Για ένα πουκάμισο αδειανό, για μια Ελένη

Θα ξεκινήσω από την παραδοχή πως η Ιστορία γράφεται από το μέλλον -και μάλλον από το «μάλλον»- παρότι πραγματώνεται στο εδώ και τώρα. Συνεπώς το εγχειρίδιο χρήσης αφορά τον ενεστώτα αλλά συναντάται αποκλειστικά στον μέλλοντα. Εδώ και η πρώτη αντίφαση, η οποία ειδικά σε μία περίοδο «μη κανονικότητας» όπως με τόσο ζήλο από την πλευρά αυτών που μας ποδηγετούν* ενημερωνόμαστε, μπορεί να γιγαντωθεί απελπιστικά. Πως να λειτουργήσει κάποιος ένα ενικό όσο και αξιόλογο «εξάρτημα» όπως είναι ο Άνθρωπος, με χρηστική σύνεση τέτοια ώστε αυτό το κομμάτι να επιτελέσει τους σκοπούς του και παράλληλα να αντέξει όσο το δυνατόν περισσότερο στον χρόνο· και ακόμη χειρότερα πως να λειτουργήσει την πολύπλοκη πληθυντική κατασκευή που συνθέτουν όλα αυτά τα εξαρτήματα του ίδιου υλικού, που είναι η ανθρωπότητα; Πως μπορεί να το καταφέρει κανείς αυτό χωρίς οδηγίες χρήσης;

Οι οδηγίες χρήσης πιθανότατα είναι έως αχρείαστες όταν ο σκοπός είναι γνωστός. Ο σκοπός όμως της ενεργής κατάστασης του ανθρώπου διαρκώς αλλάζει -ένα ερέθισμα, μια επιθυμία- κατ’ επέκταση διαρκώς επαναπροσδιορίζεται και ο σκοπός της ενεργής κατάστασης της ανθρωπότητας. Και επειδή καλό είναι να σεβόμαστε το πως αυτοδιατίθενται οι επιθυμίες των άλλων ανθρώπων, καταλήγουμε πως δεν μπορούμε να ιχνηλατήσουμε επ’ ουδενί τρόπο τον σκοπό. Οπότε ένα εγχειρίδιο χρήσης κρίνεται ως το πιο απαραίτητο εργαλείο λειτουργίας τόσο των επιμέρους κομματιών -ανθρώπων- όσο και της συνολικής κατασκευής -ανθρωπότητας-. Για να μην παρεξηγηθώ, η παραπάνω παραδοχή δεν απεύχεται το απρόοπτο, αντίθετα και ιδιαίτερα εφόσον αυτό προκύπτει μέσα από έναν δομημένο προγραμματισμό το αγκαλιάζει· οι σπουδαίες πράξεις βρίσκονται εκτός στατιστικής.

Ποιο είναι λοιπόν αυτό το εγχειρίδιο χρήσης; Από τη στιγμή που συντελούμαστε σε χωροχρονικά περιβάλλοντα και κυρίως κατανοούμε μόνο όσα μπορούμε να διανοηθούμε, χρειαζόμαστε ένα εγχειρίδιο που να απευθύνεται στο επίπεδο εκείνο της διανόησης μας στο οποίο μπορούν να ανταπεξέλθουν και οι πιο α-νόητοι από εμάς. Η πρώτη ανάμνηση, σχεδόν σύσσωμης της ανθρωπότητας, είναι μία οικεία μορφή που προκειμένου άλλοι να σταματήσουμε να κλαίμε, άλλοι να αρχίσουμε να τρώμε κι άλλοι να κοιμηθούμε μας λέει μέσες άκρες τα ίδια λόγια: Μια φορά κι έναν καιρό ήταν…. μια Ιστορία.

Σύμφωνοι. Η Ιστορία γράφεται από το μέλλον και η μοίρα της μέχρι στιγμής είναι να επαναλαμβάνεται: οι πρακτικές αλλάζουν, οι καταστάσεις μένουν ίδιες. Ας κάνει ο καθένας μια προσπάθεια να αντιληφθεί τον εαυτό του εκ του μακρόθεν. Όσον αφορά το χωρικό περιβάλλον αρκεί να θέσουμε τα μάτια μας εκτός του σώματος μας και να ξεκινήσουμε να ανεβαίνουμε όλο και πιο ψηλά, στην αρχή πάνω από το τετράγωνο, έπειτα πάνω από την πόλη, στη συνέχεια πάνω από τη χώρα κ.ο.κ προσπαθώντας όμως να έχουμε το δίπτυχο φαντασία-μνήμη σε εγρήγορση ώστε αυτά που βλέπουμε να ανταποκρίνονται αφενός σε μία ρεαλιστική πραγματικότητα και αφετέρου η πραγματικότητα αυτή να μην είναι θετικά ή αρνητικά προσημασμένη στις δικές μας ανάγκες.

