Έρευνα: Πόσο σχετίζονται ο ύπνος με την άνοια; – Περισσότερο απ’ όσο νομίζουμε

Αν είστε σε μεγαλύτερη ηλικία και νιώθετε υπνηλία κατά τη διάρκεια των καθημερινών σας δραστηριοτήτων, ίσως πρέπει να το θεωρήσετε κάτι περισσότερο από μια ενόχληση -γιατί η κόπωση μπορεί να υποδηλώνει ότι διατρέχετε υψηλότερο κίνδυνο να αναπτύξετε μια κατάσταση που μπορεί να οδηγήσει σε άνοια, σύμφωνα με μια νέα μελέτη.

Μεταξύ των συμμετεχόντων που αντιμετώπιζαν υπερβολική υπνηλία κατά τη διάρκεια της ημέρας και έλλειψη ενθουσιασμού, το 35,5% εμφάνισε σύνδρομο κινητικού γνωστικού κινδύνου σε σύγκριση με το 6,7% των ατόμων χωρίς αυτά τα προβλήματα, σύμφωνα με τη μελέτη που δημοσιεύθηκε την Τετάρτη στο περιοδικό Neurology.

Το σύνδρομο κινητικού γνωστικού κινδύνου ή MCR χαρακτηρίζεται από αργή ταχύτητα βάδισης και παράπονα για προβλήματα μνήμης σε ηλικιωμένους που δεν έχουν ήδη άνοια ή κινητική αναπηρία.

Ο κίνδυνος εμφάνισης άνοιας υπερδιπλασιάζεται στα άτομα με αυτό το σύνδρομο, το οποίο περιγράφηκε για πρώτη φορά το 2013.

«Προηγούμενες μελέτες έχουν δείξει μια σχέση μεταξύ των διαταραχών του ύπνου και του κινδύνου άνοιας», δήλωσε η πρώτη συγγραφέας της μελέτης Δρ Victoire Leroy, επίκουρη καθηγήτρια γηριατρικής ιατρικής στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο της Τουρ στη Γαλλία.

Αλλά ορισμένες από αυτές τις επιστημονικές εκθέσεις εξέτασαν αυτή τη σχέση σε μεγάλο βαθμό σε ένα μόνο χρονικό σημείο, σύμφωνα με τη μελέτη. Επίσης, δεν έχουν γίνει πολλά γνωστά για τη σχέση μεταξύ ορισμένων πτυχών του κακής ποιότητας ύπνου και των συνδρόμων πριν από την άνοια, έγραψαν η Leroy και η ερευνητική ομάδα -γι’ αυτό και θέλησαν να διευρύνουν την έρευνα στον τομέα αυτό.

«Η διαπίστωση της σχέσης μεταξύ της δυσλειτουργίας του ύπνου και του κινδύνου ΜΚΡ είναι σημαντική, διότι η έγκαιρη παρέμβαση μπορεί να προσφέρει την καλύτερη ελπίδα για την πρόληψη της άνοιας», ανέφεραν οι συγγραφείς.

Παρακολούθηση μοτίβων ύπνου

Τα ευρήματα βασίζονται σε 445 ενήλικες ηλικίας 76 ετών κατά μέσο όρο, οι οποίοι προσλήφθηκαν από την κομητεία Westchester της Νέας Υόρκης για τη μελέτη Central Control of Mobility and Aging που αξιολογεί τις γνωστικές διεργασίες και τους εγκεφαλικούς μηχανισμούς που ρυθμίζουν την κινητικότητα κατά τη γήρανση.

Οι συμμετέχοντες περπάτησαν σε διαδρόμους ώστε να καταγραφεί η αρχική τους βάδιση και στη συνέχεια αξιολογήθηκαν ετησίως από το 2011 έως το 2018.

Οι συγγραφείς της μελέτης συνέλεξαν επίσης ετήσια δεδομένα σχετικά με τις αναμνήσεις των συμμετεχόντων για την ποιότητα και την ποσότητα του ύπνου τους κατά τις δύο εβδομάδες που προηγήθηκαν των αξιολογήσεων.

Συγκεκριμένα, η ομάδα συγκέντρωσε λεπτομέρειες στο πλαίσιο επτά συνιστωσών του δείκτη ποιότητας ύπνου του Πίτσμπουργκ: υποκειμενική ποιότητα ύπνου, χρόνος που χρειάζεται για να αποκοιμηθεί κανείς, διάρκεια ύπνου, αποτελεσματικότητα ύπνου (αναλογία συνολικών ωρών ύπνου προς συνολικές ώρες στο κρεβάτι), διαταραχές ύπνου, χρήση φαρμάκων που προκαλούν ύπνο και δυσλειτουργία κατά τη διάρκεια της ημέρας, όπως το να δυσκολεύονται να μείνουν ξύπνιοι κατά τη διάρκεια δραστηριοτήτων ή να αισθάνονται λιγότερο ενθουσιασμό για να κάνουν πράγματα.

