Γερμανία σε μετάβαση: Ο Μερτς στο τιμόνι με βαριά ατζέντα και εύθραυστο συνασπισμό

Η εκλογή του Φρίντριχ Μερτς στην καγκελαρία, έστω και μετά από έναν αποτυχημένο πρώτο γύρο, έφερε στην επιφάνεια τα σοβαρά προβλήματα συνοχής στον νέο κυβερνητικό συνασπισμό CDU/CSU και SPD. Η κατάσταση αυτή δημιουργεί ερωτήματα για το κατά πόσο η Γερμανία μπορεί να διασφαλίσει πολιτική σταθερότητα, ειδικά αυτήν τη στιγμή που διακυβεύονται κρίσιμα ζητήματα για την ίδια και για την Ευρώπη.

Στη δεύτερη ψηφοφορία, ο Μερτς κατάφερε να συγκεντρώσει 325 ψήφους — μόλις εννέα πάνω από το όριο των 316. Νωρίτερα, στον πρώτο γύρο, 18 βουλευτές από το ίδιο το μπλοκ του συνασπισμού επέλεξαν να μην τον στηρίξουν στη μυστική ψηφοφορία, στέλνοντας ένα σαφές μήνυμα δυσφορίας και προκαλώντας πολιτικό σεισμό στο Βερολίνο.

Εάν δεν κατάφερνε να εκλεγεί ούτε στον δεύτερο γύρο, η χώρα θα έμπαινε σε αχαρτογράφητα νερά: από μια εσωτερική σύγκρουση για τη διαδοχή μέχρι και το ενδεχόμενο πρόωρων εκλογών, με τον κίνδυνο το ξενοφοβικό, φιλορωσικό AfD να κερδίσει έδαφος — ίσως και την πρωτιά.

Παρότι τελικά εξελέγη, η αρχή της θητείας του Μερτς είναι anything but smooth. Το κυβερνητικό σχήμα εμφανίζει ήδη ρωγμές και ο ίδιος καλείται να διαχειριστεί έναν καταιγισμό από κρίσεις, τόσο στο εσωτερικό όσο και στο διεθνές πεδίο — τις μεγαλύτερες που έχει αντιμετωπίσει Γερμανός ηγέτης από την επανένωση της χώρας.

Αβέβαιος πολιτικός βηματισμός και διχαστικές επιλογές

Παρά τη νίκη του στις εκλογές του Φεβρουαρίου, ο Μερτς δεν φαίνεται να έχει κερδίσει τη συμπάθεια των πολιτών. Πολλοί Γερμανοί εμφανίζονται επιφυλακτικοί απέναντί του, εξαιτίας του απότομου ύφους του και μιας αστάθειας στον χαρακτήρα του που δύσκολα εμπνέει εμπιστοσύνη.

Σύμφωνα με δημοσκόπηση που έγινε για λογαριασμό του ZDF, μόνο το 38% των ερωτηθέντων τάχθηκαν υπέρ της ανάληψης της καγκελαρίας από τον Μερτς, ενώ το 56% δήλωσαν ότι δεν είναι το κατάλληλο πρόσωπο για τη θέση. Ιδιαίτερα αρνητικοί απέναντί του εμφανίζονται οι ψηφοφόροι του SPD, με το 62% να τον απορρίπτουν — μια προειδοποίηση που φάνηκε να επιβεβαιώνεται στην αποτυχημένη πρώτη ψηφοφορία.

Σε μια προσπάθεια να δείξει αποφασιστικότητα, ο Μερτς έφερε στο Κοινοβούλιο ένα σκληρό πακέτο για τη μετανάστευση, γνωρίζοντας ότι χωρίς τη στήριξη του ακροδεξιού AfD δεν θα περνούσε. Η επιλογή του αυτή, ωστόσο, παραβίασε ένα από τα πιο ισχυρά άτυπα «ταμπού» της γερμανικής πολιτικής: τη συνεργασία με την ακροδεξιά.

Αν και η τακτική του αυτή φάνηκε αρχικά να κερδίζει τις εντυπώσεις σε τμήματα του εκλογικού σώματος που αντιδρούν στη μετανάστευση, το σχέδιο τελικά γύρισε μπούμερανγκ. Το πιο βασικό μέτρο απορρίφθηκε ακόμη και από μέλη του ίδιου του κόμματός του, που αρνήθηκαν να το στηρίξουν.

Ταυτόχρονα, η κίνηση αυτή έδωσε πάτημα στην Αριστερά (Die Linke), η οποία κεφαλαιοποίησε την κοινωνική δυσαρέσκεια και κατάφερε να πετύχει αναπάντεχα καλά ποσοστά στις εκλογές. Αυτή η δυναμική αφαίμαξε ψήφους από τα κεντροαριστερά κόμματα, που ο Μερτς είχε ανάγκη για τον σχηματισμό κυβέρνησης. Έτσι, στην κρίσιμη ψηφοφορία της Τρίτης, η πλειοψηφία του αποδείχθηκε εξαιρετικά εύθραυστη — και όταν 18 βουλευτές τού γύρισαν την πλάτη, δεν κατάφερε να εκλεγεί με την πρώτη.

Η στάση του Μερτς απέναντι στις διαδηλώσεις που ακολούθησαν τη συζήτηση για τη μεταναστευτική πολιτική προκάλεσε νέο γύρο αντιδράσεων. Κατηγορούμενος για συνεργασία με την AfD, ο ίδιος και στελέχη της κυβέρνησης κατέθεσαν ερώτηση στο Κοινοβούλιο για το καθεστώς φοροαπαλλαγής σε προοδευτικές οργανώσεις που είχαν συμμετάσχει στις κινητοποιήσεις.

