Εθνική Πινακοθήκη: Όταν η τέχνη υποκύπτει, ποιος ακολουθεί;

Η Εθνική Πινακοθήκη αποφάσισε να αποσύρει τα έργα που βανδάλισε ο βουλευτής Παπαδόπουλος. Επισήμως, για λόγους ασφαλείας. Ανεπισήμως, γιατί η σιωπή είναι πιο βολική από την αντιπαράθεση.

Στην πολιτική ιστορία, η τέχνη πάντα υπήρξε βαρόμετρο της ελευθερίας. «Όταν ακούω τη λέξη πολιτισμός, απασφαλίζω το πιστόλι μου», έλεγε ο ναζί υπουργός Γιόζεφ Γκέμπελς, παρότι η φράση ανήκει στον θεατρικό συγγραφέα Χανς Γιόστ. Το ίδιο μοτίβο επαναλαμβάνεται σε κάθε αυταρχική στροφή της Ιστορίας: η ελεύθερη έκφραση είναι πάντα το πρώτο θύμα.

Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι γιατί αποσύρθηκαν τα έργα, αλλά τι σηματοδοτεί αυτή η απόσυρση. Δεν είναι απλώς η ήττα ενός καλλιτέχνη. Είναι το μήνυμα ότι η τέχνη λογοκρίνεται, η ελευθερία υποχωρεί και η κοινωνία μαθαίνει να χαμηλώνει το βλέμμα.

Χθες ήταν ένας πίνακας.
Αύριο θα είναι ένα βιβλίο.
Μεθαύριο, μια άποψη που θα θεωρηθεί «προκλητική».

«Η λογοκρισία στηρίζεται πάντα στον φόβο εκείνων που την επιβάλλουν» θα έλεγα εγώ, και πράγματι, η αποσιώπηση της τέχνης δεν προστατεύει κανέναν—απλώς επιβεβαιώνει ότι οι φοβισμένοι νίκησαν.

Και ας μη γελιόμαστε: η λογοκρισία δεν είναι προνόμιο μόνο της Δεξιάς ή της Ακροδεξιάς. Σήμερα μπορεί να σε κυνηγήσουν οι Παπαδόπουλοι, αύριο οι «επαναστάτες» αντισυτημικοί. Ο ίδιος ο Βολταίρος (ή μάλλον ο βιογράφος του, Έβερετ Χολ) συνόψισε τον κίνδυνο: «Διαφωνώ με όσα λες, αλλά θα υπερασπιστώ μέχρι θανάτου το δικαίωμά σου να τα λες».

Αλλά σε μια κοινωνία όπου η ανοχή είναι επιλεκτική και η ελευθερία της έκφρασης εξαρτάται από το ποιος προσβάλλεται, ακόμα και οι πιο αθώες κουβέντες γίνονται επικίνδυνες.

Και όταν θεσμοί όπως η Εθνική Πινακοθήκη σιωπούν, καταλαβαίνεις ότι το πραγματικό έργο τέχνης που καταστράφηκε δεν ήταν ένας πίνακας, αλλά η ίδια η ελευθερία.

• Εθνική Πινακοθήκη