Σε μια περίοδο παρακολούθησης περίπου τριών ετών κατά μέσο όρο, 36 συμμετέχοντες ανέπτυξαν σύνδρομο κινητικού γνωστικού κινδύνου. Σε σύγκριση με τους «καλούς» κοιμώμενους, οι «κακοί» κοιμώμενοι είχαν μόνο ελαφρώς υψηλότερο κίνδυνο εμφάνισης MCR. Όταν όμως οι συγγραφείς εξέτασαν τα επτά στοιχεία του ύπνου ξεχωριστά, μόνο η ημερήσια δυσλειτουργία σχετιζόταν με 3,3 φορές υψηλότερο κίνδυνο εμφάνισης MCR.

Τα ευρήματα της μελέτης μπορεί να βοηθήσουν τους γιατρούς και τους ασθενείς να είναι πιο ανοιχτοί στο να κάνουν ερωτήσεις σχετικά με τις συνήθειες του ύπνου και να εξετάζουν πιο προσεκτικά την ταχύτητα βάδισης κατά την έγκαιρη διάγνωση, δήλωσε ο Δρ Richard Isaacson, διευθυντής έρευνας στο Ινστιτούτο Νευροεκφυλιστικών Νοσημάτων στη Φλόριντα. Ο Richardson δεν συμμετείχε στη μελέτη.

Η σύνδεση του ύπνου με την εγκεφαλική παρακμή

Η μελέτη έχει μερικούς «σοβαρούς» περιορισμούς, δήλωσε η Δρ Τάρα Σπάιρς-Τζόουνς, καθηγήτρια νευροεκφυλισμού και διευθύντρια του Κέντρου Ανακάλυψης Επιστημών του Εγκεφάλου στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου στη Σκωτία.

«Οι μετρήσεις του ύπνου έγιναν με αυτοαναφορές, δεν μετρήθηκαν από επιστήμονα, και αυτές οι αυτοαναφορές θα μπορούσαν να είναι μεροληπτικές από άτομα με προβλήματα μνήμης», δήλωσε η Spires-Jones, η οποία δεν συμμετείχε στη μελέτη.

«Οι συμμετέχοντες στη μελέτη ήταν επίσης σε μεγάλο βαθμό λευκοί, και η ομάδα ήταν πολύ μικρότερη από παρόμοιες μελέτες ενός χρονικού σημείου, οπότε τα αποτελέσματα θα είναι ισχυρότερα αν επιβεβαιωθούν σε μελλοντικές μελέτες».

Οι συγγραφείς αναγνώρισαν ότι ενώ η διάρκεια της μελέτης τους, περίπου τρία χρόνια, είναι μεγαλύτερη από εκείνη ορισμένων προηγούμενων ερευνών, η περίοδος παρακολούθησης είναι ακόμη μικρή.

Το σύνδρομο κινητικού γνωστικού κινδύνου είναι πρόσφατα αναγνωρισμένο, οπότε οι ειδικοί έχουν ακόμη πολλά να μάθουν προτού μπορέσουν να εξηγήσουν λεπτομερώς τι το προκαλεί και πώς επηρεάζει τον οργανισμό, δήλωσε ο Isaacson. Αυτό περιπλέκεται από την έλλειψη «οριστικών παθολογικών βιοδεικτών» για το MCR μέχρι στιγμής, δήλωσε ο Isaacson.

Αλλά «διάφοροι μηχανισμοί θα μπορούσαν να εξηγήσουν αυτή τη συσχέτιση», δήλωσε η Leroy. «Ο ύπνος παίζει ρόλο στον “καθαρισμό” των νευροτοξινών που συσσωρεύονται στον εγκέφαλο. Επιπλέον, προηγούμενες μελέτες έχουν δείξει μεγαλύτερη συσσώρευση πρωτεϊνών που σχετίζονται με τη νόσο Αλτσχάιμερ σε άτομα με έλλειψη ύπνου.

Ένας πιθανός εναλλακτικός ή πρόσθετος τρόπος είναι μέσω της ενεργοποίησης της φλεγμονώδους αντίδρασης του εγκεφάλου, η οποία παρατηρείται στη νόσο Αλτσχάιμερ και στις συναφείς άνοσες», δήλωσε η Leroy.

