Έξι χρόνια από την τραγωδία στο Μάτι: Έχουμε αντιληφθεί τα πραγματικά αίτια; Έχει αποδοθεί δικαιοσύνη; Πώς αντιμετωπίζουμε την κλιματική αλλαγή; Φτάνουν οι… λιτανείες;

Έξι χρόνια πέρασαν χθες από την τραγωδία στο Μάτι. Αφιερώματα υπήρξαν στα δελτία ειδήσεων, στις ενημερωτικές εκπομπές και στις εκπομπές λόγου. Πολύ σωστά. Μία τραγωδία που στοίχησε 104 ζωές δεν πρέπει να ξεχαστεί.

Πρέπει πάντα να θυμόμαστε για να αποφύγουμε ανάλογες τραγωδίες. Βασική όμως προϋπόθεση για το “ποτέ ξανά” είναι να κατανοήσουμε βαθιά τα αίτια της τραγωδίας, ώστε να θεραπεύσουμε παθογένειες και να προβλέψουμε για σωστό σχεδιασμό.

Η δίκη σε πρώτο βαθμό δεν απέφερε τα επιθυμητά αποτελέσματα, σύμφωνα με την κοινή γνώμη.

Όλοι οι κατηγορούμενοι, κατά γενική ομολογία, αντιμετωπίστηκαν με επιείκεια. Φταίει το δικαστήριο και η δικαιοσύνη ή η νομοθεσία; Σαφώς η νομοθεσία! Βάσει της οποίας όσοι κάθισαν στο εδώλιο αντιμετώπισαν κατηγορίες σε βαθμό μόνο πλημμελήματος! Κάθισαν όσοι έπρεπε στο εδώλιο; Όχι. Υπήρχαν κατηγορούμενοι που οφθαλμοφανώς δεν έφεραν ευθύνη και άλλοι στους οποίους έπρεπε να έχουν αποδοθεί ευθύνες, αλλά δεν τους αποδόθηκαν.

Αυτές τις ημέρες διεξάγεται η δίκη σε δεύτερο βαθμό, αλλά από την αρχή, από μηδενική βάση σύμφωνα με απόφαση της ηγεσίας της δικαιοσύνης, η οποία ανταποκρίθηκε στην εθνική δυσαρέσκεια για το αποτέλεσμα του πρώτου δικαστηρίου. Το σημαντικότερο όμως είναι τα αίτια της τραγωδίας και αν τα εντοπίσαμε σωστά.

Σε δημοσιογραφικές αναλύσεις που ακούω, βρίσκω περισσότερη αγωνία για σύγκριση της τραγωδίας στο Μάτι με αυτή στα Τέμπη παρά πραγματικό ενδιαφέρον για δικαίωση των θυμάτων και των συγγενών τους! Μία ανόητη αλλά και αδιέξοδη προσπάθεια συμψηφισμού, αφού είναι προφανές ότι πρόκειται για δύο εντελώς διαφορετικές περιπτώσεις. Στο Μάτι ήταν η ανικανότητα της κρατικής μηχανής να αντιμετωπίσει την καταστροφή υπό συνθήκες θεομηνίας. Όλοι θυμόμαστε την πρωτοφανή μανία των ανέμων εκείνη την ημέρα. Από την άλλη πλευρά, στα Τέμπη ήταν η εντελώς ακούρδιστη κρατική μηχανή που λειτουργούσε σε ρυθμό θερινής ραστώνης. Αλλά και οι διαχρονικές ευθύνες του ελληνικού πολιτικού προσωπικού για την πελατειακή σχέση με τους πολίτες, που είχε διαχρονικά ως αποτέλεσμα να βρίσκονται ανίκανοι ή ακατάλληλοι άνθρωποι σε θέσεις ευθύνης!

Στο Μάτι είδαμε τις συνέπειες της αλόγιστης ανάπτυξης περιοχών μέσα στο δάσος, χωρίς κανόνες και χωρίς σεβασμό ούτε σε ιερό ούτε σε όσιο! Στα Τέμπη παρακολουθούμε οργισμένοι μία καταφανή προσπάθεια συγκάλυψης. Στο Μάτι είδαμε μόνο μια αμήχανη και έντρομη πολιτική ηγεσία να καθυστερεί να δώσει απαντήσεις για την τραγωδία. Δεν υπήρξε όμως ούτε μηχανορραφία, ούτε συγκάλυψη ούτε κανείς να κουνάει το δάχτυλο στη βουλή σε κάποιους που έθεσαν θέμα ασφάλειας από τις πυρκαγιές, όπως συνέβη με τις ερωτήσεις της αντιπολίτευσης για τα θέματα ασφάλειας του σιδηροδρόμου. Ποιος μπορεί να ξεχάσει την εικόνα του Κώστα Καραμανλή, υπουργού μεταφορών, λίγες μέρες πριν την τραγωδία στα Τέμπη να κουνάει το δάχτυλο στην αντιπολίτευση και να φωνάζει “ντροπή σας”;

Η τραγωδία στο Μάτι ανάγκασε την ελληνική πολιτεία να οργανώσει, επιτέλους, τη λειτουργία του Ευρωπαϊκού αριθμού έκτακτης ανάγκης, του γνωστού 112.

