Επίσημο: Αττική, Λέρος και Πάτμος σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης λόγω λειψυδρίας – Έκκληση για συνειδητή διαχείριση του νερού

Σε Λέρο, Πάτμο και Αττική χτύπησε και επίσημα το «καμπανάκι» του κινδύνου για τα υδάτινα αποθέματα, καθώς ολοκληρώθηκε η διαδικασία κήρυξης κατάστασης έκτακτης ανάγκης λόγω λειψυδρίας. Οι σχετικές υπουργικές αποφάσεις υπεγράφησαν από τον Υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρο Παπασταύρου, επισφραγίζοντας την ανάγκη για άμεση κρατική παρέμβαση μπροστά σε ένα φαινόμενο που λαμβάνει ανησυχητικές διαστάσεις.

Η απόφαση αυτή δεν ήρθε ως κεραυνός εν αιθρία, αλλά βασίστηκε στα ανησυχητικά στοιχεία που παρουσίασε η ΕΥΔΑΠ. Η στάθμη του νερού στον ταμιευτήρα του Ευήνου βρίσκεται σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, χειρότερα ακόμη και από εκείνα του 2008, ενώ η μείωση των αποθεμάτων είναι συνεχής από το 2022 και μετά, αγγίζοντας τα 250 εκατομμύρια κυβικά μέτρα ετησίως.

Η κλιματική αλλαγή έχει επιδεινώσει την κατάσταση, με τις βροχοπτώσεις να έχουν μειωθεί κατά 25%, την εξάτμιση να έχει αυξηθεί κατά 15% και την κατανάλωση να καταγράφει άνοδο 6%. Τα δεδομένα αυτά τοποθετούν την Ελλάδα, μετά την Κύπρο, στη ζώνη υψηλότερου υδατικού στρες στη νότια Ευρώπη.

Τα επόμενα βήματα

Πρακτικά, η κήρυξη της κατάστασης έκτακτης ανάγκης δεν συνεπάγεται, σε αυτή τη φάση, μέτρα περιορισμού για τους πολίτες ή διακοπές υδροδότησης. Ο «κόκκινος συναγερμός» αφορά κυρίως την κινητοποίηση του κρατικού μηχανισμού για την επιτάχυνση κρίσιμων έργων υποδομής.

Μέσω της ενεργοποίησης ειδικών διατάξεων του νόμου, η ωρίμανση και η υλοποίηση των έργων (όπως ταμιευτήρες και δίκτυα) περνά μέσα από τη Μονάδα Συμβάσεων Στρατηγικής Σημασίας του Υπερταμείου, διασφαλίζοντας ταχύτητα και διαφάνεια. Στόχος είναι να θωρακιστεί η υδροδότηση της Αττικής για τα επόμενα 25 χρόνια πριν η κατάσταση γίνει μη αναστρέψιμη.

Παρά το γεγονός ότι δεν επιβάλλονται δελτία νερού, η Πολιτεία απευθύνει έκκληση για υπεύθυνη στάση από όλους. Η συνειδητή διαχείριση και η εξοικονόμηση του πολύτιμου αυτού πόρου κρίνονται απαραίτητες, καθώς διανύουμε μια περίοδο έμμονης ξηρασίας, συγκρίσιμης με εκείνη της περιόδου 1988-1994.

Το πρόβλημα, άλλωστε, δεν είναι μόνο ελληνικό, καθώς ολόκληρη η Μεσόγειος –από την Ισπανία και τη Γαλλία μέχρι την Ιταλία– βρίσκεται αντιμέτωπη με μια δομική πρόκληση που απειλεί την κοινωνία, την οικονομία και το περιβάλλον

Ερωτήσεις και απαντήσεις από το ΥΠΕΝ

Τι σημαίνει «κατάσταση έκτακτης ανάγκης λειψυδρίας»;

Σημαίνει ότι, λόγω της σημαντικής μείωσης των αποθεμάτων νερού στους ταμιευτήρες της Αττικής, το ΥΠΕΝ — με τη γνωμοδότηση της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ), κατόπιν αιτήματος της ΕΥΔΑΠ— αναγνωρίζει ότι υπάρχει επείγουσα ανάγκη για διαχείριση των υδατικών πόρων.

