Ευρωπαϊκή Άμυνα: Τι είναι ο μηχανισμός SAFE που θέλει να ενταχθεί η Ελλάδα – Πού στοχεύει η Αθήνα

Ο μηχανισμός SAFE (Security Action for Europe) είναι ένα νέο χρηματοδοτικό εργαλείο της ΕΕ, που εγκρίθηκε από το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις 27 Μαΐου 2025.  Αποτελεί βασικό πυλώνα του ευρύτερου σχεδίου Readiness 2030 (πρώην «ReArm Europe»), που ανακοινώθηκε από την Κομισιόν στις 4 Μαρτίου 2025 με στόχο την κινητοποίηση σχεδόν 800 δις € για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής άμυνας έως το 2030.

Το SAFE παρέχει δάνεια χαμηλού επιτοκίου (και όχι επιδοτήσεις) έως 150 δις €, με μέγιστη περίοδο αποπληρωμής έως 45 χρόνια, ενώ ενδεχομένως περιλαμβάνει 10ετή περίοδο χάριτος για την κύρια οφειλή. Τα έργα που υποστηρίζονται είναι κοινές αγορές εξοπλισμών από συνεργαζόμενα κράτη — πάντα κατά προτίμηση προϊόντων με τουλάχιστον 65 % ευρωπαϊκά εξαρτήματα (ή μέγιστο 35 % τρίτων χωρών για υψηλής τεχνολογίας συστήματα).

Στοχεύει στην αντιμετώπιση κενών σε κρίσιμες ικανότητες όπως drones, αντιπυραυλικά συστήματα, πυρομαχικά, cyber‑defense, στρατιωτική κινητικότητα, διαστημικές δυνατότητες και ηλεκτρονικό πόλεμο. Επιδιώκει επίσης να ενισχύσει την βιομηχανική βάση άμυνας της ΕΕ (EDTIB), εξασφαλίζοντας ικανότητα παραγωγής κατά παραγγελία, αποτελεσματικότητα και εξοικονόμηση μέσω συγκεντρωμένης ζήτησης. Νομική βάση του SAFE αποτελεί το Άρθρο 122 TFEU, επιτρέποντας την ενεργοποίηση του μηχανισμού ως έκτακτο μέτρο οικονομικής αλληλεγγύης, λόγω του κρίσιμου γεω-στρατηγικού περιβάλλοντος στην Ευρώπη.

Η πρόταση της Ελλάδας για ένταξη στον μηχανισμό Safe

O  Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης την Τρίτη, 29 Αυγούστου 2025, ανακοίνωσε ότι η Ελλάδα θα καταθέσει επίσημα πρόταση για συμμετοχή στον μηχανισμό SAFE. 

Με αυτήν την κίνηση η χώρα μας έρχεται να ενισχύσει το ήδη διαμορφωμένο Μακροπρόθεσμο Πρόγραμμα Αμυντικών Εξοπλισμών (ΜΠΑΕ), το οποίο αναπροσαρμόζεται από τα 28,8 δισ. στα 30 δισ. ευρώ για την περίοδο 2025–2036.

Η επέκταση του προγράμματος στοχεύει:

1. Στην περαιτέρω ενίσχυση της ελληνικής αμυντικής και τεχνολογικής βιομηχανίας.
2. Στη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας.
3. Στην αύξηση της εγχώριας προστιθέμενης αξίας.
4. Στην ενίσχυση της εθνικής αυτονομίας.

Ο Πρωθυπουργός επανέλαβε τη σταθερή θέση της Ελλάδας υπέρ μιας πιο ώριμης, στρατηγικά αυτόνομης και γεωπολιτικά δυναμικής Ευρώπης. Τόνισε την ανάγκη δημιουργίας ενός Ευρωπαϊκού Ταμείου Επενδύσεων για την προώθηση κρίσιμων στρατηγικών έργων κοινής ωφέλειας, όπως η ανάπτυξη μιας ενιαίας ευρωπαϊκής αντιπυραυλικής ασπίδας.

