Για πρώτη φορά το διαστημόπλοιο Solar Orbiter φτάνει κοντά στον ήλιο – Μοναδικές εικόνες από τον νότιο πόλο

Οι πρώτες εικόνες από τον νότιο πόλο του Ήλιου αποκαλύπτουν ένα χαοτικό μείγμα μαγνητικής δραστηριότητας σε μια περιοχή του κοντινότερου άστρου μας που δεν είχε παρατηρηθεί ποτέ ξανά.

Οι εικόνες, που τραβήχτηκαν από το διαστημόπλοιο Solar Orbiter και δόθηκαν στη δημοσιότητα την Τετάρτη από την Ευρωπαϊκή Διαστημική Υπηρεσία (ESA), προσφέρουν νέες πληροφορίες για τη συμπεριφορά του Ήλιου, το μαγνητικό του πεδίο και τον τρόπο με τον οποίο παράγει διαστημικό καιρό.

«Ο Ήλιος είναι το πλησιέστερο άστρο μας, δότης ζωής αλλά και πιθανός διαταράκτης των σύγχρονων διαστημικών και γήινων συστημάτων ισχύος, οπότε είναι επιτακτική ανάγκη να κατανοήσουμε πώς λειτουργεί και να μάθουμε να προβλέπουμε τη συμπεριφορά του», δήλωσε η Carole Mundell, διευθύντρια επιστήμης στην ESA. «Αυτές οι νέες, μοναδικές εικόνες από την αποστολή Solar Orbiter σηματοδοτούν την αρχή μιας νέας εποχής στην ηλιακή επιστήμη.»

Οι εικόνες έχουν ήδη αποδειχθεί πολύτιμες για τους ηλιοφυσικούς, αποκαλύπτοντας ταραχώδη μαγνητική δραστηριότητα στον νότιο πόλο, καθώς ο Ήλιος οδεύει προς τη φάση μέγιστης δραστηριότητάς του στο φυσικό του κύκλο.

Ο ηλιακός κύκλος διαρκεί περίπου 11 χρόνια, με τον Ήλιο να περνά από μια ήρεμη περίοδο χαμηλής μαγνητικής δραστηριότητας σε μια φάση υψηλής έντασης, με ισχυρές ηλιακές εκλάμψεις και καταιγίδες. Κατά τη διάρκεια του ηλιακού μέγιστου, οι μαγνητικοί πόλοι του Ήλιου αντιστρέφονται — δηλαδή ο νότιος πόλος γίνεται βόρειος και το αντίστροφο.

Το γιατί ακριβώς συμβαίνει αυτό παραμένει ασαφές, όπως και το πότε ακριβώς θα συμβεί. Ωστόσο, το Solar Orbiter μπορεί να δώσει απαντήσεις. Σύμφωνα με τις παρατηρήσεις του διαστημοπλοίου, ανακαλύφθηκε πως μαγνητικά πεδία με τόσο βόρεια όσο και νότια πολικότητα συνυπάρχουν στον νότιο πόλο. Αυτό το χαοτικό μαγνητικό μείγμα αναμένεται να διαρκέσει για σύντομο διάστημα κατά τη διάρκεια του ηλιακού μέγιστου, πριν ολοκληρωθεί η αντιστροφή των πόλων.

Μόλις συμβεί η αντιστροφή, ένα και μόνο είδος πολικότητας θα αρχίσει να κυριαρχεί στους πόλους, καθώς ο Ήλιος θα κατευθύνεται προς την ήρεμη φάση του, γνωστή ως ηλιακό ελάχιστο, σύμφωνα με την ESA.

«Το πώς ακριβώς συμβαίνει αυτή η “συσσώρευση” (ενός είδους πολικότητας) δεν είναι ακόμη πλήρως κατανοητό, οπότε το γεγονός ότι το Solar Orbiter έφτασε σε τόσο μεγάλα γεωγραφικά πλάτη την κατάλληλη στιγμή, του επιτρέπει να παρακολουθήσει όλη τη διαδικασία από μια μοναδική και πλεονεκτική οπτική γωνία», δήλωσε ο Sami Solanki, διευθυντής του Ινστιτούτου Max Planck για την Έρευνα του Ηλιακού Συστήματος στη Γερμανία και κύριος επιστήμονας για το όργανο PHI του Solar Orbiter, το οποίο χαρτογραφεί το μαγνητικό πεδίο της επιφάνειας του Ήλιου.

Οι επιστήμονες είχαν στο παρελθόν απολαύσει κοντινές εικόνες του Ήλιου, αλλά όλες είχαν ληφθεί από περιοχές γύρω από τον ηλιακό ισημερινό, από διαστημόπλοια και παρατηρητήρια που κινούνται σε τροχιά στο ίδιο επίπεδο με την τροχιά της Γης γύρω από τον Ήλιο.

Ωστόσο, η πορεία του Solar Orbiter στο διάστημα περιλάμβανε στενές διελεύσεις δίπλα από την Αφροδίτη, οι οποίες βοήθησαν να κλίνει η τροχιά του, επιτρέποντάς του να παρατηρεί τον Ήλιο από υψηλότερα γεωγραφικά πλάτη απ’ ό,τι ήταν δυνατό προηγουμένως.

Οι νέες εικόνες λήφθηκαν στα τέλη Μαρτίου, όταν το Solar Orbiter βρισκόταν 15 μοίρες κάτω από τον ηλιακό ισημερινό, και λίγες ημέρες αργότερα στις 17 μοίρες κάτω από τον ισημερινό — γωνία αρκετά υψηλή ώστε το διαστημόπλοιο να έχει άμεση οπτική επαφή με τον νότιο πόλο του Ήλιου.

«Δεν ξέραμε τι ακριβώς να περιμένουμε από αυτές τις πρώτες παρατηρήσεις — οι πόλοι του Ήλιου είναι κυριολεκτικά terra incognita (άγνωστη γη)», είπε ο Solanki.

Το Solar Orbiter εκτοξεύθηκε τον Φεβρουάριο του 2020. Πρόκειται για μια αποστολή με επικεφαλής την Ευρωπαϊκή Διαστημική Υπηρεσία, η οποία συντονίζεται σε συνεργασία με τη NASA.

Τα επόμενα χρόνια, η τροχιά του Solar Orbiter αναμένεται να αποκτήσει ακόμα μεγαλύτερη κλίση, αποκαλύπτοντας ακόμη περισσότερα από τον νότιο πόλο του Ήλιου. Σύμφωνα με την ESA, οι καλύτερες εικόνες ενδέχεται να έρθουν στο μέλλον.

«Αυτά τα δεδομένα θα μεταμορφώσουν την κατανόησή μας για το μαγνητικό πεδίο του Ήλιου, τον ηλιακό άνεμο και τη συνολική ηλιακή δραστηριότητα», δήλωσε ο Daniel Müller, επιστημονικός υπεύθυνος του προγράμματος Solar Orbiter της ESA.

• διάστημα
• Ευρωπαϊκή Διαστημική Υπηρεσία
• Ήλιος