Έρευνα – Οδήγηση με smartphone: Η «σιωπηλή» απειλή των ελληνικών δρόμων και ο νέος κίνδυνος από τις οθόνες αφής

Τα κινητά τηλέφωνα έχουν εξελιχθεί σε αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητάς μας, αλλά η χρήση τους στο τιμόνι δημιουργεί μια νέα, σοβαρή απειλή για την οδική ασφάλεια. Το φαινόμενο της ενασχόλησης με smartphone κατά την οδήγηση δεν αποτελεί πλέον απλά μια περιστασιακή παράβαση, αλλά έχει λάβει διαστάσεις επιδημίας, με επικίνδυνες συνέπειες στους δρόμους της Ελλάδας και του εξωτερικού.

Οδήγηση με smartphone: Η ανησυχητική πραγματικότητα στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα, η απόσπαση της προσοχής κατά την οδήγηση είναι ένα πρόβλημα που διαρκώς διογκώνεται. Σύμφωνα με έρευνα του Ινστιτούτου Οδικής Ασφάλειας «Πάνος Μυλωνάς», το 2023 σχεδόν το 60% των οδηγών παραδέχεται ότι ασχολείται τακτικά με το κινητό τηλέφωνο εν κινήσει, κυρίως για να διαβάζει μηνύματα ή να κάνει χρήση εφαρμογών κοινωνικής δικτύωσης. Η εικόνα αυτή επιβεβαιώνεται και από σχετικές έρευνες της Τροχαίας, που καταγράφει χιλιάδες παραβάσεις κάθε χρόνο, χωρίς ωστόσο να παρατηρείται μείωση των περιστατικών.

Το πρόβλημα είναι τόσο εκτεταμένο που, σύμφωνα με στοιχεία της Ελληνικής Αστυνομίας, η χρήση κινητού τηλεφώνου κατά την οδήγηση συνδέεται άμεσα ή έμμεσα με πάνω από 400 τροχαία ατυχήματα τον χρόνο, πολλά εκ των οποίων σοβαρά ή ακόμα και θανατηφόρα.

Σύμφωνα με μελέτη του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, η απόσπαση της προσοχής του οδηγού ευθύνεται για το 12% των οδικών ατυχημάτων στην Ελλάδα. Η χρήση κινητού τηλεφώνου κατά την οδήγηση αυξάνει την πιθανότητα ατυχήματος έως και τέσσερις φορές.

Το σημείο σχετικά με τις hands-free συσκευές είναι εξαιρετικά σημαντικό και συχνά παραβλέπεται. Η διαπίστωση ότι δεν αποδεικνύονται ασφαλέστερες λόγω της γνωστικής απόσπασης εστιάζει στην πνευματική διαδικασία που απαιτεί μια συνομιλία, η οποία αποσπά την προσοχή από την οδήγηση, ανεξάρτητα από το αν τα χέρια του οδηγού είναι ελεύθερα. Η γνωστική απόσπαση περιλαμβάνει τη μετατόπιση της εστίασης από το οδικό περιβάλλον στην τηλεφωνική συνομιλία, επηρεάζοντας την αντίληψη, την κρίση και τον χρόνο αντίδρασης του οδηγού.

Πώς επηρεάζονται οι χρόνοι αντίδρασης των οδηγών από την τεχνολογία και τις ουσίες

Μία πρόσφατη μελέτη από την IAM RoadSmart και το Transport Research Laboratory αποκάλυψε ανησυχητικά στοιχεία για το πόσο επιβραδύνεται ο χρόνος αντίδρασης ενός οδηγού όταν αποσπάται η προσοχή του από διάφορους παράγοντες. Ενδεικτικά, ενώ ένας οδηγός χωρίς απόσπαση ανταποκρίνεται μέσα σε 1 δευτερόλεπτο, ο χρόνος αυτός μπορεί να αυξηθεί έως και κατά 57% όταν χρησιμοποιείται η εφαρμογή Apple CarPlay με αφή!

Αναλυτικότερα, η χρήση κινητού τηλεφώνου – είτε με αφή είτε ακόμα και με hands-free – καθυστερεί σημαντικά την αντίδραση του οδηγού. Μάλιστα, η χρήση συστημάτων infotainment, όπως το Android Auto και το Apple CarPlay, είναι πιο επικίνδυνη απ’ ό,τι ίσως φανταζόμασταν. Το παράδοξο είναι ότι ακόμη και οι φωνητικές εντολές, που θεωρούνται ασφαλέστερες, επηρεάζουν τον οδηγό περισσότερο από την κατανάλωση μικρής ποσότητας αλκοόλ ή τη χρήση κάνναβης.