Μηχανισμός SAFE – Οι Σύνοδοι της ΕΕ οδήγησαν στην έγκριση

• Το σχέδιο ReArm Europe / Readiness 2030 ανακοινώθηκε τον Μάρτιο 2025, προσανατολισμένο σε αύξηση δαπανών έως 800 δις .  Στις 27 Μαΐου 2025, το Συμβούλιο Υπουργών της ΕΕ ενέκρινε ρύθμιση για τον μηχανισμό SAFE — χωρίς την ψήφο του Ευρωκοινοβουλίου — μιας και κρίθηκε επείγον και εφαρμόστηκε με διαδικασία έκτακτης ανάγκης στη διάρκεια περίπου δύο μηνών OSW Ośrodek Studiów WschodnichΣυμβούλιο.  Παράλληλα, την άνοιξη του 2025 ολοκληρώθηκαν διεργασίες για διμερείς συμφωνίες, π.χ. με το Ηνωμένο Βασίλειο ώστε να έχει πρόσβαση στον SAFE.

Τι επιδιώκει η Ευρώπη με τον μηχανισμό SAFE

1. Αυτονομία στην άμυνα: Μείωση εξάρτησης από τις ΗΠΑ, μέσω ευρωπαϊκής τεχνολογίας στην παρατήρηση, δορυφορικά συστήματα, αεροπορία και ηλεκτρονικό πόλεμο.
2. Συντονισμένη και πιο οικονομική αγορά εξοπλισμών: Συγκεντρωμένη ζήτηση μεταξύ κρατών για χαμηλότερο κόστος, βελτίωση διαλειτουργικότητας, ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας. 
3. Αντιμετώπιση κενών ικανοτήτων. Επενδύσεις σε κρίσιμες περιοχές: αντιπυραυλική άμυνα, drones, cyber, mobility, πυρομαχικά, στρατηγικά υποστηρικτικά συστήματα (C4ISTAR, διαστήματα).
4. Οικονομική υποστήριξη λιγότερο ισχυρών κρατών: Μέσω δανείων με χαμηλά επιτόκια ή πλάνο αποπληρωμής έως 45 χρόνια, που επιτρέπει και οικονομικά λιγότερο ισχυρές χώρες να συμμετάσχουν ισότιμα. 
5. Στήριξη της ουκρανικής άμυνας: Επιτρέπει κοινές προμήθειες με τη συμμετοχή της Ουκρανίας, ενισχύοντας τη βοήθεια στο πεδίο της σύγκρουσης.

Μηχανισμός SAFE – Ποιες χώρες μπορούν να πάρουν μέρος

1. Όλα τα κράτη-μέλη της ΕΕ μπορούν να ζητήσουν δάνεια SAFE, εφόσον υποβάλλουν επενδυτικά σχέδια — και υπάρχει όριο ότι το 60% της χρηματοδότησης δεν μπορεί να πάει σε 3 μόνο μεγάλα κράτη.
2. Επιλέξιμες εταιρείες πρέπει να είναι εγκατεστημένες στην ΕΕ, ΕΟΚ, ΕΖΕΣ (Norway, Iceland, Liechtenstein), ή στην Ουκρανία, και να συνοδεύονται από κανόνες screening ξένων επενδύσεων στα πρότυπα FDI Regulation 2019/452.
3. Τρίτες χώρες μπορούν να συμμετάσχουν μέσω security and defence partnerships – εφόσον υπογράψουν διμερή συμφωνία και συμβάλουν και οικονομικά – αλλά δεν λαμβάνουν δάνειο απευθείας. Μπορούν να συνεργαστούν σε κοινές αγορές, αν τηρούν τους κανονισμούς συμμετοχής (65% ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία).
4. Προς το παρόν, χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο διαπραγματεύονται όρους συμμετοχής (πληρωμές/συνεισφορά στο fund), ενώ χώρες όπως η Ιρλανδία δήλωναν εισδοχή στον SAFE με στόχο να αναβαθμίσουν εξοπλισμούς με χαμηλότερα κόστη.