Στο πρώτο επίπεδο θα δούμε ανθρώπους σαν κι εμάς, να πηγαίνουν στις δουλειές τους, να μπαινοβγαίνουν στα σπίτια τους, να βγάζουν βόλτα τις οικογένειες και τους σκύλους τους, κάποιους να τσακώνονται στο δρόμο και άλλους να κρατιούνται χέρι χέρι, ίσως κάποιους ελάχιστους να αναζητούν φαγητό στα σκουπίδια. Στο δεύτερο επίπεδο θα δούμε πάνω κάτω τα ίδια αλλά σε μεγαλύτερη κλίμακα. Στο τρίτο επίπεδο θα δούμε πάλι τα ίδια σε ακόμη μεγαλύτερη κλίμακα μόνο που τώρα έχουν αλλάξει οι αντιστοιχίες. Αυτοί που ψάχνουν τροφή στα σκουπίδια ή αυτοί που δεν έχουν πρόσβαση σε πόσιμο νερό είναι πολύ περισσότεροι, οι τσακωμοί τώρα είναι πολεμικές συρράξεις ανάμεσα σε πλήθη ανθρώπων, κάπου κάποιοι λιθοβολούν κάποιον που δεν γνωρίζουμε τι έκανε, κάποιοι άλλοι κόβουν κεφάλια μπροστά σε τηλεοπτικές κάμερες. Θα δούμε παντού συγκρούσεις, από ένα χάδι μεταξύ δύο ερωτευμένων μέχρι λιντσαρίσματα μεταξύ ομάδων πλήθους και αιματοβαμμένες καταλήξεις. Κι αν αυτό το τρίτο επίπεδο μοιάζει τόσο μακρινό από τον δικό μας κόσμο αρκεί να ενεργοποιήσουμε τις ακτίνες Χ και να αφήσουμε το βλέμμα μας να διεισδύσει πίσω από τους τοίχους, μέσα στις υποδομές των απανταχού ανθρώπων στον πλανήτη. Θα δούμε ξανά ότι τα πάθη μας είναι κοινά, κοινές οι ανάγκες. Τροφή, σεξ, επικοινωνία. Και πάλι από την αρχή.

Ας προσπαθήσουμε τώρα να βγούμε εκτός χρονικού περιβάλλοντος, να τοποθετήσουμε δηλαδή το σημείο θέασης μας στο πριν ή το μετά. Για το πριν καλώς ή κακώς μπορούμε να έχουμε μία σαφή εικόνα, άλλωστε «το ένα μέρος της αλήθειας αποτελείται από ό,τι έχει συμβεί μέχρι στιγμής». Τι θα συμβεί όμως αν προσπαθήσουμε να δούμε τα πράγματα εκ του μακρόθεν αλλά από το μέλλον; Με βάση τη στατιστική μπορεί κανείς να πει ότι γνωρίζουμε τι θα δούμε. Οπωσδήποτε, η πανδημία όμως δεν είναι μέρος της στατιστικής κι όμως συμβαίνει, τα 18 εκατομμύρια νεκροί του Β’ Π.Π δεν είναι μέρος της στατιστικής κι όμως συνέβησαν, οι 30 βαθμοί μέσα στον Νοέμβριο στην Ελλάδα δεν ανήκει σε καμία μετεωρολογική στατιστική είναι όμως γεγονός. 

Μαμή της Ιστορίας, λένε, είναι ο πόλεμος. Σύμφωνοι, μόνο που ο πόλεμος δεν είναι αυθύπαρκτη κατάσταση αλλά αποτέλεσμα ανθρώπινης παρέμβασης, προσωπικοτήτων συνήθως πολεμοχαρών και αρσενικών. Η Ιστορία εξάγει αλλά δεν προϋποθέτει στατιστική, η στατιστική τρέφεται με ιστορία.

Γιατί τα γράφω όλα αυτά; Για να καταδείξω την πλήρη έλλειψη νοήματος και το παράλογο που ελλοχεύουν σε κάθε πτυχή της ζωής μας, δημόσιας και προσωπικής. Το παράλογο που πρέπει να κοιτάξουμε κατάματα και μέσα από το μηδέν να αντλήσουμε τη δύναμη να πάμε παρακάτω. Γιατί το μόνο που έχει σημασία στο τέλος της μέρας είναι οι σχέσεις μας με τους ανθρώπους που αγαπάμε και η σχέση του καθενός με τον εαυτό του. Το μόνο που έχει σημασία στο τέλος της μέρας είναι η διατήρηση της βαθύτερης ουσίας της φύσης μας: να παραμένουμε Άνθρωποι. Όπου άνθρωπος δίχως ανθρωπισμό δεν υφίσταται. Δεν ξέρω τι είναι, είναι κάτι άλλο που μόνο η Ιστορία θα μας αποκαλύψει τι.

Μετά το Πραξικόπημα της Μπυραρίας, το μόνο μέσο από τον διεθνή τύπου που έγραψε λίγες αράδες για το περιστατικό ήταν οι NY Times: «Ο χερ Χίτλερ, μετά από αυτό το ατυχές περιστατικό δε θα δει ποτέ ξανά τα φώτα του δημόσιου βίου». Όπως ακριβώς και έγινε. The end.

Όχι βέβαια. Όλοι γνωρίζουμε τι έγινε μετά. Ο χερ Χίτλερ ποδηγέτησε τον μισό πλανήτη αφήνοντας το ένα τέταρτο αυτού νεκρό. Αυτό που εννοώ είναι ότι δεν υπάρχει εγχειρίδιο χρήσης τη στιγμή που η ιστορία πραγματώνεται. Αλλά και να υπήρχε εν τέλει, δεν θα εξασφάλιζε απαραίτητα την επιτυχία.

Ο μόνος ικανός παράγοντας να αλλάξει την ιστορία -και κατά συνέπεια τη στατιστική της- είναι η γνώση της Ιστορίας. Αν η γνώση της Ιστορίας δεν φέρει τις απαραίτητες δράσεις ανατροπής των ισχυόντων αποτελεσμάτων τότε δε θα υπάρξει ποτέ ελπίδα για ένα αύριο πιο εναρμονισμένο με την ουσία της φύσης του ανθρώπου: την ανθρωπιά.

Ποδηγετώ: 1. Καθοδηγώ πνευματικά, διαπαιδαγωγώ 2. Χειραγωγώ

• arendt
• vita activa
• ανθρωπισμός
• Χριστούγεννα