Η κήρυξη της Αττικής σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης λειψυδρίας είναι μια διαδικασία που στηρίζεται σε υδρολογικά δεδομένα και επιστημονικά κριτήρια, ενώ στην πράξη δίνει προτεραιότητα στην υλοποίηση κρίσιμων έργων υποδομής (ταμιευτήρες, δίκτυα, ενίσχυση αποθεμάτων), έτσι ώστε να θωρακιστεί η επάρκεια νερού μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα και να διασφαλιστεί η απρόσκοπτη εξυπηρέτηση της ύδρευσης και της άρδευσης.

Η κατάσταση έκτακτης ανάγκης αποτελεί την ύστατη ευκαιρία της Πολιτείας να ολοκληρώσει με ταχύτητα και αποφασιστικότητα έργα αντιμετώπισης λειψυδρίας και να θωρακίσει την Αττική πριν να είναι πολύ αργά.

Πόσο επηρεάζει τον πολίτη;

Η κατάσταση έκτακτης ανάγκης δεν συνοδεύεται από μέτρα περιορισμού που αφορούν τους πολίτες. Ο συναγερμός σηματοδοτεί τις ενέργειες της Πολιτείας, προκειμένου να θέσει σε ακόμα πιο υψηλή προτεραιότητα την άμεση έναρξη των απαραίτητων έργων. Σε κάθε περίπτωση ωστόσο, η εξέλιξη αυτή κάνει ακόμα πιο ξεκάθαρη την ευθύνη που έχουμε όλοι ως πολίτες σχετικά με την προστασία του πολύτιμού αυτού πόρου. Ο κόκκινος συναγερμός δεν σημαίνει περικοπές ή περιορισμούς. Σημαίνει υπεύθυνη στάση από όλους. Μπορεί να έχει έρθει η ώρα των αποφάσεων για τα μεγάλα έργα που πρέπει να υλοποιηθούν, αλλά αυτό δε σημαίνει ότι δεν πρέπει να βελτιωθεί σημαντικά το ποσοστό ευαισθητοποίησης και χρήσης του νερού. Παρά το γεγονός ότι δεν έχουν ληφθεί έκτακτα μέτρα περιορισμού της κατανάλωσης, η συνειδητή και υπεύθυνη αξιοποίηση των υδάτινών μας πόρων είναι σημαντική — ειδικά όταν γνωρίζουμε ότι τα αποθέματα είναι περιορισμένα. Ήδη η ΕΥΔΑΠ έχει αναρτήσει στην ιστοσελίδα της αναλυτικές πληροφορίες για την εξοικονόμηση νερού στο σπίτι.

Γιατί τώρα και όχι νωρίτερα;

Διότι τώρα οριστικοποιήθηκαν τα επιστημονικά δεδομένα, τα οποία στοιχειοθετούν την ανάγκη για άμεσα μέτρα. Το αίτημα της ΕΥΔΑΠ προς την αρμόδια Αρχή, στηρίχθηκε σε επιστημονικές μελέτες και διαρκή παρακολούθηση των υδρολογικών δεδομένων. Ο συνδυασμός όλων αυτών μας οδήγησε στο συμπέρασμα ότι φτάνουμε σε ένα κρίσιμο σημείο.

Η σημερινή εξέλιξη δεν αποτελεί «κεραυνό εν αιθρία». Παρακολουθούμε όλα τα τελευταία χρόνια τις πολυεπίπεδες επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης στο ζήτημα της λειψυδρίας εξ ου και έχουν εξεταστεί πολλές διαφορετικές προσεγγίσεις πριν καταλήξουμε στα έργα και τις παρεμβάσεις που έχουν ήδη παρουσιαστεί. Έχει γίνει επί μακρόν μελέτη βέλτιστων διεθνών πρακτικών και έχουν αναλυθεί διαφορετικά μοντέλα που έχουν χρησιμοποιηθεί σε διαφορετικές χώρες πριν δημιουργηθεί αυτό το στρατηγικό σχέδιο για την αντιμετώπιση της λειψυδρίας που έχει παρουσιαστεί.

