Γεωργιάδης και Πλεύρης κατά θεσμών και δικαίου: Το επικίνδυνο φλερτ με την Ακροδεξιά και της εθνικής περιχαράκωσης

Οι πρόσφατες τοποθετήσεις του Άδωνι Γεωργιάδη, ο οποίος χαρακτήρισε διεθνή δικαστήρια και οργανισμούς «αριστεροκρατούμενα σχήματα», και του Θάνου Πλεύρη, που μίλησε για «αντιδυτική νομολογία», δεν συνιστούν απλώς σκληρή πολιτική κριτική. Αποτυπώνουν μια βαθύτερη σύγχυση στρατηγικής και ιστορικής μνήμης.

Στο ίδιο ρητορικό «τσουβάλι» μπαίνουν η Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και η Διεθνής Αμνηστία — δηλαδή θεσμοί με διαφορετικό ρόλο, νομική βαρύτητα και αποστολή. Το αποτέλεσμα είναι το διεθνές δίκαιο να παρουσιάζεται όχι ως εργαλείο ισχύος για μια χώρα σαν την Ελλάδα, αλλά ως εμπόδιο που πρέπει να παρακαμφθεί.

Ιστορικό déjà vu

Αυτή η αφήγηση δεν είναι καινούργια. Τη συναντήσαμε στην Ευρώπη του Μεσοπολέμου, όταν η απαξίωση των διεθνών θεσμών συνοδευόταν από εθνικιστική ρητορική και εύκολες απαντήσεις σε σύνθετα προβλήματα. Τη ζήσαμε ξανά μεταπολεμικά, όταν κράτη επέλεξαν τη σύγκρουση με το διεθνές πλαίσιο δικαίου στο όνομα της «εθνικής ιδιαιτερότητας» — με γνωστά αποτελέσματα απομόνωσης και αποδυνάμωσης.

Για την Ελλάδα ειδικά, το διεθνές δίκαιο δεν ήταν ποτέ πολυτέλεια. Ήταν και παραμένει στρατηγικό όπλο: από το Κυπριακό έως το Αιγαίο, από τις θαλάσσιες ζώνες έως τα ανθρώπινα δικαιώματα, η χώρα βασίστηκε διαχρονικά στους κανόνες και όχι στον συσχετισμό ισχύος.

Το μεταναστευτικό και η ακροδεξιά συντόμευση

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η ρητορική για το μεταναστευτικό. Ο Θάνος Πλεύρης υπερθεματίζει, ενώ από κοντά ο Νότης Μηταράκης επιχειρεί να ντύσει με «νόμο και τάξη» μια προσέγγιση που δανείζεται επιχειρήματα από την ευρωπαϊκή Ακροδεξιά. Το πρόβλημα είναι ότι το μεταναστευτικό δεν είναι συγκυριακό φαινόμενο. Είναι τόσο παλιό όσο και η ανθρώπινη ιστορία, συνδεδεμένο με πολέμους, ανισότητες, κλιματική κρίση και γεωπολιτικές ανακατατάξεις.

Η απόπειρα απλοποίησης —και δαιμονοποίησης— μπορεί να αποφέρει πρόσκαιρα πολιτικά οφέλη, αλλά στρατηγικά αποδυναμώνει τη χώρα. Η Ελλάδα, ως κράτος πρώτης γραμμής, έχει ανάγκη από διεθνείς συμμαχίες, θεσμική αξιοπιστία και νομικά επιχειρήματα. Όχι από κορώνες που την τοποθετούν στο ίδιο ιδεολογικό κάδρο με δυνάμεις που διαχρονικά αμφισβητούν τον ευρωπαϊκό και δημοκρατικό πυρήνα.

Το πραγματικό διακύβευμα

Η κριτική στους διεθνείς θεσμούς είναι θεμιτή. Η απαξίωσή τους όμως —και η παρουσίασή τους ως «εχθρών»— δεν είναι ούτε νέα ούτε αθώα. Την έχουμε ξαναδεί. Και κάθε φορά το τίμημα δεν το πληρώνουν όσοι εκφωνούν τα συνθήματα, αλλά οι χώρες που χάνουν τα ερείσματά τους σε έναν κόσμο όπου οι κανόνες, όσο ατελείς κι αν είναι, παραμένουν το μόνο ανάχωμα απέναντι στον νόμο του ισχυρού.