Η κορυφή της λίστας καταλαμβάνεται από το Apple CarPlay με αφή, το οποίο αυξάνει τον χρόνο αντίδρασης κατά 57%, ενώ ακολουθεί το Android Auto με αφή με 53%. Οι φωνητικές εντολές στις ίδιες εφαρμογές αυξάνουν τον χρόνο κατά 30-36%.

Αυτά τα δεδομένα υπογραμμίζουν με σαφήνεια ότι ακόμα και οι “έξυπνες” τεχνολογίες δεν είναι απαλλαγμένες από κινδύνους. Η ενασχόληση με οθόνες, εφαρμογές και συστήματα infotainment πρέπει να γίνεται μόνο όταν το όχημα είναι σταματημένο, καθώς οι καθυστερήσεις στην αντίδραση μπορεί να κοστίσουν ζωές.

Δραστηριότητα / Παρέμβαση	Αύξηση Χρόνου Αντίδρασης (%)
Όριο αλκοόλ (Drink-drive limit)	12%
Χρήση κάνναβης	21%
Κλήση με χρήση hands-free	27%
Χρήση Android Auto (φωνητικές εντολές)	30%
Αποστολή μηνυμάτων (Texting)	35%
Χρήση Apple CarPlay (φωνητικές εντολές)	36%
Κλήση με κινητό στο χέρι	46%
Χρήση Android Auto (με αφή)	53%
Χρήση Apple CarPlay (με αφή)	57%

Οδήγηση με smartphone: Η διεθνής διάσταση του προβλήματος

Πρόσφατη βρετανική μελέτη της εταιρείας τηλεματικής IMS, που ανέλυσε δεδομένα από 500.000 οδηγούς μέσα σε έναν χρόνο, αποκαλύπτει μια ιδιαίτερα ανησυχητική πραγματικότητα: εννέα στους δέκα οδηγούς στη Βρετανία δηλώνουν ότι δεν μπορούν να πραγματοποιήσουν μια διαδρομή χωρίς να ασχοληθούν με το κινητό τους.

Αναλυτικότερα:

• 38% των οδηγών χρησιμοποίησαν το κινητό για έως και το 25% της διαδρομής.
• 28% ασχολήθηκαν για το 25-50% του χρόνου.
• 16% το χρησιμοποιούν για το 50-75% της διάρκειας του ταξιδιού.
• 8% το είχαν ενεργό για πάνω από το 75% της διαδρομής.

Είναι χαρακτηριστικό ότι κάθε διάσπαση της προσοχής διαρκεί, κατά μέσο όρο, 200 δευτερόλεπτα, χρόνος στον οποίο ένα όχημα που κινείται με ταχύτητα 80 χλμ/ώρα διανύει απόσταση ίση με τρία γήπεδα ποδοσφαίρου!

Επιπλέον, σύμφωνα με έρευνα του Virginia Tech Transportation Institute, η χρήση κινητού τηλεφώνου κατά την οδήγηση διπλασιάζει τον κίνδυνο ατυχήματος. Η έρευνα αυτή, η οποία βασίστηκε σε δεδομένα από 3.500 οδηγούς και 1.600 ατυχήματα, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι σχεδόν το 90% των ατυχημάτων σχετίζονται με ανθρώπινα λάθη, όπως η απόσπαση προσοχής, η κούραση ή η απώλεια συγκέντρωσης .

Οθόνες αφής στο αυτοκίνητο: Η νέα παγίδα

Δεν είναι μόνο τα smartphone που απειλούν την ασφάλεια. Οι μεγάλες, περίπλοκες οθόνες αφής που εξοπλίζουν τα νέα αυτοκίνητα αποτελούν έναν ακόμα σημαντικό κίνδυνο. Σύμφωνα με τον οργανισμό Euro NCAP, η χρήση τέτοιων οθονών για βασικές λειτουργίες (όπως η αυξομείωση της έντασης του ήχου ή ο κλιματισμός) μπορεί να αποσπάσει την προσοχή του οδηγού για έως και 22 δευτερόλεπτα, διάστημα που μπορεί να αποδειχθεί μοιραίο.

Ο ίδιος οργανισμός ανακοίνωσε ότι από το 2026 θα μειώνει τη βαθμολογία ασφαλείας των οχημάτων που δεν διαθέτουν φυσικά κουμπιά για βασικές λειτουργίες.