Επιπλέον, απαιτήθηκαν ερευνητικές γεωτρήσεις και διεξοδικές μελέτες, προκειμένου να αποκρυσταλλωθούν τα έργα που θα πετύχουν την μεσομακροπρόθεσμη υδροδότηση της Αττικής για τα επόμενα 25 χρόνια. Κατά συνέπεια κρίνεται ότι ο κίνδυνος λειψυδρίας σε χρονικό ορίζοντα έτους, αλλά και για τα επόμενα 2-5 χρόνια, είναι ορατός και δικαιολογεί αυξημένη ανησυχία, επαγρύπνηση και επίσπευση δράσεων θωράκισης του υδροσυστήματος – αλλά όχι πανικό.

Τι σημαίνει πρακτικά η επιτάχυνση των διαδικασιών;

Η ενεργοποίηση του αρ. 55 του νόμου 5215/25 σημαίνει ότι η διαδικασία των ωριμάνσεων γι’ αυτά τα – απαιτούμενα- μεγάλα έργα γίνεται μέσα από τη Μονάδα Συμβάσεων Στρατηγικής Σημασία του Υπερταμείου. Μπαίνουν δηλαδή σε προτεραιότητα και σε διαδικασία επιτάχυνσης. Σε κάθε περίπτωση, τηρούνται απαρέγκλιτα όλες οι διαδικασίες διαφάνειας και προφανώς νομιμότητας, με την εγγύηση του PPF, όπως εξάλλου συμβαίνει σε δεκάδες κρίσιμα για τη χώρα μας έργα.

Ποια είναι τα επόμενα βήματα; 

Έχει ήδη υπάρξει μια μεγάλη μελέτη και σχεδιασμός από την ΕΥΔΑΠ, σε συνεργασία με την Πολιτεία και με την κατεύθυνση των αρμοδίων, για μια σειρά από απαραίτητα έργα και παρεμβάσεις. Τα έργα αυτά έχουν παρουσιαστεί ήδη στη δημόσια συζήτηση. Πέρα από τη μελετητική τους ωρίμανση πλέον, προκειμένου να ξεκινήσει τάχιστα η υλοποίηση, αυτό που έχει επίσης σημασία είναι να υπάρξει η απαραίτητη ενημέρωση όλων των εμπλεκόμενων και η διαβούλευση, η κατανόηση των προκλήσεων και των επιλογών που υπάρχουν.

Μόνο η Ελλάδα έχει πρόβλημα λειψυδρίας;

Το φαινόμενο δεν είναι ελληνικό, αλλά έχει ένα ευρύτερο γεωγραφικό χαρακτήρα. Σύμφωνα με στοιχεία της European Environment Agency (EEA), περίπου το 30 % του πληθυσμού της νότιας Ευρώπης ζει σε περιοχές με μόνιμη υδατική πίεση, ενώ έως και το 70 % αντιμετωπίζει εποχική λειψυδρία κατά τους θερινούς μήνες. Η λειψυδρία στη Μεσόγειο δεν είναι απλώς μια περίοδος ανομβρίας — είναι μια δομική πρόκληση που απειλεί την κοινωνία, την οικονομία και το περιβάλλον.  Η Ισπανία αποτελεί χαρακτηριστική περίπτωση: τα τελευταία χρόνια αντιμετωπίζει παρατεταμένες περιόδους ξηρασίας και θερμότερων, πιο ξηρών χειμώνων που έχουν οδηγήσει σε σημαντική μείωση των αποθεμάτων νερού. Τα υπόγεια ύδατα έχουν υποχωρήσει επικίνδυνα, με κίνδυνο εισροής θαλάσσιου νερού και υποβάθμισης των πόρων. Γι’ αυτό η Ισπανία όπως και πολλές άλλες χώρες της περιοχής υλοποιούν ολοκληρωμένες παρεμβάσεις για το νερό, τις οποίες η Ελλάδα τις έχει μελετήσει και έχει αξιοποιήσει να συμπεράσματα που προκύπτουν. Τέλος, το ίδιο φαινόμενο λειψυδρίας αντιμετωπίζει η Κύπρος και η Ιταλία, αλλά και η Νότια Γαλλία. Συνεπώς, σύμφωνα πάντα με την ΕΥΔΑΠ ΑΕ. η Δυτική και Νοτιοανατολική Ευρώπη καλούνται να βρουν άμεσα λύσεις για ένα κοινό πρόβλημα.