Αυτή η ενέργεια θεωρήθηκε από πολλούς μια προσπάθεια φίμωσης και εκφοβισμού των αντιπάλων του. Προκάλεσε την οργή ακόμα και εντός του SPD, το οποίο όμως αποφάσισε —έστω και με βαριά καρδιά— να διατηρήσει τη στήριξή του στον συνασπισμό.

Η μυστική φύση της ψηφοφορίας δεν επιτρέπει να γνωρίζουμε με ακρίβεια πόσοι και ποιοι Σοσιαλδημοκράτες γύρισαν την πλάτη στον Μερτς. Το μόνο σίγουρο είναι ότι τα ρήγματα στον κυβερνητικό συνασπισμό παραμένουν — και μπορεί να μεγαλώσουν πολύ σύντομα.

Μπορεί ο Μερτς να επαναφέρει την ισχύ της Γερμανίας;

Σύμφωνα με τον Φρίντριχ Μερτς, οι πρώτες 100 ημέρες της διακυβέρνησής του θα είναι εντελώς διαφορετικές από κάθε προηγούμενη περίοδο. Όπως δήλωσε, η Γερμανία θα «εκτοξευθεί» παρουσιάζοντας σε αυτό το πλαίσιο το υπουργικό του συμβούλιο.

Η υπουργός Οικονομικών Υποθέσεων, Κατερίνα Ράιχε, πρώην διευθύνουσα σύμβουλος στον τομέα της ενέργειας, δεν είναι καν μέλος του κοινοβουλίου, αλλά φαίνεται να γνωρίζει πώς να φέρνει αποτελέσματα. Ο υπουργός Εξωτερικών, Γιόχαν Βάντεφουλ, έχει υιοθετήσει σταθερή στάση υπέρ της Ουκρανίας και φαίνεται να απολαμβάνει διεθνούς αποδοχής. Επιπλέον, το Υπουργείο Άμυνας παραμένει στα χέρια του Μπόρις Πιστόριους, ο οποίος, κατά τη διάρκεια της ταραχώδους θητείας του απερχόμενου καγκελάριου Όλαφ Σολτς, ήταν από τους ελάχιστους που αντιλήφθηκαν την ανάγκη για μια αξιόπιστη στρατιωτική δύναμη στη Γερμανία.

Ενδιαφέρον έχει το γεγονός ότι ολόκληρη η κοσμοθεωρία του Μερτς, και η ρητορική του προς τους ψηφοφόρους, άλλαξε δραστικά στη μέση της προεκλογικής του εκστρατείας, όπως σημειώνει το Politico. Ενώ στην αρχή επικεντρωνόταν στη λιτότητα, πλέον εμφανίζεται αποφασισμένος να οδηγήσει τη Γερμανία έξω από την κρίση μέσω κρατικών δαπανών. Και ενώ αρχικά έδινε την εντύπωση πως ενδέχεται να μιμηθεί ορισμένες πολιτικές του Τραμπ, παρουσιάζοντας την εικόνα του συντηρητικού «άνδρα των αγορών», τώρα εμφανίζεται υπέρμαχος της φιλελεύθερης δημοκρατίας απέναντι στον αυταρχισμό.

Η θεαματική αυτή στροφή οφείλεται στην περιβόητη ομιλία του Αντιπροέδρου των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς, στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου κατά την οποία η Ευρώπη συνειδητοποίησε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν είναι πλέον απαραίτητα εταίρος της, αλλά ίσως και εν δυνάμει αντίπαλος.

Το κρίσιμο ερώτημα που τίθεται είναι πώς θα αξιοποιήσει η νέα κυβέρνηση το δημοσιονομικό «δώρο» που έχει στα χέρια της, έναν έξτρα προϋπολογισμό ύψους 500 δισεκατομμυρίων ευρώ, με στόχο τον εκσυγχρονισμό της φθαρμένης υποδομής της χώρας και την ενίσχυση των στρατιωτικών δαπανών, τα οποία όμως κάποια στιγμή θα πρέπει να αποπληρωθούν.

Αυτά τα πρόσθετα κεφάλαια πιθανότατα θα επιτρέψουν στη Γερμανία να εξέλθει από την ύφεση. Ωστόσο, παρότι ορισμένες αυτοκινητοβιομηχανίες της χώρας ενδέχεται να αναδιαμορφώσουν γρήγορα εργοστάσιά τους για την παραγωγή στρατιωτικού εξοπλισμού — κάτι που είναι απολύτως αναγκαίο — συνολικά η Γερμανία εξακολουθεί να δυσκολεύεται να υιοθετήσει την ψηφιακή τεχνολογία. Ένα νέο υπουργείο έχει συσταθεί με αποκλειστικό σκοπό την ψηφιακή μετάβαση, ωστόσο το κατά πόσον θα καταφέρει να διαρρήξει τις παγιωμένες γραφειοκρατικές πρακτικές θα αποτελέσει το απόλυτο τεστ αξιοπιστίας.

Αν και η απαισιοδοξία και η αυτό-υποτίμηση είναι σχεδόν εθνικά χαρακτηριστικά στη Γερμανία, ο Μερτς φαίνεται αποφασισμένος να αποδείξει στους συμπατριώτες του ότι κάνουν λάθος.

• Γερμανία
• εκλογές
• Καγκελάριος
• Φρίντριχ Μερτς