Οδήγηση με smartphone: Γιατί δεν συμμορφώνονται οι οδηγοί;

Παρά τα αυστηρά πρόστιμα, που στην Ελλάδα φτάνουν τα 100 ευρώ και αφαίρεση άδειας για 30 ημέρες, οι οδηγοί εξακολουθούν να μην πτοούνται. Η αίσθηση της ατιμωρησίας, η περιορισμένη αστυνόμευση και η υποτίμηση των κινδύνων είναι μερικοί από τους λόγους που αναφέρουν οι ειδικοί.

Η ακτιβίστρια για την οδική ασφάλεια, Ρεμπέκα Μόρις, τονίζει πως υπάρχει μια «κουλτούρα ατιμωρησίας και εθισμού στα κινητά τηλέφωνα», ζητώντας άμεσα δράση από τις κυβερνήσεις και ενίσχυση των εκστρατειών ευαισθητοποίησης.

Τι λένε οι ειδικοί;

Η καθηγήτρια ψυχολογίας Γκέμα Μπριγκς, από τη Βρετανία, επισημαίνει ότι ακόμα και οι hands-free κλήσεις προκαλούν σημαντική γνωστική απόσπαση. Η προσοχή των οδηγών παραμένει μειωμένη για αρκετά δευτερόλεπτα μετά τη συνομιλία, καθιστώντας τους ευάλωτους σε απρόβλεπτες συνθήκες στο δρόμο.

Ο CEO της IMS, Πολ Στέισι, από την πλευρά του, προειδοποιεί ότι τα smartphones παραμένουν κύρια αιτία ατυχημάτων και ασφαλιστικών απαιτήσεων, και καλεί σε περισσότερη ευθύνη από οδηγούς και κατασκευαστές.

Οι επιπτώσεις στην οδική ασφάλεια

Η απόσπαση της προσοχής κατά την οδήγηση οδηγεί σε καθυστερημένες αντιδράσεις, αυξημένη πιθανότητα παραβίασης σημάτων και μειωμένη ικανότητα αντίληψης του περιβάλλοντος. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση των πιθανοτήτων πρόκλησης ατυχημάτων, ιδιαίτερα σε αστικές περιοχές με αυξημένη κυκλοφορία και απρόβλεπτες συνθήκες.

Πώς μπορούμε να αντιστρέψουμε την κατάσταση;

Η αντιμετώπιση του φαινομένου απαιτεί:

• Ενίσχυση αστυνόμευσης και αυστηρότερη επιβολή κυρώσεων.

• Εκτεταμένες εκστρατείες ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης του κοινού.

• Υποχρεωτική εισαγωγή τεχνολογιών περιορισμού χρήσης κινητών μέσα στα οχήματα.

• Σχεδιασμό αυτοκινήτων με λιγότερο αποσπαστικές οθόνες και περισσότερα φυσικά κουμπιά.

Οδήγηση με smartphone: Πόσο κοστίζει αν σε πιάσει η τροχαία

Με βάση τον Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας, το να έχεις το smartphone στα χέρια ενώ οδηγείς είναι μια πολύ επικίνδυνη παράβαση και αποτελεί μία από τις βασικές αιτίες πρόκλησης τροχαίων ατυχημάτων. Ως εκ τούτου, επιβάλλεται διοικητική κύρωση αφαίρεσης των στοιχείων κυκλοφορίας και της άδειας οδήγησης για 60 ημέρες και επιπλέον, διοικητικό πρόστιμο 100 ευρώ.

Τι ισχύει με το Bluetooth και τα hands free; 

Όπως ορίζει ο ΚΟΚ στο Άρθρο 13, παράγραφος 2, η χρήση του κινητού τηλεφώνου εν ώρα οδήγησης επιτρέπεται μόνο όταν είναι τοποθετημένο σε ειδική θέση για ανοικτή ακρόαση ή όταν χρησιμοποιείται με ασύρματο Bluetooth. Αντιθέτως, δεν επιτρέπεται η χρήση του κινητού συνδυάζοντάς το με ενσύρματα ακουστικά τύπου hands free.

Η «ποινικοποίηση» των ενσύρματων ακουστικών έγκειται στις αυξημένες πιθανότητες πρόκλησης ατυχήματος σε περίπτωση που μπλεχτούν τα καλώδια, εμποδίζοντας την απρόσκοπτη διαδικασία οδήγησης του ανθρώπου που κρατάει το τιμόνι.

 

• smart phone
• Οδήγηση