Και ήταν το μόνο που έγινε! Η τότε ηγεσία της Πυροσβεστικής, αντί για συνέπειες όταν η ΝΔ ήρθε στην εξουσία, επιβραβεύθηκε με προαγωγή! Κάτι που λογικά προκάλεσε απορίες. Και άνθρωποι που ήταν τότε στη θέση Δημάρχου ή Περιφερειάρχη κατηγορήθηκαν για ευθύνες ενώ δεν είχαν καμία αρμοδιότητα σε θέματα πυρόσβεσης! Άκουγα χθες έκπληκτος συναδέλφους δημοσιογράφους να λένε ότι η αυθαιρεσία στη δόμηση δε σκοτώνει από μόνη της. Και απορούσα αν η οπτική τους είναι στενή ή αν προσπαθούν για πολιτικούς λόγους να υποβιβάσουν τις ευθύνες για την άναρχη δόμηση ολόκληρων περιοχών.

Ήταν λίγες μέρες πριν την Ολυμπιάδα της Αθήνας, το 2004, όταν έκπληκτος έβλεπα μετά τη διαπλάτυνση της Λεωφόρου Μαραθώνος, η οποία τελείωσε στο παρά πέντε πριν την έναρξη των Ολυμπιακών Αγώνων, να φυτεύονται σύριζα στο οδόστρωμα… πεύκα! Με πυκνό πευκοδάσος πάνω και κάτω από τη Λεωφόρο! Έλεγα τότε στο ραδιόφωνο ότι πρόκειται περί εγκλήματος. Διότι η μόνη αντιπυρική ζώνη στο πυκνό δάσος από τη Ραφήνα μέχρι τη Νέα Μάκρη ήταν αυτή η Λεωφόρος. Έλεγα ότι όχι μόνο δεν θα έπρεπε να φυτεύουν πεύκα στις άκρες του δρόμου, αλλά αντίθετα θα έπρεπε να κάνουν αποψίλωση κόβοντας τα δέντρα σε απόσταση τουλάχιστον δέκα μέτρων από το όριο του δρόμου. Αν κάποιος από τους καρεκλοκένταυρους τότε με είχε ακούσει, η φωτιά δε θα περνούσε εύκολα τη Λεωφόρο Μαραθώνος και θα είχαν σωθεί δεκάδες άνθρωποι που κάηκαν ζωντανοί στο Μάτι.

Επιπλέον, αυτό το άχρηστο κράτος επί δεκαετίες ανεχόταν την αυθαίρετη και παράνομη δόμηση. Με αποτέλεσμα στο Μάτι, όπως και σε πολλούς άλλους οικισμούς ανά τη χώρα, να κτίζονται σπίτια και πολυκατοικίες μέσα στο δάσος, με δρόμους τόσο στενούς που μετά βίας διασταυρώνονται δύο αυτοκίνητα και χωρίς πρόβλεψη για ευχερή πρόσβαση στο θαλάσσιο μέτωπο επί χιλιόμετρα! Οι κεντρικοί δρόμοι στο Μάτι είναι απελπιστικά στενοί, τόσο που είναι δύσκολο ως πεζός να τους περπατήσεις χωρίς να κινδυνεύεις από τα διερχόμενα αυτοκίνητα. Με γωνίες 90 μοιρών ώστε να μην πειραχθούν οικόπεδα! Χωρίς καμία πρόβλεψη για πρόσβαση στη θάλασσα. Χωρίς καν τη δυνατότητα να παρκάρεις! Έχει και αυτό σημασία; φυσικά. Κατά τη διάρκεια της πυρκαγιάς, απελπισμένοι οδηγοί βλέποντας τη δυσκολία να διαφύγουν, εγκατέλειπαν τα αυτοκίνητά τους στους δρόμους αυτούς. Κλείνοντας τον δρόμο αφενός και παγιδευόμενοι αφετέρου, αφού δεν έβρισκαν δρόμο για τη θάλασσα και άρα τη σωτηρία από τις φλόγες! Μία κόλαση! Για την οποία σαφώς φέρουν ευθύνη όσοι κάθισαν στην καρέκλα του ΥΠΕΧΩΔΕ (περιβάλλοντος, χωροταξίας και δημοσίων έργων), από τη μεταπολίτευση και μετά.

Καταλυτικές υπήρξαν και οι ευθύνες όσων ηγούνταν τότε της Αστυνομίας, της Τροχαίας και της Πυροσβεστικής. Και όσων συμμετείχαν ή ευθύνονταν για τον συντονισμό

όλων των εμπλεκόμενων κρατικών φορέων. Αυτά για να σοβαρευτούμε. Περιμένει κανείς μετά την τραγωδία στο Μάτι να έχουν καταστρωθεί σωτήρια πολεοδομικά σχέδια για όσους οικισμούς της χώρας αντιμετωπίζουν ανάλογα προβλήματα με αυτά που οδήγησαν στο ολοκαύτωμα. Ευτυχώς υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις ότι η πολιτεία έχει αντιληφθεί την υποχρέωση της για σωστό συντονισμό όλων σε περίπτωση πυρκαγιάς. Και για πρώτη φορά φέτος δείχνει μέχρι στιγμής αποτελεσματική δράση. Κάλιο αργά παρά ποτέ…