Ο κόσμος σε κίνηση, από την αρχαιότητα έως σήμερα

Ο σημερινός κόσμος δεν «διαταράχθηκε» από τα μεταναστευτικά ρεύματα· αναδιαμορφώθηκε από αυτά. Από τις μετακινήσεις των πρωτοελληνικών φύλων και τους αποικισμούς της αρχαιότητας, μέχρι τις μεγάλες μεταναστεύσεις της ύστερης Ρωμαϊκής περιόδου, τη διάχυση των πληθυσμών στη Μεσόγειο, την προσφυγιά μετά τους πολέμους και τις αυτοκρατορίες, η ανθρώπινη ιστορία είναι ιστορία κίνησης.

Τα σύνορα που σήμερα θεωρούμε «αυτονόητα» είναι προϊόντα αυτών των μετακινήσεων. Οι κοινωνίες που θεωρούμε «συμπαγείς» χτίστηκαν πάνω σε στρώματα μεταναστών, προσφύγων, εκτοπισμένων. Τίποτα από όσα ζούμε δεν είναι πρωτόγνωρο — αυτό που αλλάζει είναι η ταχύτητα, η κλίμακα και η πολιτική διαχείριση.

Γι’ αυτό και το μεταναστευτικό δεν λύνεται με συνθήματα, ούτε με ιδεολογικές κορώνες δανεισμένες από την Ακροδεξιά. Λύνεται μόνο με κατανόηση των βαθύτερων αιτίων, με διεθνές δίκαιο, συνεργασίες και ρεαλισμό. Όποιος παρουσιάζει τη μετακίνηση ανθρώπων ως «ανωμαλία», αγνοεί όχι μόνο τη γεωπολιτική πραγματικότητα, αλλά και την ίδια την Ιστορία. Και η Ιστορία, όταν την αγνοείς, επιστρέφει πάντα πιο βίαια.

Μια χώρα γεννημένη από μετακινήσεις

Για την Ελλάδα ειδικά, η μετανάστευση δεν είναι «εισαγόμενο πρόβλημα». Είναι συστατικό της ίδιας της ιστορικής της ταυτότητας. Από τους αρχαίους αποικισμούς στη Μεσόγειο και τον Εύξεινο Πόντο, μέχρι τις μετακινήσεις πληθυσμών στα ελληνιστικά και ρωμαϊκά χρόνια, ο ελληνισμός μεγάλωσε επειδή μετακινήθηκε. Δεν περίκλεισε τον εαυτό του· άπλωσε γλώσσα, εμπόριο και πολιτισμό.

Στους νεότερους χρόνους, η Ελλάδα υπήρξε ταυτόχρονα χώρα προσφύγων και μεταναστών: από τη Μικρασιατική Καταστροφή και την προσφυγιά του 1922, μέχρι τα κύματα εσωτερικής μετανάστευσης και τη μαζική φυγή Ελλήνων εργατών στη Γερμανία, την Αυστραλία και την Αμερική μετά τον πόλεμο. Η σύγχρονη Ελλάδα χτίστηκε από ανθρώπους που ξεριζώθηκαν, μετακινήθηκαν, ξαναστάθηκαν.

Αυτό το ιστορικό βάθος καθιστά τουλάχιστον κοντόφθαλμη κάθε προσπάθεια να παρουσιαστεί η μετανάστευση ως απειλή εκτός ιστορίας ή ως ηθική εκτροπή. Για μια χώρα που διαχρονικά επιβίωσε χάρη στους κανόνες, τις συνθήκες και το διεθνές δίκαιο, η δαιμονοποίησή τους δεν είναι απλώς πολιτικό λάθος. Είναι άρνηση της ίδιας της εμπειρίας της.

Η Ελλάδα δεν έχει συμφέρον να παριστάνει το «φρούριο». Έχει συμφέρον να θυμάται ποια είναι, από πού έρχεται και ποια εργαλεία την κράτησαν όρθια. Και αυτά δεν ήταν ποτέ οι κραυγές, αλλά η Ιστορία, οι κανόνες και η γνώση ότι οι άνθρωποι πάντα κινούνται — και μαζί τους αλλάζει ο κόσμος.

• Άδωνις Γεωργιάδης
• Θάνος Πλεύρης