Πιθανές “παγίδες” – ανησυχίες σχετικά με την Τουρκία

Σύμφωνα με το IRISBreaking Defense ο μηχανισμός SAFE προβλέπει ότι τουλάχιστον το 65 % των εξαρτημάτων ενός προϊόντος πρέπει να προέρχονται από χώρες του μηχανισμού — δηλαδή από ΕΕ, ΕΟΚ, ΕΖΕΣ, Ουκρανία ή άλλες εγκεκριμένες τρίτες χώρες με συμφωνίες. Αυτό αποκλείει εν μέρει την Τουρκία, η οποία δεν είναι μέλος και ενδεχομένως οδηγήσει σε λογιστικό αποκλεισμό του τουρκικού αμυντικού τομέα από συνεργασίες SAFE — ειδικά σε τεχνολογικά συστήματα υψηλής ευαισθησίας.

Εάν κράτη θελήσουν να συμπεριλάβουν τουρκικής προέλευσης συστήματα, αυτά δεν μπορούν να υπερβαίνουν το 35 % της αξίας του εξοπλιστικού έργου. Πέρα από αυτό, το σύστημα θεωρείται μη επιλέξιμο — κάτι που θεωρείται ως σημαντικό εμπόδιο για τουρκική τεχνολογία στον ευρωπαϊκό αμυντικό χώρο.

Επιπλέον, η ένταξη τρίτων χωρών (όπως η Τουρκία) απαιτεί διμερείς συμφωνίες security and defence partnerships, και οικονομική συνεισφορά — ενώ οι όροι και η ασφάλεια προμηθειών είναι διαπραγματεύσιμο θέμα, γεγονός που καθιστά την πρόσβαση αμφίβολη και μη αυτόματη διαδικασία IRIS.

Πλεονεκτήματα, Όρια & Προβληματισμοί

Πλεονεκτήματα:

1. Επιτρέπει πρόσβαση σε φθηνή χρηματοδότηση για αγορά εξοπλισμών με καλύτερους όρους.
2. Ενισχύει την ευρωπαϊκή αμυντική αυτονομία και μειώνει εξάρτηση.
3. Ενθαρρύνει στρατηγική συνεργασία και βιομηχανική ανάπτυξη σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
4. Υποστηρίζει κρατικές προσπάθειες ενίσχυσης της στρατιωτικής ικανότητας με συλλογικό τρόπο. 

Προβληματισμοί:

1. Υπάρχει ανισορροπία μεταξύ μεγάλων και μικρών κρατών — όριο 60 % προς τρία μεγάλα κράτη αλλά ενδεχόμενη συγκέντρωση κεφαλαίων.
2. Η εξάρτηση από ευρωπαϊκή προέλευση συστατικών (65 %) αποκλείει τρίτες, ιδιαίτερα την Τουρκία.
3. Η επιτυχία εξαρτάται από συντονισμό, ταχύτητα και πολιτική βούληση — προβλήματα γραφειοκρατίας ή διαφωνιών μπορεί να καθυστερήσουν την υλοποίηση.
4. Η πραγματική αυτόνομη παραγωγή υψηλής τεχνολογίας θέλει χρόνο (F‑35 αντίστοιχα έργα, κατασκευή δορυφόρων, C4ISTAR, κ.ά.) — αποτέλεσμα δε θα είναι άμεσα διαθέσιμο.

Εν κατακλείδι, ο SAFE προσφέρει σημαντικές δυνατότητες αλλά απαιτεί αποφασιστικότητα, ευρωπαϊκή ομοφωνία και ταχύτητα στην υλοποίηση για να αποδώσει τα αναμενόμενα αποτελέσματα προς όφελος της συλλογικής ασφάλειας της Ευρώπης.

• Άμυνα
• Ευρωπαϊκή άμυνα
• Κυριάκος Μητσοτάκης
• μηχανισμός SAFE