Να σημειώσω εδώ ότι η κλιματική αλλαγή, που φαίνεται να έχει ήδη αφιχθεί με ό,τι αυτό συνεπάγεται, καθιστά επείγουσα τη λήψη ακόμα περισσότερων μέτρων για την πυροπροστασία και γρήγορα. Ακόμα καλύτερος συντονισμός, περισσότερα μέσα πυρόσβεσης, που έχουν ήδη παραγγελθεί αλλά δεν νομίζω ότι είναι αρκετά, περισσότερη χρήση υψηλής τεχνολογίας όπως τα drones, περισσότερες περιπολίες. Με χαρά πάντως βλέπω πυροσβεστικά οχήματα σε πολλά κομβικά σημεία της Αττικής σε επιφυλακή, τουλάχιστον τις ημέρες του καύσωνα. Ελπίζω το ίδιο να γίνεται σε όλη τη χώρα.

Μέτρα όμως χρειάζονται όχι μόνο για το κεφάλαιο πυρκαγιές. Φυσικά, η ανομβρία επηρεάζει αρνητικά την πυροπροστασία με την αυξημένη και παρατεταμένη ξηρασία. Η διαφαινόμενη κλιματική αλλαγή, που φέρνει μείωση των βροχοπτώσεων στη χώρα μας, απαιτεί άμεσο και πάντως έγκαιρο σχεδιασμό για τη λειψυδρία που ήδη ταλαιπωρεί αρκετές περιοχές της χώρας και κυρίως τα νησιά.

Δε χρειάζεται να περιμένουμε να διψάσουν οι πάντες και να στεγνώσει και το τελευταίο χωράφι πριν πάρουμε μέτρα. Τα αντιπλημμυρικά έργα στη Θεσσαλία καθυστερούν. Σε τμήματα του Πηλίου δεν έχουν καν αρχίσει παρά τις καταστροφές του Ντάνιελ τον περασμένο Σεπτέμβριο. Και στο Λουτράκι ο δήμος περίμενε πρώτα να στερέψουν οι γεωτρήσεις και να μείνουν κάτοικοι δύο εβδομάδες χωρίς υδροδότηση (!!!) για να παραγγείλει μηχανήματα αφαλάτωσης και να αντιμετωπίσει το πρόβλημα! Στη Χίο, επί χρόνια υπάρχουν εκ περιτροπής διακοπές στην υδροδότηση.

Αυτό που φαίνεται να μην υπάρχει είναι ένας κεντρικός σχεδιασμός για την ορθολογική χρήση των υδάτινων πόρων, την εξοικονόμηση του νερού και την αύξηση των ικανών προς χρήση υδάτων. Η χρήση για παράδειγμα του νερού από την επεξεργασία των λυμάτων για άρδευση καλλιεργειών πρέπει να γίνει γενικός κανόνας. Όπως και η εγκατάσταση μονάδων αφαλάτωσης σε νησιά, ιδιαίτερα σε αυτά με αυξημένο τουρισμό, πριν αντιμετωπίσουν πρόβλημα λειψυδρίας. Φτάνει πια το “μετά εορτής”. Ας γίνουμε επιτέλους Ευρώπη. Αν και λίγο δύσκολο με τα μυαλά που κουβαλάμε…

Είμαστε ικανοί, αντί για μέτρα για τη διαχείριση του νερού, να καταφύγουμε σε λιτανείες για την έλευση βροχής! Ω ναι! Το είδαμε και αυτό χθες, σε χωριό των Σερρών, όπου οι πιστοί με τον παπά τους έκαναν μία θρησκευτική τελετή για να έρθει επιτέλους η βροχή, με θεία παρέμβαση! Κάτι σαν τους Ινδιάνους της Αμερικής που χόρευαν τον χορό της βροχής! Δεν υποτιμώ φυσικά ούτε το θρησκευτικό αίσθημα, έχω κι εγώ μεγάλη πίστη στο Θεό, ούτε την ικανότητα του Παντοκράτορα να βοηθήσει σε οποιαδήποτε κρίσιμη στιγμή. Θεωρώ όμως ότι ένα πολιτισμένο και προηγμένο κράτος της Ευρώπης θα έπρεπε να κινείται βάσει της λογικής των αρχαίων ημών προγόνων: “συν Αθηνά και χείρα κίνει”.

Υ.Γ. Η λιτανεία για τη βροχή έγινε (συμπτωματικά;) την ημέρα που η μετεωρολογική υπηρεσία προέβλεπε βροχές και καταιγίδες στη βόρεια Ελλάδα και τη Θεσσαλία. Από το πρωί χθες στην Κεντρική Μακεδονία εκδηλώνονταν ισχυρές βροχοπτώσεις αλλά και χαλαζοπτώσεις. Πολύ με απογοητεύει από την αρχή της χρονιάς η επίσημη εκκλησία…

• λιτανεία
• Μάτι
• Σέρρες