Ευρωπαϊκό Δικαστήριο: Aπόφαση – βόμβα για τις παρακολουθήσεις με το λογισμικό Pegasus

Τριπλή παραβίαση του δικαιώματος ιδιωτικότητας και προσωπικής ζωής των πολιτών στην Πολωνία διαπίστωσε το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, σε μία απόφαση – βόμβα, που αφορά σε προσφυγή για παρακολουθήσεις από Μυστικές Υπηρεσίες και ανοίγει το δρόμο και για άλλες προσφυγές.

Η υπόθεση που θυμίζει σε πολλά τις παρακολουθήσεις στην Ελλάδα ξεκίνησε το 2017 από την προηγούμενη κυβέρνηση της Πολωνίας. Οι μυστικές υπηρεσίες μέσω του Pegasus παρακολουθούσαν πολιτικούς, εισαγγελείς, ακόμα και ακτιβιστές. Όταν αποκαλύφθηκε η παρακολούθηση, οι ενδιαφερόμενοι -όπως ήταν αναμενόμενο- ζήτησαν να μάθουν το λόγο. Οι αρμόδιες αρχές όχι μόνο αρνήθηκαν να απαντήσουν αλλά επικαλέστηκαν το απόρρητο δράσης των μυστικών υπηρεσιών.

Για ορισμένους η απόφαση να προσφύγουν στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο ήταν μονόδρομος. Πέντε πολίτες, μεταξύ των οποίων και ο γνωστός ποινικολόγος της χώρας και Πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Βαρσοβίας, Mikolaj Pietrzak και τέσσερις ακτιβιστές ήταν εκείνοι που έφθασαν μέχρι το Στρασβούργο. Όλοι τους είχαν ένα κοινό χαρακτηριστικό: Την έντονη κριτική στάση τους απέναντι στην προηγούμενη Κυβέρνηση και τις καταγγελίες τους για προσπάθεια χειραγώγησης της Δικαιοσύνης.

Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο στην απόφασή του, το πρωί της Τρίτης, καταρρίπτει επί της ουσίας το επιχείρημα του «απορρήτου εθνικής ασφαλείας» που επικαλέστηκε επισήμως η προηγούμενη κυβέρνηση της Πολωνίας.

Μεταξύ των άλλων, η μέχρι τώρα ισχύουσα νομοθεσία στην Πολωνία δεν επιτρέπει στα θύματα τη δυνατότητα να τύχουν πληροφόρησης για την ύπαρξη και τους λόγους της παρακολούθησης, καθώς και τη δυνατότητα περαιτέρω προσφυγής στην Αρχή ή στο Δικαστήριο για αυτό το λόγο.

Επίσης, συνάγεται πως η απόφαση για την παρακολούθηση θα πρέπει να λαμβάνεται με πλήρη αιτιολόγηση των λόγων αυτής από Δικαστικό όργανο. Η πολωνική νομοθεσία δεν περιλαμβάνει τις αναγκαίες εγγυήσεις προστασίας των δικαιωμάτων των ατόμων που θα βρεθούν υπό παρακολούθηση, με υπαρκτό τον κίνδυνο αυθαιρεσίας ή κατάχρησης.

Τέλος τα δεδομένα της παρακολούθησης διατηρούνται από τις υπηρεσίες για απροσδιόριστο χρόνο, σε παραβίαση της αρχής της αναλογικότητας και του δικαιώματος προσωπικής ζωής.

Η υπόθεση διαθέτει και ελληνικό ενδιαφέρον καθώς ο γνωστός Έλληνας Ποινικολόγος Αλέξης Αναγνωστάκης παραστάθηκε στην ακροαματική διαδικασία της υπόθεσης, εκπροσωπώντας την Ένωση Ευρωπαίων Ποινικολόγων.

Η Ένωση Ευρωπαίων Ποινικολόγων κλήθηκε από το Δικαστήριο ως παρεμβαίνον τρίτο μέρος, προς διαφώτιση των πτυχών της υπόθεσης.

Μετά την έκδοση της Απόφασης και το σκεπτικό αυτής, ο κ. Αναγνωστάκης πιστεύει πως η υπόθεση διαθέτει πολλές και έντονες ομοιότητες με την ελληνική υπόθεση των παρακολουθήσεων. Κοινό σημείο αποτελεί η αδιαφάνεια της δράσης των μυστικών και άλλων υπηρεσιών και η άρνηση πληροφόρησης επί των λόγων παρακολούθησης. Η γενική επίκληση του «απορρήτου εθνικής ασφαλείας» πλέον δεν αρκεί προς τούτο.

Παρακολούθηση σε 600 άτομα

Το λογισμικό Pegasus είναι εκείνο που χρησιμοποιήθηκε από τις Πολωνικές αρχές για την παρακολούθηση 600 ατόμων κατά το χρονικό διάστημα 2017-2021. Ανάμεσα στα θύματα και ο επικεφαλής της προεκλογικής καμπάνιας της αντιπολίτευσης Κρίστοφ Μπρέζα. Τα μηνύματά του διέρρευσαν ακόμα και στην κρατική πολωνική τηλεόραση πληρώνοντας στη συνέχεια μία μεγάλη αποζημίωση για τη διαρροή που ήταν προϊόν υποκλοπής.

Το 2021 ο πρόεδρος του Κόμματος Νόμος και Δικαιοσύνη (PiS), Γιάροσλαβ Κατσίνσκι παραδέχτηκε σε συνέντευξή του στο περιοδικό Sieci ότι η Πολωνία χρησιμοποιεί το Pegasus. «Θα ήταν άσχημο οι πολωνικές υπηρεσίες να μην διέθεταν ένα τέτοιου είδους εργαλείο» τόνισε συμπληρώνοντας ότι υπάρχει «πολύς θόρυβος για το τίποτα».

Η νέα κυβέρνηση της Πολωνίας έχει συστήσει εξεταστική επιτροπή για τις παρακολουθήσεις ανοίγοντας παράθυρο για την άσκηση ποινικών διώξεων σε όλους όσοι έδωσαν την εντολή για τις παρακολουθήσεις. Σύμφωνα με την νομοθεσία της Πολωνίας τα θύματα μπορούν να διεκδικήσουν ακόμα και αποζημιώσεις για τη βλάβη που έχουν υποστεί.

Το λογισμικό του Pegasus έπαιρνε τον έλεγχο του κινητού τηλεφώνου του στόχου και κατέγραφε τα πάντα. Από μηνύματα μέχρι και συνομιλίες.

Το συγκεκριμένο λογισμικό έχει μπει στο στόχαστρο και του Ευρωκοινοβουλίου.

«Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων κομματιάζει την πολωνική νομοθεσία που χρησιμοποιείται ως πρόσχημα για τη χρήση #spyware εναντίον επικριτών της κυβέρνησης (και εκθέτοντας την Κομισιόν για αδράνεια: «οι εθνικές αρχές θα αντιμετωπίσουν την κατάχρηση του spyware»)», σχολίασε στο X η Ολλανδή ευρωβουλευτής Σόφι ιν’τ Βελντ που πρωτοστάτησε στις πιέσεις για έρευνα του σκανδάλου των υποκλοπών στην Ελλάδα, ως εισηγήτρια της αρμόδιας επιτροπής του Ευρωκοινοβουλίου PEGA.

• Ευρωπαϊκό Δικαστήριο
• σκάνδαλο Pegasus