλουν να μεγαλώσουν τα παιδιά τους σε ένα πολιτισμικό περιβάλλον που τιμά την ελευθερία, τον πλουραλισμό και την πρόοδο.

Κατά της πολιτικής Τραμπ πάνω από 100 πρόεδροι πανεπιστημίων – Στην δικαιοσύνη το Χάρβαρντ

Η Ευρώπη, ασφαλές λιμάνι της επιστήμης;

Ενώ η δημόσια συζήτηση στις ΗΠΑ φλέγεται για το αν τα πανεπιστήμια πρέπει να «ξεριζώσουν» πολιτικές ποικιλομορφίας και συμπερίληψης, η Ευρώπη ετοιμάζεται να στείλει το δικό της μήνυμα: ότι μπορεί να γίνει το επόμενο παγκόσμιο καταφύγιο της ανεξάρτητης έρευνας.

Αρκεί, όμως, μια πλατφόρμα και μια πρόσκληση για να αναστραφεί η πορεία της «επιστημονικής μετανάστευσης»; Ή θα χρειαστούν βαθιές τομές σε δομές, μισθούς, και διοικητικές αγκυλώσεις για να στεριώσει πραγματικά μια νέα εποχή για την ευρωπαϊκή επιστήμη;

Η Δευτέρα στη Σορβόννη ίσως δεν δώσει όλες τις απαντήσεις. Αλλά αναμφίβολα σηματοδοτεί ότι η Ευρώπη δεν σκοπεύει να παραμείνει θεατής στην πιο κρίσιμη μάχη του 21ου αιώνα: τη μάχη για τη γνώση.

• ακαδημαϊκή κοινότητα
• Εμανουέλ Μακρόν
• Ευρώπη
• ΗΠΑ
• Ντόναλντ Τραμπ