Είναι ασαφές γιατί από τα επτά συστατικά του ύπνου, η ημερήσια δυσλειτουργία ήταν το μόνο που σχετιζόταν σημαντικά με τον κίνδυνο ΜΚΡ, ενώ θα μπορούσε κανείς να σκεφτεί ότι τα άλλα έξι συστατικά -που περιλαμβάνουν την ποιότητα και την ποσότητα του ύπνου- θα έπαιζαν ρόλο στην ημερήσια δυσλειτουργία, δήλωσαν οι ειδικοί.

Η Spires-Jones επεσήμανε ότι για την πιθανή σχέση μεταξύ της ημερήσιας δυσλειτουργίας και του MCR, είναι επίσης δυνατή η αντίστροφη αιτιώδης συνάφεια.

«Τα επιστημονικά στοιχεία υποδηλώνουν ότι όταν βρίσκεστε στα αρχικά στάδια της άνοιας, οι παθολογικές αλλαγές στον εγκέφαλο διαταράσσουν τον ύπνο», πρόσθεσε -που σημαίνει ότι «είναι πιθανό η πρώιμη ασθένεια να προκαλεί διαταραχή του ύπνου και όχι η διαταραχή να προκαλεί ασθένεια».

Είναι γνωστό ότι οι διαταραχές του ύπνου, όπως η διαταραχή της συμπεριφοράς του ύπνου REM, μπορούν να αποτελέσουν πρώιμους προγνωστικούς δείκτες παθήσεων όπως η άνοια του σώματος Lewy ή η νόσος του Πάρκινσον, δήλωσε ο Isaacson.

Παρακολούθηση της υγείας του ύπνου κατά τη γήρανση

Τα αποτελέσματα της μελέτης δείχνουν πόσο πολύτιμος είναι ο ύπνος, δήλωσε η Leroy.

Οι άνθρωποι που αντιμετωπίζουν προβλήματα με τον ύπνο τους θα πρέπει να μιλήσουν με τους γιατρούς τους, να εξετάσουν το ενδεχόμενο συμπλήρωσης ενός ερωτηματολογίου ύπνου και να συζητήσουν αν μια μελέτη ύπνου στο σπίτι ή στο νοσοκομείο μπορεί να είναι χρήσιμη, δήλωσε ο Isaacson.

«Υπάρχουν πλέον πολλές θεραπείες, τόσο φαρμακευτικές όσο και μη φαρμακευτικές προσεγγίσεις, που μπορεί να είναι σε θέση να βοηθήσουν ανάλογα με το ακριβές πρόβλημα που εντοπίζεται», πρόσθεσε. «Η θεραπεία των διαταραχών του ύπνου θα πρέπει να αποδώσει καρπούς για πολλά χρόνια, ακόμη και δεκαετίες, στη συνολική υγεία του εγκεφάλου και στην πρόληψη της άνοιας».

Μπορείτε να λάβετε και άλλα μέτρα για την προστασία του εγκεφάλου σας κατά τη γήρανση.

«Ο υγιεινός τρόπος ζωής, συμπεριλαμβανομένης της σωστής διατροφής, της διατήρησης ενός υγιούς βάρους, της διατήρησης του σώματος και του εγκεφάλου σας σε δραστηριότητα και της αντιμετώπισης τυχόν απώλειας ακοής, είναι όλοι τρόποι ενίσχυσης της ανθεκτικότητας του εγκεφάλου και πιθανώς μείωσης του κινδύνου άνοιας», δήλωσε η Spires-Jones.

«Αυτό δεν σημαίνει ότι κατηγορούμε τους ανθρώπους που πάσχουν από άνοια για τις επιλογές του τρόπου ζωής τους», πρόσθεσε. «Οι καλύτερες εκτιμήσεις δείχνουν ότι λιγότερο από το ήμισυ του κινδύνου άνοιας οφείλεται σε αυτού του είδους τους τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου, ενώ ο υπόλοιπος κίνδυνος πιθανότατα οφείλεται στα γονίδια που κληρονομούμε».

Ωστόσο, δεδομένης της δυνατότητας τροποποίησης του κινδύνου σας και της ανάπτυξης της ιατρικής έρευνας και των θεραπειών, πρόσθεσε η Spires-Jones, υπάρχει λόγος να αισιοδοξούμε.

Εάν αντιμετωπίζετε ήδη προβλήματα κινητικότητας, η πρόληψη των πτώσεων μπορεί να βοηθήσει, δήλωσε ο Isaacson -αυτό μπορεί να περιλαμβάνει αξιολόγηση φυσικοθεραπείας και εργοθεραπείας και προσαρμογές στο σπίτι, όπως η τοποθέτηση μπαρών στο ντους, η απομάκρυνση της ακαταστασίας και η χρήση νυχτερινών φώτων.

• Άνοια
• Ύπνος