Γιατί οι άνδρες πεθαίνουν νωρίτερα – Τι έδειξε μελέτη

Οι επιστήμονες πίστευαν εδώ και χρόνια ότι το προσδόκιμο ζωής των αρσενικών ζώων είναι συνάρτηση των κινδύνων που αντιμετωπίζουν στη φύση: η αναζήτηση τροφής, οι μάχες για κυριαρχία, οι θηρευτές, οι ασθένειες. Όμως μια νέα διεθνής μελέτη φέρνει στο φως μια πιο βαθιά και απροσδόκητη αλήθεια: ακόμη και όταν όλα αυτά εκλείπουν, όπως στους ζωολογικούς κήπους, τα αρσενικά εξακολουθούν να ζουν λιγότερο από τα θηλυκά. Το μυστικό φαίνεται να κρύβεται στη βιολογία και όχι μόνο στον τρόπο ζωής.

Η μελέτη που ανέτρεψε τα δεδομένα

Ερευνητές του Ινστιτούτου Max Planck για την Εξελικτική Ανθρωπολογία συγκέντρωσαν στοιχεία από 528 είδη θηλαστικών και 648 είδη πτηνών που ζουν σε ζωολογικούς κήπους διεθνώς. Το αποτέλεσμα ήταν σαφές:

1. Στο 72% των θηλαστικών, τα θηλυκά ζούσαν κατά μέσο όρο 12% περισσότερο από τα αρσενικά.
2. Η τάση αυτή παρέμεινε, ακόμη κι όταν εξαλείφθηκαν οι περιβαλλοντικοί κίνδυνοι.

Αυτό αποδεικνύει ότι η «ρίζα» της διαφοράς βρίσκεται στα ίδια τα σώματα και τα γονίδια των ζώων.

Χρωμοσώματα και διάρκεια ζωής

Μια από τις επικρατέστερες θεωρίες για το χάσμα στη μακροζωία είναι η «υπόθεση του ετερογαμετικού φύλου». Σύμφωνα με αυτήν, το φύλο με μη ταιριαστά χρωμοσώματα (XY στα θηλαστικά, ZW στα πτηνά) ζει λιγότερο. Τα δεδομένα φάνηκε να την υποστηρίζουν εν μέρει:

1. Στα πτηνά, το 68% των ειδών είχε υπεροχή των αρσενικών στη διάρκεια ζωής, όπως προβλέπει το χρωμοσωμικό τους σύστημα.
2. Ωστόσο, η εικόνα δεν ήταν απόλυτη. Κάποια θηλαστικά είχαν αρσενικά με μεγαλύτερη μακροζωία, ενώ σε άλλα πτηνά τα θηλυκά κέρδιζαν τη «μάχη του χρόνου».

Μονογαμία, ανταγωνισμός και κόστος επιβίωσης

Η μελέτη έδειξε επίσης ότι ο τρόπος ζευγαρώματος παίζει καθοριστικό ρόλο:

1. Στα μονογαμικά είδη δεν υπήρχε σχεδόν καμία διαφορά στο προσδόκιμο ζωής μεταξύ φύλων.
2. Στα μη μονογαμικά θηλαστικά, όπου τα αρσενικά ανταγωνίζονται σκληρά για τις συντρόφους, τα θηλυκά είχαν σαφές πλεονέκτημα.

Η σκληρή βιολογική «επένδυση» των αρσενικών στο να μεγαλώνουν περισσότερο, να μάχονται ή να επιδεικνύουν πιο επικίνδυνη συμπεριφορά, κοστίζει τελικά χρόνια ζωής.

Το μέγεθος έχει σημασία

Σε είδη όπως τα ελάφια και οι αντιλόπες, όπου τα αρσενικά αναπτύσσουν εντυπωσιακά μεγαλύτερα σώματα, η φθορά είναι πιο γρήγορη και το προσδόκιμο ζωής τους χαμηλότερο. Στα πρωτεύοντα, αντίθετα, οι διαφορές είναι πιο σύνθετες, με ορισμένα είδη να εμφανίζουν πλεονέκτημα των αρσενικών και άλλα των θηλυκών.

Η περίπτωση του ανθρώπου

Οι άνθρωποι δεν ξεφεύγουν από το γενικό μοτίβο. Δεδομένα από γορίλες και χιμπατζήδες έδειξαν πως τα θηλυκά ζουν περισσότερο, όπως και στους άγριους πληθυσμούς της Αφρικής. Στους ανθρώπους, από τη Σουηδία του 18ου αιώνα μέχρι τη σύγχρονη Ιαπωνία, το πλεονέκτημα των γυναικών είναι σταθερό, αν και μικρότερο σε μέγεθος σε σχέση με τους πιθήκους.

Ζωολογικοί κήποι και φύση – οι διαφορές

Η έρευνα κατέδειξε ότι οι περιβαλλοντικοί παράγοντες ενισχύουν αλλά δεν δημιουργούν το χάσμα. Στη φύση, οι διαφορές είναι πιο έντονες:

1. Στα θηλαστικά, το πλεονέκτημα των θηλυκών φτάνει το 19% στην άγρια ζωή, ενώ περιορίζεται στο 13% στους ζωολογικούς κήπους.
2. Στα πτηνά, τα αρσενικά έχουν προβάδισμα 27% στη φύση, αλλά μόλις 5% σε αιχμαλωσία.

Με άλλα λόγια, τα ασφαλή περιβάλλοντα μειώνουν το χάσμα, αλλά δεν μπορούν να το εξαλείψουν.

Η μεγάλη έκπληξη: η γονική φροντίδα

Ένα από τα πιο απροσδόκητα ευρήματα ήταν ότι τα είδη όπου τα θηλυκά αναλαμβάνουν εξ ολοκλήρου τη φροντίδα των μικρών, εμφανίζουν και μεγαλύτερο προσδόκιμο ζωής. Αυτό ανατρέπει την παραδοσιακή άποψη ότι η εγκυμοσύνη και η μητρότητα «φθείρουν» το σώμα. Αντίθετα, η εξέλιξη ίσως να ευνοεί τη μακροζωία στο φύλο που σηκώνει το βάρος της ανατροφής, ιδίως όταν οι απόγονοι χρειάζονται μακροχρόνια στήριξη.

Οι αρσενικοί οργανισμοί φαίνεται να «πληρώνουν» βιολογικά το κόστος του ανταγωνισμού και της αναπαραγωγικής στρατηγικής τους. Ακόμη και όταν οι κίνδυνοι εξαφανίζονται, το γενετικό και εξελικτικό αποτύπωμα παραμένει. Η ζωή στους ζωολογικούς κήπους μπορεί να παρατείνει τη διάρκεια ζωής, αλλά δεν μπορεί να αλλάξει τον θεμελιώδη βιολογικό κανόνα: τα θηλυκά ζουν, κατά κανόνα, περισσότερο.

• άνδρες
• άνθρωποι
• Γυναίκες
• θνησιμότητα
• προσδόκιμο ζωής